Het jaar van Fortuyn is een Nederlandse dramaserie, gemaakt door productiehuis Hollands Licht en uitgezonden door AVROTROS. De serie is een gedramatiseerde versie van de gebeurtenissen tussen het voorjaar van 2001 en 2002 en de verkiezingsstrijd tussen Pim Fortuyn en Ad Melkert, in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen 2002 en de moord op Pim Fortuyn. De serie werd in maart 2022 gepubliceerd op NPO Plus. De eerste aflevering werd op televisie uitgezonden op 25 maart 2022. De eerste aflevering op televisie trok 991 duizend kijkers en werd daarmee het op vijf na best bekeken programma van die avond. De serie werd in 2022 genomineerd voor de Zilveren Nipkowschijf.
Productie Het plan voor het maken van de serie ontstond in 2018. Schrijvers Pieter Bart Korthuis en Nathan Vecht zagen in de Brexit en de verkiezing van Donald Trump tot Amerikaanse president politieke aardverschuivingen, en beschouwden de periode in Nederland kort na de aanslagen op 11 september 2001 als een "voorbode voor de rest van de wereld". De makers wilden een serie maken over de opkomst van het populisme. Ze lieten zich inspireren door de Amerikaanse regisseur Adam McKay, met name de manier waarop deze waargebeurde en complexe geschiedenissen in beeld bracht, zoals het leven van Amerikaanse politicus Dick Cheney in Vice en de financiële crisis in The Big Short.
Aanvankelijk ging het scenario alleen over het leven van Fortuyn. Regisseur Michiel van Jaarsveld, die mede aan de wieg van de serie stond, stelde voor om er een strijd tussen Fortuyn en Melkert van te maken.
De opnames gingen van start in april 2021 en werden onder andere gemaakt in Haarlem, Leiden, Rijswijk en Den Haag.
Inhoud Aflevering 1: Geen wolkje aan de lucht Het verhaal begint in het voorjaar van 2001. Nederland heeft met Kabinet-Kok II voor de tweede keer een paars kabinet. Als opvolger van minister-president Wim Kok is Ad Melkert naar voren geschoven. Melkert ziet sluimerende onvrede in de maatschappij, maar mag daar van Kok en Dick Benschop in de campagne te weinig op inzetten omdat het kritiek op gevoerd PvdA-beleid impliceert. Pim Fortuyn ageert ondertussen als spreker en columnist tegen de paarse politiek van het bewind. Kay van de Linde, campagneleider van Leefbaar Nederland, ziet in hem een aansprekende lijsttrekker voor de jonge partij, en nodigt hem uit voor een gesprek met Jan Nagel. Fortuyn ziet er echter aanvankelijk niets in om met de partij samen te werken. De aanslagen op 11 september 2001 zorgen voor een gespannen sfeer in Nederland, en er wordt op Fortuyn ingepraat om toch politiek actief te worden. Hij besluit zich alsnog bij Leefbaar Nederland aan te sluiten en wordt door de leden in het najaar van 2001 met een ruime meerderheid verkozen tot lijsttrekker.
Aflevering 2: Ik zeg wat ik denk Uit onvrede over de aanpak van lokale problemen wordt in Rotterdam eind 2001 de partij Leefbaar Rotterdam opgericht. Geschiedenisleraar Ronald Sørensen is aanvankelijk lijsttrekker, maar weet Fortuyn aan de partij te binden wanneer hij zich realiseert dat deze een veel betere spreker is, en daarom de kiezer beter zal weten te bereiken.
Melkert kijkt op Fortuyn neer en schoffeert hem in het bijzijn van Jan Peter Balkenende, de nieuwe lijsttrekker van het CDA. Fortuyn en Balkenende blijken elkaar te kennen van de universiteit.
Een journalist van de Volkskrant interviewt Fortuyn. In het artikel dat de volgende dag in de krant verschijnt, zijn zijn uitspraken echter uit hun verband gerukt en wordt Fortuyn neergezet als racist. Leefbaar Nederland ontvangt hierop bedreigingen en opzeggingen. Het leidt tot de Nacht van Fortuyn, waarin deze geschorst wordt door het partijbestuur.
Aflevering 3: De gewone man Na de breuk met Leefbaar Nederland richt Fortuyn een eigen landelijke partij op; de Lijst Pim Fortuyn. Terwijl hij tevens lijsttrekker is van Leefbaar Rotterdam, en in die hoedanigheid toeleeft naar de gemeenteraadsverkiezingen 2002, moet hij voor zijn nieuwe landelijke partij in zeer korte tijd op zoek naar kandidaten om de kieslijst mee op te vullen, een kantoor en geldschieters. Het lukt om 30 kandidaten te vinden, al lijkt niet iedere kandidaat even competent. Ondertussen moet Melkert de keus van het Kabinet-Kok II verdedigen omtrent de aanschaf van 85 JSF-straaljagers, maar besluit daar een dag voor de gemeenteraadsverkiezingen tegenin te gaan.
De gemeenteraadsverkiezingen, de opmaat naar de Tweede Kamerverkiezingen van twee maanden later, verloopt desastreus voor de Partij van de Arbeid. Fortuyn weet met Leefbaar Rotterdam in zijn eigen stad echter een derde van de stemmen binnen te halen. Op de avond waarop de uitslagen binnendruppelen, is er een lijsttrekkersdebat gepland met Balkenende (CDA), Rosenmöller (Groen Links), Dijkstal (VVD), Fortuyn (LPF), De Graaf (D66) en Melkert vanuit Amersfoort, onder leiding van Paul Witteman, dat live zal worden uitgezonden. Melkert, zichtbaar gepikeerd over de verkiezingsuitslag en het feit dat het debat al is begonnen wanneer hij eindelijk in Amersfoort arriveert, maakt een goede indruk op Wim Kok die het debat via de radio volgt, maar niet op iedereen die het debat op televisie ziet.
Aflevering 4: There is no business like showbusiness Fortuyn weet een deel van de kiezers weer voor politiek te interesseren, dat lange tijd niet meer in politiek geïnteresseerd was. Hij presenteert het verkiezingsprogramma van de LPF in boekvorm, De puinhopen van acht jaar Paars. Bij de presentatie ervan krijgt hij taarten gevuld met viezigheid in zijn gezicht. In een debat dat volgt bij 2Vandaag wordt hij door zijn collega-politici verbaal aangevallen, en na afloop achtervolgd door journalist Wouke van Scherrenburg. Verder wordt hij in de internationale pers neergezet als extreemrechts, en de Nederlandse Haider of Le Pen. Na een mislukte poging om de internationale pers op andere gedachten te brengen, ontwikkelt zich bij Fortuyn het idee dat hij gedemoniseerd wordt; dat journalisten hem enkel onderuit willen halen, en dat zijn collega-politici hem niet serieus nemen. Hij zoekt naar een podium dat het publiek meer aanspreekt dan zes belegen mensen aan een tafel, en waar hij de kans krijgt zijn eigen ideeën uit te spreken. Hij laat zich inspireren door de flair waarmee Silvio Berlusconi zijn politieke ideeën op televisie omkleedt, en heeft interviews met Ivo Niehe bij de TROS en Robert Jensen op Yorin.
Ondertussen ziet men bij de PvdA dat de eigen partij zakt in de peilingen. Oud-campagneleider Jan van Ingen Schenau, destijds succesvol als campagneleider bij Wim Kok, wordt ingevlogen om Jaques Monasch te vervangen in de campagne. Hem wordt aanvankelijk gesuggereerd om ook de mens áchter de politicus te laten zien, en over zijn hobby's te praten bij een commerciële televisiezender, wil Melkert daar aanvankelijk niet aan meedoen. Hij besluit in plaats daarvan het boek van Fortuyn te lezen, om inhoudelijk met Fortuyn over programmapunten te kunnen debatteren. Dat debat verloopt soepel voor Melkert, maar beïnvloedt de peilingen niet. Wanneer Melkert tijdens een boottochtje in de paasvakantie door twee brutale types niet wordt herkend, besluit hij dat het meedoen aan het verkiezingsdebat bij de Soundmixshow toch een goed idee is.
Aflevering 5: Democratie In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 wordt Pim Fortuyn doodgeschoten bij het verlaten van het Audiocentrum op het Media Park in Hilversum.
Kijkcijfers Nr.AfleveringDatumKijkcijfers NL (lineair)Gemiddeld aantal personen dat live naar het programma heeft gekeken (kijkdichtheid) op de aangegeven uitzenddatum, zoals gemeten door de Stichting KijkOnderzoekKijkcijfers NL (streams)Het totaal aantal streams dat van de betreffende uitzending is opgevraagd, op de dag van uitzending van het programma en de zes dagen erna, zoals gemeten door de Stichting KijkOnderzoek. De telling houdt geen rekening met NPO Plus-abonnees die de serie vanaf 25 maart in zijn geheel konden kijken.1Geen wolkje aan de lucht25 maart 2022991.000240.4172Ik zeg wat ik denk01 april 2022800.000165.4973De gewone man08 april 2022690.000123.2604There is no business like showbusiness15 april 2022696.0005Democratie22 april 2022678.000
Rolverdeling
Geïntroduceerd Verschillende personages met hoofd- en bijrollen in de serie worden geïntroduceerd met hun naam en een korte omschrijving. +ActeurRolOmschrijving bij introductieOpmerkingFedja van HuêtMat HerbenRedacteur personeelsblad Koninklijke LuchtmachtVerteller, doorbreekt in de serie de vierde wand en reflecteert op de gebeurtenissenJeroen Spitzenberger Pim FortuynColumnist / sprekerHoofdpersoon Ramsey Nasr Ad MelkertLijsttrekker Partij van de ArbeidHoofdpersoonJeroen de ManAlbert de BooijManager FortuynBevriend met FortuynThijs RömerKay van de LindeSpindoctorLeefbaar NederlandDick van den ToornJan NagelVoorzitter Leefbaar NederlandLeefbaar NederlandCarly WijsGerdi VerbeetPolitiek assistentPvdA, rechterhand van MelkertAlex HendrickxHans AnkerCampagnestrateegPvdATeun LuijkxJacques MonaschCampagnemanager PvdAPvdA, wordt door Melkert gevraagd als campagnemanagerJaap SpijkersWim KokMinister-presidentPvdATijn DocterDick BenschopCampagneleiderPvdA, op de hand van Wim KokBetty SchuurmanJeltje van NieuwenhovenVoorzitter Tweede KamerPvdA, wordt door Melkert gevraagd in zijn campagneteamOlinda Larralde OrtizMonica Melkert-LeónBeeldend kunstenaarEchtgenote van MelkertFrank LammersPeter LangendamOndernemerBevriend met FortuynJorrit RuijsHerman DikkersButlerPersoonlijk assistent van FortuynBas KeijzerRonald SørensenDocent geschiedenis Oprichter Leefbaar RotterdamArnoud BosJan Peter BalkenendeLijsttrekker CDALater minister-presidentIwan WalhainFrits ZwanenbergOndernemerGeldschieter Lijst Pim Fortuyn, tevens huisjesmelkerRonald TopFrans TimmermansTweede Kamerlid PvdAPvdA, fel tegenstander van de Joint Strike FighterKees HulstJan van Ingen SchenauOud-campagneleider PvdAPvdA, nieuwe campagnemanager, vervangt Jacques Monasch Bart HarderVolkert van der GraafMilieuactivistMoordenaar van Pim Fortuyn
Overig Verschillende andere personages met kleine bijrollen worden in de serie niet met naam en omschrijving geïntroduceerd.