thumb|Jean Hérault de Gourville, gravure uit 1705 door Gerard Edelinck naar schilderij uit 1703 van Hyacinthe Rigaud Jean Hérault, Baron van Gourville (La Rochefoucauld, 10 juli 1625 - Parijs, 14 juni 1703) was een Franse diplomaat, financier, intendant en memoireschrijver. Hoewel hij soms een cruciale rol speelde in het woelige Frankrijk van de zeventiende eeuw bleef hij steeds op de achtergrond en wist met name ook jarenlang de voltrekking van zijn doodvonnis te ontlopen. Hij vergaarde een enorm fortuin maar bleef zich in dienst stellen van onder anderen François de La Rochefoucauld en "De grote Condé". In het begin van zijn carrière zette hij nogal eens eventuele scrupules opzij, in het belang van zijn opdrachtgevers of dat van zichzelf.
BiografieChisholm, Hugh, ed. (1911): Gourville, Jean Hérauld, in Encyclopedia Brittanica 12 (11the ed.). Cambridge University Press Stuur mij het rode jasje thumb|left|Gedenkplaat geboortehuis Gourville in de Rue des Halles, La Rochefoucauld Hij werd geboren in La Rochefoucauld Béguin, Katia (1999): De la finance à l'intendance ou la reconversion réussie de Jean Hérauld de Gourville (1625-1703). In: Revue d’histoire moderne et contemporaine, tome 46 N°3, Juillet-septembre 1999. pp. 435-456. Gearchiveerd op 16 juni 2022.Fermond, M.J. (2012): Quelques Annales de la ville de La Rochefoucauld, in het huidige departement Charente, als derde zoon in een gezin van acht kinderen.Het oudste kind, Marie, overleed kennelijk jong aangezien het jongste dezelfde naam kreeg. In het stadje werden zij "de Gourville" genoemd omdat zijn vader, Pierre Hérault, daar geboren was (zij het opgegroeid in Saint-Angeau); deze had een kleine handel (waarschijnlijk in laken) en was belastingontvanger, maar overleed al op 6 december 1634. Zijn moeder, Souveraine Mesturas, zorgde ervoor dat de kinderen leerden lezen en schrijven en liet Jean rond 1642 dienst nemen bij een jurist in Angoulême. De tweede zoon, Hélie, werd maître d'hotel bij Louis II de La Rochefoucauld, bisschop van Lectoure en Jean werd er het volgende jaar kamerdienaar. Daar werd hij vanwege zijn intelligentie opgemerkt door de broer van de bisschop, de latere François de La Rochefoucauld, toen nog prins van Marcillac. Deze nam hem in 1646 als secretaris in dienst, aanvankelijk voor diens deelname aan de veldtocht in Vlaanderen maar vervolgens definitief.
Toen zijn meester in 1646 gouverneur van Poitou werd moest Jean over de graanopbrengsten onderhandelen met de surintendant van Financiën (minister)De Surintendant des Finances was méér dan een minister (in die tijd heette een minister zoals wij die nu kennen Secrétaire d'État), hij had de rang van Ministre, hetgeen tot voor kort vertaald kon worden met Minister van Staat. Bovendien tekende de Surintendant zélf de Bons à Payer, wat volledige volmacht over de staatsfinanciën betekende. Particelli d'Hémery. Deze was zo ingenomen met hem dat hij La Rochefoucauld de opdracht gaf bij elke boodschap voortaan "la casaque rouge - het rode jasje" te sturen, daarmee doelend op Gourville.Barthélemy, Édouard de (1863):Notice historique sur le duc de La Rochefoucauld. In: Oeuvres inédites de La Rochefoucauld, publiées d'après les manuscrits conservés par la famille et précédées de l'histoire de sa vie, p. 41. Parijs: Librairie Hachette via Gallica. Gearchiveerd op 25 juni 2021. In 1647 regelde deze met hem dat gouverneur Marcillac langer in Parijs kon blijven (in feite vanwege diens relatie met de hertogin van Longueville).
Jean Hérault vergezelde de prins van Marcillac bij al diens militaire activiteiten en bracht tijdens de Blokkade van Parijs in de eerste Fronde berichten over naar de opstandelingen. Op 20 februari 1649 was er een kleine veldslag rondom een bevoorradingskonvooi bij Brie-Comte-Robert, waarbij onder andere de paarden van Jean en van Marcillac onder hen werden weggeschoten en deze laatste gewond raakte aan de keelBarthélemy, Édouard de (1863):o.c., p. 55. Gearchiveerd op 25 juni 2021. en verder niet deelnam aan de eerste Fronde.thumb|François VI de La Rochefoucauld (1613-1680). Portret in Versailles door Chassériau
Bij het begin van de tweede Fronde in 1650 vergezelde Jean Hérault Marcillac en de hertogin van Longueville naar Rouen en Dieppe. Hij zocht en kreeg meer contact met de familie van deze laatste en kreeg geld van de douairière prinses van Condé om haar zoons, de prinsen Condé en Conti, uit het kasteel van Vincennes te bevrijden, maar hij slaagde niet in zijn plan de bewakers om te kopen. Ze stuurde hem vervolgens met 2000 pistoles (Louis d'or) naar Guyenne ter voorbereiding van de opstand daarLecestre, Léon (1894): Introduction, I. Vie de Gourville, in: Mémoires de Gourville, Tome I. Parijs: Renouard/Laurens, p. IV. Op zijn terugtocht kon hij La Rochefoucauld waarschuwen dat Saumur omringd was door koninklijke troepen zodat deze zijn drieste opmars daarheen staakte. Hij slaagde er wel in om de vrouw en zoon van "De grote Condé" uit het kasteel van Chantilly te smokkelen en hen naar Bordeaux te brengen, het belangrijkste centrum van de tweede Fronde. Vervolgens trad hij meermaals op als boodschapper tussen (de nu hertog geworden) La Rochefoucauld en de in Stenay verblijvende hertogin van LonguevilleBarthélemy, Édouard de (1863):o.c., p. 80. Gearchiveerd op 12 juni 2021. (daarbij werd hij een paar keer door koninklijke troepen als verdachte opgepakt en ook kortdurend vastgehouden in Sedan). Van Condé en La Rochefoucauld kreeg hij de opdracht om hun aartsvijand Gondi (vanaf 1652 kardinaal de Retz) te ontvoeren. Hij verzamelde hiertoe een aantal familieleden en vrienden en overviel, om de operatie te bekostigen, een belastingontvanger uit Angoulême; hij maakte deze 5000 pond en zijn paarden afhandig maar voelde zich verplicht hem daarvoor een kwitantie van 8000 pond te geven.Béguin, Katia, o.c., p. 437 via Gallica. Gearchiveerd op 16 augustus 2023.Bayard, Françoise (1986): L'image littéraire du financier dans la première moitié du XVIIe siècle. In: Revue d’histoire moderne et contemporaine, tome 3 N°1, Janvier-mars 1986. pp. 3-20. Gearchiveerd op 16 juni 2022. Na twee nachten tevergeefs in hinderlaag te hebben gelegen langs Gondi's verwachte route vond men de onderneming echter te gevaarlijk worden en werd deze afgeblazen.Crowe, Eyre Evans, en James, George Payne Rainsford (1836): Eminent Foreign Statesmen Londen: Longman Vol. III, p.89. Gearchiveerd op 16 mei 2021. Condé begon Jean nu als geheim onderhandelaar met Mazarin in te zetten.
Jean Hérault was bij La Rochefoucauld, toen deze op 7 april 1652 meevocht in de door Condé gewonnen Slag bij Bléneau. Maar na de voor de Fronde, en zeker ook voor La Rochefoucauld, desastreuze Slag bij de faubourg Saint-Antoine (2 juli daarna) diende deze laatste te vluchten naar Damvillers en daar van zijn verwondingen te herstellen. Jean Hérault zegt dat hij zich toen zo verveelde dat hij ertoe overging met de eerder samengestelde groep een oude bekende, postdirecteur Burin, te ontvoeren en deze pas voor een losgeld van 40000 pond vrij te laten.Doumic, René (1895): Revue Littéraire: Le Moyen de Parvenir: À propos des Mémoires de Gourville. In: Revue Des Deux Mondes (1829-1971), vol. 129, no. 2, pp. 457–468 Hij reisde naar Brussel om aan de inmiddels naar Spanje overgelopen Condé de wens van La Rochefoucauld over te brengen om naar het hof terug te keren; Condé reageerde buitengewoon begripvol. Jean onderhandelde vervolgens met Mazarin over de terugkeer van zijn meester, waarop de kardinaal hem vanwege zijn vlotheid en welbespraaktheid uitkoos als geheim onderhandelaar met de nu nog in Guyenne actieve opstandelingen: in het gebied rond Bordeaux zetten zij de Fronde voort (die daar l'Ormée werd genoemd, naar de olmen rond het plein waar de leiders samenkwamen). Met een mede door hemzelf voorbereid vredesvoorstel reisde hij naar Bordeaux, waarbij hij aanvankelijk de stad inkwam onder het voorwendsel dat hij er de door La Rochefoucauld achtergelaten meubels kwam ophalen. Op 31 juli 1653 accepteerden de laatste leiders van de Fronde het vredesvoorstel en gaven ook Conti en de hertogin van Longueville zich overBéguin, Katia,o.c, p. 437 via Gallica; hun broer Condé zette echter de strijd tegen Frankrijk nog tot de Vrede van de Pyreneeën voort aan de zijde van de Spanjaarden.
Kaarten met de Zonnekoning thumb|left|Kasteel van Gourville in de gelijknamige plaats In 1654 stuurde Conti, die in Catalonië was met een troepenmacht, een brief naar La Rochefoucauld waarin hij deze smeekte Gourville naar hem te sturenBarthélemy, Édouard de (1863):o.c., p. 111-112. Gearchiveerd op 4 juli 2021. voor het beheer van de levensmiddelentransporten. Bijna een jaar later nam Jean deze taak op zich. Na zijn terugkeer werd hij hevig gewantrouwd door Mazarin zodat deze hem in november 1656 voor een half jaar vastzette in de Bastille - om hem echter in 1658 aan te moedigen hoofdontvanger te worden van de tailles in de twee generaliteiten (Bordeaux en Montauban) van Guyenne. Jean stond inmiddels al op goede voet met Nicolas Fouquet (die zijn omstandigheden in de Bastille had proberen te verlichten), werd een vertrouweling van hem en mede door diens nepotisme vergaarde hij in drie jaar tijd een fortuin - waarbij veel verdoezeld werd doordat hij ook zeer veel geluk had bij het kaarten. Dit laatste deed hij bij voorkeur met mensen uit financiële kringen en de adel. Men schat dat zijn fortuin tegen 1660 al meer dan een miljoen pond moet hebben bedragen.Lecestre, L., o.c., p. XVI Hij hielp La Rochefoucauld er financieel weer bovenop en kocht diverse onroerende goederen in en om Parijs evenals (van de hertogin van Longueville) het kasteel en de titel van Gourville, zodat hij zich voortaan baron de Gourville kon noemen. Vijf dagen later kocht hij (zoals gebruikelijk in het ancien régime) ook het ambt van conseiller d'État. Zijn faam als kaartspeler had inmiddels de koning bereikt, die daarop ook met hem wilde kaarten - zelfs nog een paar keer nadat Fouquet (die hem een keer de jaaropbrengst van Guyenne liet houden) al te Nantes door D'Artagnan gearresteerd was.
Gezocht: Gourville