thumb|start=470|Sociolinguïst Sibo Kanobana (Open Universiteit) over blank en wit - Universiteit van Nederland In Nederland en Vlaanderen is in het tweede decennium van de 21e eeuw een discussie ontstaan over de vraag of het gebruik van de term 'blank' een uitdrukking van raciale superioriteit is en daarom vervangen zou moeten worden door de term 'wit''', die steeds meer als gelijkwaardig wordt ervaren. Deze discussie hangt ook nauw samen met het zwartepietendebat, acties van Black Lives Matter en de brede aandacht voor het slavernijverleden, uitingen van de zich wijzigende opvattingen in een breder geschakeerde samenleving, debat dat geregeld erg levendig en zelfs polariserend wordt gevoerd.

Beide termen werden in de afgelopen eeuwen afwisselend gebruikt in de betekenis van 'natuurlijke witte/blanke huidskleur', of om de huidskleur te onderscheiden van een van nature donkere of getinte huidskleur. De term 'blank' heeft als hedendaagse tegenhanger het Franse 'blanc'; 'wit' correspondeert met het Engelse 'white'. In andere talen dan het Nederlands speelt de discussie over een dergelijke woordkeuze niet, omdat er geen keuze tussen synoniemen is.

In de jaren 2010 werd onder invloed van de antiracismebeweging de term 'blank' als aanduiding van de huidskleur controversieel wegens een vermeend verband van dit woordgebruik met het westerse kolonialisme in vroegere eeuwen. De maatschappelijke discussie daarover werd vooral aangezwengeld door het zwartepietendebat en vond met name plaats in de sociale media. Ook binnen de andere media – televisie en geschreven pers – en in de culturele sector is een discussie ontstaan over de wenselijkheid om het gebruik van de term 'blank' als aanduiding van de huidskleur te vermijden.

Naast het argument dat 'blank' om historische redenen een 'besmet' woord en racistisch zou zijn, wordt betoogd dat 'wit' neutraler zou zijn, omdat 'blank' een "positieve connotatie" zou hebben ten opzichte van 'zwart' en daarom zwarte mensen zou kwetsen. Lang niet iedereen ervaart echter het gebruik van het woord 'blank' als racistisch. In de 20e eeuw was voor autochtone (overwegend blanke) Nederlanders 'blank' een sterk ingeburgerde aanduiding ter onderscheiding van 'donkere' mensen.

'Wit' zou beter zijn dan 'blank', omdat dit een logischer antoniem van 'zwart' zou zijn, maar hoewel zwart en wit formeel gelijkwaardige woorden zijn, zijn de gevoelswaarde en de maatschappelijke betekenis dat niet. 'Wit' hoeft in deze context geenszins een neutraal woord te zijn. Het nadrukkelijke gebruik van 'wit' kan associaties oproepen met de Amerikaanse extremistische 'white supremacy'-beweging, die mensen met een witte huidskleur beschouwt als superieur aan zwarte mensen.

De Nederlandse Taalunie schrijft over de keuze tussen de termen: "Tegenwoordig wordt wit steeds vaker verkozen boven blank. In Nederland lijkt die keuze al resoluter gemaakt dan in België, maar ook in België maakt het woord wit opgang. De verklaring daarvoor is dat blank tegenwoordig veel sterker dan wit geassocieerd wordt met kolonialisme, racisme en een misplaatst gevoel van superioriteit."

Historisch gebruik voor huidskleur Volgens Genootschap Onze Taal komen 'blank' en 'wit' in het Nederlands al vele eeuwen naast elkaar voor. In het Oergermaans van het begin van onze jaartelling en ook in geschriften uit de 13e eeuw, werden de woorden blanka (blank, wellicht iets als 'schitterend') en hwitta ('wit') gebruikt. In de 20e eeuw werden beide woorden gebruikt om een nuance in gelaatskleur aan te geven: blank als aanduiding voor iemand met een min of meer roze huidskleur, wit voor de witte teint zoals die in de winter voorkomt. Een witte of blanke huid gold in delen van Europa lange tijd als een soort schoonheidsideaal en beide aanduidingen werden door elkaar gebruikt. Ook de Nederlandse Taalunie stelt: "Wit hoeft niet gezien te worden als een recente leenvertaling van het Engelse white. In ouder Nederlands werden de woorden wit en blank allebei gebruikt om naar personen met een witte huidskleur te verwijzen. In geschriften uit de zeventiende eeuw bijvoorbeeld komen beide woorden in die betekenis voor. Later, vooral in de twintigste eeuw, werd blank wel het gebruikelijke woord."

Wit werd ook gebruikt om autochtone Nederlanders onderling te onderscheiden, namelijk werklui die door arbeidsomstandigheden snel vies worden en meestal (door de zon getaand) bruiner zijn door veel werk (onder de zon) in de buitenlucht.

In de 17e eeuw, ten tijde van de Vereenigde Oostindische Compagnie, werden 'wit' en 'blank' allebei gebruikt in de neutrale betekenis van een natuurlijke witte/blanke huidskleur. Later ook als aanduiding van het Kaukasische of Europide mensenras, als verwijzing naar de geografische herkomst. Johann Friedrich Blumenbach, The anthropological treatises (translated and edited from the Latin, German and French originals by Thomas Bendyshe), Anthropological Society of London, 1865

De politieke discussie over de woordkeus is uniek voor het Nederlandse taalgebied, omdat alleen hier blank en wit synoniemen zijn voor een huidskleur. In het Frans, dat onder de Nederlandse elite lange tijd zeer populair was en in de Napoleontische tijd invloedrijk was, is de aanduiding voor een witte huidskleur 'blanc', in het Spaans 'blanco'; in het Engels, vanouds de internationale handelstaal, is de aanduiding voor een blanke huidskleur 'white' en in het Duits 'weiß'. Ook in de geschiedenis van het Nederlands is de politieke discussie hierover uniek voor de 21ste eeuw.

Etymologie van blank en wit Zowel blank als wit hebben volgens Van Dale een Middelnederlandse oorsprong.Van Dale Etymologisch Woordenboek, 1989

Het woord 'blank' is van oorsprong een Germaans woord voor 'met een lichte kleur' en 'blinkend' en is etymologisch verbonden met het woord blaken (schitteren) en verwant met Romaanse woorden als blancus, blanc en blanco.Ton den Boon, Wat blank is, wordt gewit, Trouw, 25 januari 2018 Het woord blanc duikt in de betekenis van 'lichtgekleurd (van de huid van mensen)' in het Middelnederlands voor het eerst op in 1287 (zie (2010), Etymologiebank.nl). In de Van Dale werd 'wit' in 1999 opgenomen als synoniem van 'blank'. 'Wit' is hier een letterlijke vertaling van het Engelse 'white' en in het Duits 'weiß'. Door de rivaliteit in het kolonialisme, zoals in Zuid-Afrika, was er destijds ook een uitwisseling tussen de Engelse en de Nederlandse taal. In het Engels werd 'blank' echter zelden gebruikt als synoniem voor 'white'.

Keuze voor de term blank of wit Activisme en reacties In 21ste eeuw ontstond er in Nederland een soort protestbeweging, die op een activistische manier tracht in het algemene taalgebruik de woorden 'blank' en 'blanke' te doen vervangen door 'wit' en 'witte'. In 2013 leefde het zwartepietendebat op over Zwarte Piet als symbool van racisme en slavernij.De 12 argumenten voor en tegen een Zwarte Piet, kritischehouding.nl, oktober 2013; update 29 oktober 2019 In oktober 2016 berichtte de Volkskrant dat een groeiende groep "antiracismeactivisten" het gebruik van 'blank' bestrijdt omdat de term, net als 'neger', besmet zou zijn door het koloniale verleden. Het herinnert aan 'slavernij, overheersing en uitbuiting van gekleurde door witte mensen'. Daarom zou 'blank' net als 'neger' een taboe-woord moeten worden.Annieke Kranenberg, De 'witte' verdringt de 'blanke' in de krant, de Volkskrant, 29 oktober 2016: "Sommigen ervaren 'wit' als beledigend, omdat er een racismebeschuldiging in besloten zou liggen." "Er zijn mensen die zich daar fel tegen verzetten, omdat blank is ingeburgerd en omdat wit een lelijk anglicisme zou zijn. Dit klopt niet, zo blijkt uit de woordhistorie van 'wit' in het Woordenboek der Nederlandsche Taal. Wit werd reeds in 1598 in een tekst aangetroffen om de huidskleur te duiden: '...wit ende ghebaert volck' (witten met een baard). Ook Multatuli schreef in 1873 over 'de vreemde witte man'." Ook de activisten Sunny Bergman en Anousha Nzume, in 2021 Kamerkandidaat voor BIJ1, mengden zich de volgende jaren in het debat. Bergman startte na haar documentaire Wit is ook een kleurWit is ook een kleur, VPRO, 2016 samen met Jerry Afriyie de beweging Wit aan zet, gericht tegen het "wit privilege in Nederland".Wit aan zet, VPRO, 2017 Bergman richt zich voornamelijk op "de witte, linkse, progressieve mensen". Zij is tegen het woord 'blank' tegenover 'zwart', omdat het woord een koloniaal verleden heeft en zij het daarom niet neutraal vindt.

Naast het argument dat 'blank' racistisch zou zijn, wordt door Nzume betoogd dat 'wit' neutraler zou zijn, omdat 'blank' een "positieve connotatie" zou hebben ten opzichte van 'zwart'. De NOS neemt dit argument over en stelt: "Blank roept associaties op met rein en schoon en zwart is dat dan blijkbaar niet." 'Blank' (blinkend, onbevlekt) heeft de connotatie van reinheid en neutraliteit, waardoor de eeuwenlange machtsongelijkheid nog eens extra zou worden 'witgewassen'.

Rogier Boers schreef in 2017 op de website van BIJ1 dat witte mensen zo gewend zijn om het woord blank te gebruiken dat ze er niet meer over nadenken. Hij stelt dat 'witte' mensen door het gebruik van het woord 'wit' een ongemakkelijk gevoel krijgen en zich geïrriteerd voelen met als gevolg dat zij gedwongen worden een standpunt te kiezen. Voor hem was het als 'witte man' louterend om zo te beseffen 'dat [hij] nog op allerlei niveaus kolonialisme en racisme in [zijn] belevingswereld meedraag[t]'.Rogier Boers, De irritatie van de witte Nederlander, BIJ1 (geraadpleegd juni 2020): "Ik weet dat irritatie een signaal is. Vaker dan je wilt toegeven, is het er een signaal voor dat je een waarheid onder ogen moet zien. Voor mij betekende die ervaring dat ik inzag dat ik nog op allerlei niveaus kolonialisme en racisme in mijn belevingswereld meedraag."

Reacties van voorstanders van de term 'wit' Pleiters voor 'wit' menen in aansluiting op het zwartepietendebat, dat 'blank' een negatieve en koloniale connotatie heeft en dat dit woord in de Gouden Eeuw bewust werd gebruikt om het verschil aan te geven tussen superieure en inferieure mensen. Tegenstanders van dit veranderde woordgebruik betwijfelen dit en noemen het een vergezocht argument.Blank of wit: een taalstrijd met een politieke ondertoon, NOS, 24 januari 2018

Volgens Trouw-ombudsman Adri Vermaat in 2017, kiest de samenleving steeds vaker voor de term 'wit' "omdat 'blank' – indachtig het koloniale verleden – een superioriteit tegenover gekleurde mensen uitstraalt die er niet zou moeten of mogen zijn." Hij zag op sociale media vaak een "groteske weerstand tegen de verandering naar 'wit'", met het verwijt (van pro-blank) dat de media slappe knieën zouden hebben door toe te geven aan de eis of het verlangen van actievoerders om 'wit' tot standaard te verheffen. De 'blanke Amsterdamse grachtengordel' zou (volgens pro-blanke klagers) Trouw op dit punt politiek correct (pro-wit) maken. Antiracismeactivisten willen meer 'wit' en minder 'blank', omdat blank geen kleur is. 'Blank' als tegenstelling van zwart levert ongelijkheid op, vinden zij, en zwart heeft een negatieve bijklank.Adri Vermaat, 'Wit' overheerst, 'blank' zij gerespecteerd, Trouw, 19 mei 2017

'Blank' zou een positieve bijklank van superioriteit hebben en bovendien de betekenis hebben van kleurloos, alsof de blanke huidskleur de standaard is, en niet een van de vele kleuren. 'Wit' zou beter zijn dan 'blank', omdat dit een logischer antoniem van 'zwart' zou zijn.Wilfred Takken, Hoe het woord 'blank' door de jaren heen is gebruikt, NRC, 25 januari 2018: "Hoofdredacteur Marcel Gelauff mailt dat NOS Nieuws al anderhalf jaar lang de voorkeur geeft aan 'wit' boven 'blank', als het om de tegenstelling met 'zwart' gaat, maar dat hij dit nu pas naar buiten heeft gebracht: "We hebben woensdag alleen maar antwoord gegeven op vragen die we kregen. Anders gezegd: we hebben het stilzwijgend gedaan."

Reacties van voorstanders van de term 'blank'