Fenix is een museum in de Rotterdamse wijk Katendrecht. Het richt zich op het thema migratie en toont hoe mensen wereldwijd in beweging zijn, zowel historisch als in het heden. Koningin Máxima opende het museum op 15 mei 2025. Verhaal Het museum beslaat zo'n 16.000 vierkante meter, vertoont een permanente expositie en heeft een ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen op de begane grond. De aanleiding van het initiatief tot oprichting van het museum is het vertellen van verhalen omtrent migratie.

Vanaf de Wilhelminakade langs de rivier, aan de overkant van de Rijnhaven, vertrokken vanaf 1891 decennia lang miljoenen landverhuizers op weg naar de Nieuwe Wereld; de Verenigde Staten en Canada. Zij maakten met de Holland-Amerika Lijn de oversteek over de Atlantische Oceaan. De bestemming was voornamelijk Ellis Island in New York, dat voor immigranten de toegangspoort tot de Nieuwe Wereld was. Mannen, vrouwen en kinderen, zoals atleet en acteur Johnny Weissmuller, schrijver Thomas Mann, wetenschapper Albert Einstein en kunstenaar Willem de Kooning.

Collectie Grote objecten De collectie symboliseert een universeel verhaal over emigratie en vrijheid, dat breder is dan alleen over de landverhuizers die vanaf de locatie de oversteek maakten. In de permanente tentoonstelling op de eerste etage zijn grote objecten te zien die te maken hebben met het thema, zoals een stuk van de Berlijnse Muur en The Bus van popartkunstenaar Red Grooms. Op de begane grond is een ruimte met een doolhof van oude reiskoffers. Deze koffers zijn gedoneerd door geïnteresseerden tijdens de totstandkoming van het museum.

Tornado Een opvallend element van Fenix is de Tornado, een dubbel gedraaide trap ontworpen door MAD Architects. Deze trap, met een totale lengte van 550 meter, bevindt zich in het hart van het gebouw en leidt naar een panoramadek boven de loods. De Tornado bestaat uit 297 roestvrijstalen panelen en is aan de binnenzijde bekleed met 12.500 unieke houten planken. Een deel van de constructie wordt overdekt door een glazen dak.

Architect Ma Yansong van MAD Architects, ontwierp de Tornado als meer dan een functionele trap. Het sculpturaal gebaar staat symbool voor beweging, migratie en transformatie. Dit zijn kernbegrippen in het verhaal van FENIX. "It's all about movement," zei Yansong toen hij begon aan de schets van de Tornado. De 30 meter hoge spiraalvorm nodigt bezoekers uit om hun eigen weg te kiezen naar boven.

In de documentaire The Road to Fenix (2026) bleek dat er zorgen waren over de spiegeling van het materiaal aan de buitenzijde van de trap, die mogelijk brandgevaar kon veroorzaken. Aanpassingen hebben dit voorkomen. Ook werd een door Yansong ontworpen levensgrote meeuw voor het oostelijke deel uiteindelijk geschrapt vanwege de complexe constructie.

Foto's en schilderijen miniatuur|The Steerage van Alfred Stieglitz uit 1907, onderdeel van de collectie van het museum.|335x335pxNaast grote objecten zijn er ook foto's en schilderijen te zien. Conservatoren hebben onder andere de foto The Steerage van Alfred Stieglitz aangekocht en een eigentijdse versie ontwikkeld van het fotoproject The Family of Man met foto's van vluchtelingen over de hele wereld. In het museum zijn foto's te zien van onder meer Rineke Dijkstra, Lewis Hine, Ata Kandó, Éva Besnyő en Dorothea Lange.

Daarnaast worden twee schilderijen van Jan Adriaensz. van Staveren uit 1640 tentoongesteld. De schilderijen zijn uniek omdat er twee vrije zwarte Afrikanen op worden afgebeeld. In 2025 maakte het museum bekend een 16e-eeuws schilderij van Hans Holbein de Jonge te hebben aangekocht, op het schilderij van slechts 18 bij 14 centimeter is Desiderius Erasmus te zien.

Het schilderij Man in Wainscott (1969) van Willem de Kooning is permanent te zien in het museum. Het werk is geplaatst in een speciaal ontworpen daglichtvitrine, waardoor het optimaal tot zijn recht komt. De Kooning, geboren in Rotterdam, vertrok in 1926 als verstekeling naar New York en groeide uit tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het abstract expressionisme. Zijn migratieverhaal weerspiegelt de thematiek van het museum en voegt een persoonlijke dimensie toe aan de collectie.

In opdracht Er zijn diverse kunstwerken ontwikkeld in opdracht van het museum. Zo heeft Raquel van Haver een installatie gemaakt over de Kaapverdische gemeenschap in Rotterdam die zich vanaf de jaren 50 in de stad heeft gevestigd. Efrat Zehavi ontwikkelde het kunstwerk Where Are We Going, een verzameling van 116 geboetseerde portretten, ontstaan uit persoonlijke ontmoetingen met onbekenden in de openbare ruimte. Gebouw miniatuur|267x267px|Fenixloodsen op Katendrecht

San Franciscoloods Voordat de Fenixloodsen begin jaren 50 van de 20e eeuw werden gescheiden heette het complex de San Franciscoloods. Met een lengte van 360 meter was de loods daarmee de grootste ter wereld. De San Franciscoloods diende om de spullen van de landverhuizers op te slaan voor verscheping.

Door vernielingen van de Duitse bezettingsmacht in 1944 en een grote brand begin jaren 50 werd het pand beschadigd. Door de brand is het middendeel ingestort en vervolgens is het gebouw herbouwd als twee gescheiden loodsen: Fenix I en Fenix II.Top010.nl - Fenixloodsen – Fenix 1 opgeleverd. Gearchiveerd op 22 maart 2023.Chinese starchitect bouwt panoramadak in Rotterdam voor het optillen van geest en lichaam de Volkskrant (23 november 2018). Gearchiveerd op 3 juli 2022. De namen verwijzen naar de mythische vogel die uit de as herboren wordt. In de jaren daarna werden de loodsen gebruikt door het overslagbedrijf C. Steinweg Handelsveem.

Herontwikkeling tot museum Vanaf 2015 zijn de loodsen omgebouwd, uitgebreid en ingedeeld voor de vestiging van woningen en bedrijvigheid. Fenix I is omgebouwd tot appartementencomplex en Fenix II heeft in die periode onder andere een populaire markthal gehuisvest. In 2020 maakte de horeca en andere bedrijven in Fenix II plaats voor de ontwikkeling van het museum. De meeste horeca initiatieven vonden onderdak in Fenix I en het nabijgelegen Deliplein.

In de ontwikkeling werkte Fenix samen met onder meer Stadsarchief Rotterdam, Maritiem Museum, Museum Rotterdam, Wereldmuseum, Nederlands Fotomuseum, Ellis Island, de New York Public Library en het Center for Jewish History in New York.

Faciliteiten Naast de kunstcollectie op de eerste etage en de Tornado die leidt naar het uitkijkplatform, zijn er verschillende horecagelegenheden in het gebouw: een museumcafé, bakkerij, espressobar met uitzicht op de Maas en een Italiaanse ijssalon. Op de begane grond van het museum zit een overdekt stadsplein van 2000 vierkante meter, hier wordt een programma georganiseerd in samenwerking met de buurt.

Realisatie Droom en Daad Fenix is een initiatief van Stichting Droom en Daad. De directeur van de stichting en daarmee mede-initiatiefnemer van het museum is Wim Pijbes. Het geld van de filantropische stichting Droom en Daad is afkomstig van de Familie Van der Vorm. Deze ondernemersfamilie vergaarde hun vermogen met de Holland Amerika Lijn, de rederij die de oversteek verzorgde voor de landverhuizers.

Architecten Het ontwerp voor het museum is gemaakt door Bureau Polderman. Het uitkijkplatform op het dak van het gebouw is ontworpen door het Chinese architectenbureau MAD Architects, op basis van een schets van Ma Yansong.MAD Architects ontwerpt cirkelend uitkijkplatform voor Fenix II op Katendrecht Architectenweb (23 november 2018). Gearchiveerd op 22 mei 2022. De keuze voor een Chinese architect is een verwijzing naar het feit dat de wijk Katendrecht, waar het museum is gevestigd, een van de oudste Chinatowns van Europa was.

Bezoekers

2025 2026 Aantal bezoekers 310.000 n.n.b. Verschil in procenten n.n.b. Referentie Bestuursverslag 2025 Fenix

Prijzen Marketing Award Rotterdam 2025Prijs voor museum Fenix: ‘Nieuw internationaal icoon’ Algemeen Dagblad, 7 januari 2026 Publiek gebouw van het Jaar 2025Fenix, kunstmuseum over migratie, is Publiek gebouw van het Jaar 2025 Architectenweb, 5 november 2025

Zie ook Droom en Daad

Externe link Officiële website

Categorie:Museum in Rotterdam Categorie:Bouwwerk in Rotterdam Categorie:Bouwwerk in Rotterdam-Zuid Categorie:Katendrecht