Katalin Karikó (Szolnok, 17 januari 1955) is een Hongaarse biochemicus en Nobelprijswinnaar die gespecialiseerd is in immunologische toepassingen van ribonucleïnezuur (RNA). Ze was medeoprichter en CEO van RNARx van 2006 tot 2013. Sinds 2013 is ze senior vice-president bij BioNTech RNA Pharmaceuticals. Ze is ook adjunct-professor aan de University of Pennsylvania.
Karikó's onderzoek naar de toepassing van RNA in vaccins begon al in de jaren 1990. Samen met de Amerikaanse immunoloog Drew Weissman ontdekte ze dat bepaalde modificaties aan de basenstructuren van RNA ervoor zorgt dat het RNA zonder ontstekingsgevaar in het lichaam geïnjecteerd kan worden. Dankzij deze doorbraak werd therapeutisch gebruik van mRNA mogelijk. De technologie werd verder doorontwikkeld en in 2020 goedgekeurd door BioNTech en Moderna om hun COVID-19-vaccins te ontwikkelen.
De door Karikó ontwikkelde technologie en de vaccins die daarop zijn gebaseerd, vormden de basis voor de strijd tegen de wereldwijde verspreiding van het coronavirus. Haar werk droeg bij aan het succesvol indammen van de pandemie. In 2023 werd haar werk, samen met dat van Drew Weismann, bekroond met de Nobelprijs voor Geneeskunde.The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023, nobelprize.org, 2 oktober 2023
Levensloop
Carrière Karikó voltooide een Ph.D aan de Hongaarse Szeged Universiteit en werd vervolgens postdoctoraal onderzoeker aan het Biological Research Center van de Hongaarse Academie van de Wetenschappen in Szeged. Omdat de financiering van het onderzoekslaboratorium ophield, besloot Karikó in 1985 om met haar man en hun tweejarige dochter naar de Verenigde Staten te emigreren. Tussen 1985 en 1988 was ze postdoctoraal fellow aan de Temple University in Philadelphia. Karikó was toen betrokken bij baanbrekende klinische tests waarbij patiënten met AIDS, bloedziektes, of chronischevermoeiheidssyndroom behandeld werden met dubbelstrengs RNA (dsRNA).
In 1989 begon ze als onderzoeker aan de Universiteit van Pennsylvania waar ze met cardioloog Elliot Barnathan aan Messenger RNA (mRNA) werkte. In 1990, toen ze adjunct-professor was aan de Perelman School of Medicine aan de Universiteit of Pennsylvania, diende Karikó voor het eerst een projectvoorstel in voor mRNA-gebaseerde gentherapy. Sindsdien heeft ze voornamelijk daaraan gewerkt. Door gebrek aan financiering voor haar onderzoek verloor ze in 1995 haar tenure track en werd ze geen hoogleraar zoals wel de bedoeling was. Ze zette echter wel door met haar onderzoek en kwam in 1997 toevallig hoogleraar immunologie Drew Weissman tegen. Deze ontmoeting leidde tot een belangrijke samenwerking en uiteindelijk tot de mRNA-vaccins.
Karikó kwam op haar belangrijkste idee toen ze focuste op de vraag waarom transfer RNA dat gebruikt werd in een controle-experiment, niet dezelfde immuunreactie opriep als het in het hoofdexperiment gebruikte messenger RNA. De cruciale ontdekking van een chemische modificatie van mRNA die het niet-immunogeen maakt werd niet geaccepteerd voor publicatie in de wetenschappelijke tijdschriften Nature en Science, maar uiteindelijk wel gepubliceerd in het kleinere tijdschrift Immunity. In een reeks artikelen, gepubliceerd vanaf 2005, beschreven Karikó en Weissman hoe specifieke nucleotide wijzigingen in mRNA leiden tot een verminderde immunorespons. Ze richtten een kleine onderneming op waarmee ze in 2006 and 2013 patenten binnenhaalden, maar de universiteit verkocht het intellectuele eigendom al snel aan Gary Dahl, hoofd van een laboratoriumbevoorradingsbedrijf dat uiteindelijk Cellscript werd. Enkele weken later legde Flagship Pioneering, een durfkapitaalbedrijf achter de farmaceut Moderna, contact met Karikó om de patentrechten vast te leggen, maar het enige antwoord van Karikó was "we don't have it".
Begin 2013 had Karikó lucht gekregen van een miljoenendeal van Moderna met AstraZeneca. Ze realiseerde zich dat ze binnen de universiteit geen kans zou krijgen om haar ervaring met mRNA te gelde te maken en werd daarom vicepresident van BioNTech RNA Pharmaceuticals.
Persoonlijk Karikó is de moeder van olympisch kampioene roeien Susan Francia.
Patenten US8278036B2 & US8748089B2
Prijzen, onderscheidingen en eerbetoon
1975 – 2020
1975 – 1978: Népköztársasági ösztöndíj 2009: Kisújszállás városának Tiszteletbeli Polgára 2020: Kisújszállás díszpolgára 2020: Public Media Person Of The Year Award 2020: Rosenstiel Award
2021
2021: American Academy of Achievement’s Golden Plate Award presented by Awards Council member Frances Arnold 2021: Albany Medical Center Prize 2021: Bill Foege Award 2021: Bolyai Prize 2021: Building the Foundation Award 2021: Fodor József Plaque 2021: For Human Dignity Award 2021: Forbes No. 1 (entrepreneurs, leaders, scientists, creators; 50+) 2021: Golden Goose Award 2021: Grande Médaille 2021: Hawking Lecture Cambridge 2021: ereburger van Csongrád-Csanád 2021: ereburger van Szeged 2021: eredoctoraat Duke University 2021: eredoctoraat Universiteit van Szeged 2021: Hungarian Spirit Award 2021: Janssen Award 2021: Jedlik Ányos Award 2021: John Scott Medal 2021: Keio Prize 2021: Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award 2021: Louisa Gross Horwitz Prize 2021: National Inventors Hall of Fame 2021: New York Academy of Medicine 2021: Novo Nordisk-prijs 2021: Prince Mahidol Award in het vakgebied medicijnen 2021: Princess of Asturias Award in de categorie wetenschappelijk onderzoek 2021: Princess Marina Sturdza Award 2021: Reichstein Medal 2021: Research!America 2021 Outstanding Achievement in Public Health Awards 2021: Semmelweis Prize 2021: Straub Plaque 2021: Széchenyi Prize 2021: Theodor Boveri Award 2021: Time 100 2021: Time Heroe of the Year 2021. According to the magazine's praise, in their research, Katalin Karikó, Kizzmekia Corbett, Barney Graham and Drew Weissman 'channeled their ambitions to the common good, talked to one another and trusted in facts'. 2021: Wilhelm Exner Medal 2021: German Future Prize 2021: Asteroid 166028 Karikókatalin, discovered by Hungarian astronomers Krisztián Sárneczky and Zsuzsanna Heiner at the Piszkéstető Station in 2002, was named in her honor. 2021: Debrecen Award for Molecular Medicine
2022
2022: Breakthrough Prize in Life Sciences 2022: Duitse Immunologie-prijs 2022: L'Oréal-UNESCO For Women in Science Award 2022: Paul Ehrlich en Ludwig Darmstaedter-prijs 2022: Vilcek Prize for Excellence in Biotechnology 2022: eredoctoraat Radboud Universiteit Nijmegen
2023
2023: Nobelprijs voor Geneeskunde (samen met Drew Weissman)
Media In april 2021 besteedde The New York Times aandacht aan haar carrière en baanbrekend onderzoek dat leidde tot de mRNA-vaccins die geïntroduceerd zijn om de COVID-19-pandemie te bestrijden. Op 10 juni 2021 was The Daily-podcast van The New York Times gewijd aan Karikó's carrière, met een nadruk op de vele uitdagingen die ze moest overwinnen om erkenning te krijgen voor haar onderzoek.
Externe link Kati Kariko Helped Shield the World From the Coronavirus (The New York Times, 8 april 2021)
Categorie:Hongaars wetenschapper Categorie:Winnaar van de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde Categorie:Immunoloog Categorie:Biochemicus