De IHRA werkdefinitie van antisemitisme, kortweg de IHRA-definitie, is een definitie van antisemitisme die in 2016 is aangenomen door de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA). Met de definitie kan antisemitisme opgevolgd worden en gebruikt worden bij opleidingen en het opzetten van wetgeving en rechtspraak. De werkdefinitie is uitdrukkelijk gepresenteerd als wettelijk niet-bindend.
De definitie is aangenomen door de ruim 30 bij de IHRA aangesloten landen en ook door het Europees Parlement. De definitie is erg omstreden vanwege de vage en onnauwkeurige formulering en vooral ook vanwege de Israël-gerelateerde voorbeelden die bij de definitie zijn gevoegd. Zo zou deze kritiek verhinderen op de staat Israël en het door de Israëlische autoriteiten gevoerde beleid.
Achtergrond In de periode vanaf 2000 werd in Europa een flinke stijging geconstateerd van het aantal gemelde aan antisemitisme toegeschreven voorvallen. Opvallend was dat er een verband leek te bestaan met het oplaaiende geweld in de door Israël bezette Palestijnse gebieden tijdens de Tweede Intifada (al-Aqsa Intifada), dat volgde op het mislukken van het Oslo-vredesproces.Summary overview of the situation in the European Union 2001-2005. (pdf), EUMC, dec 2006. Zie laatste pag. over de definitie. Gearchiveerd op 25 december 2022. Zo'n verband werd later ook gevonden bij de grote militaire aanvallen van Israël op Gaza.CIDI: meer antisemitische incidenten. NOS, 1 april 2015. Gearchiveerd op 25 januari 2021.Anti-Semitism Rises in Europe Amid Israel-Gaza Conflict. NYT, 1 aug 2014 Na Operation Cast Lead sprak de ADL in 2009 van een globale pandemie van antisemitisme.Anti-Semitism: Combating a Global Pandemic. ADL, 22 feb 2009. Gearchiveerd op 3 april 2021. Terwijl de Tweede Intifada in volle gang was vonden op 11 september 2001 de aanslagen in de VS (Nine-eleven) plaats. Deze werden gezien als oorzaak van een opleving van discriminatie van moslims, maar ook van antisemitisme.
Roep om een definitie In mei 2002 publiceerde het European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia (EUMC) een rapport over stijgende islamofobie in de EU sinds Nine-eleven, waaruit bleek dat islamitische en andere etnische groepen, zoals asielzoekers, sinds 11 september veelvuldig doelwit van vijandigheid waren geworden. Slechts twee van vijf rapporten werden gepubliceerd.Summary Report on Islamophobia in the EU after 11 September 2001. (pdf), EUMC, mei 2002. Gearchiveerd op 8 juni 2023.
Op 5 december 2002 vond een rondetafelbijeenkomst plaats over antisemitisme, waar ook uitgebreid de kwestie over definiëring aan de orde kwam, waarover grote verdeeldheid bleek te bestaan.Manifestations of Anti-Semitism in Europe. (pdf), p. 5-50, EUMC, 5 dec 2002. Via In februari 2003 verscheen een soortgelijk rapport over antisemitisme in de EU als het eerdere over islamofobie, namens het EUMC geschreven door het 'Center for Research on Anti-Semitism' in Berlijn. In dit overzicht van landelijke rapportages ('Synthesis Report') adviseerden de auteurs vanwege de controversiële kwestie van 'kritiek op Israël' om in het vervolg een neutrale definitie van Helen Fein te gebruiken.Manifestations of anti-Semitism in the European Union, First Semester 2002 — Synthesis Report, Draft 20 February 2003, p. 18. via (pdf) "Anti-Semitism is “a persisting latent structure of hostile beliefs towards Jews as a collective manifested in individuals as attitudes, and in culture as myth, ideology, folklore and imagery, and in actions – social or legal discrimination, political mobilisation against the Jews, and collective or state violence – which results in and/or is designed to distance, displace, or destroy Jews as Jews." "With the help of the above definition the distinction between anti-Semitism and criticism of Israeli government policy can be made in an easier way." Met deze definitie wilde men het gemakkelijker maken om een onderscheid te maken tussen kritiek op Israël en antisemitisme, waarvan sprake is zodra Joden als collectieve groep worden aangesproken. Het rapport bleek ook al deels te zijn besproken tijdens de Ronde tafel in 2002, waaraan beide auteurs hadden deelgenomen.
Het rapport werd echter niet gepubliceerd. Joodse vertegenwoordigers beschuldigden het EUMC ervan het te censureren omdat hierin speciaal moslims en pro-Palestijnse groepen voor anti-joods geweld verantwoordelijk worden gemaakt. De EUMC zou volgens hen bang zijn geweest voor boze reacties uit de moslimwereld. Joodse organisaties noemden de bestuurders daarop zelf antisemitisch.Anti-Semitism 'on rise in Europe'. BBC, 31 maart 2004. Gearchiveerd op 13 april 2023. De Israëlische premier Ariel Sharon noemde de EU inherent antisemitisch.Israel Slams European Anti-Semitism. DW, 25 nov 2003. Gearchiveerd op 23 oktober 2022.
Het EUMC verdedigde het niet publiceren op grond van magere kwaliteit en gebrek aan empirisch bewijs. Het vond de door het Berlijnse onderzoekscentrum gebruikte methodes gebrekkig en de bevindingen partijdig, omdat vijandigheden jegens Israël er ten onrechte in waren opgenomen als zijnde antisemitisch. Ook de nadruk op islamitische en pro-Palestijnse daders werd als reden opgegeven. Ook werd de bestempeling van linkse en anti-globalistische groepen als antisemitisch door het EUMC bekritiseerd.Controversy over EUMC anti-Semitism report. Institute of Race Relations, 28 nov 2003 (archief) In een persbericht verklaarde het EUMC, dat deze niet het recht heeft gehele gemeenschappen te stigmatiseren op basis van racistische handelingen van individuen.EU-anti-racismeorgaan wijst beschuldiging ... van de hand. (pdf), EUMC, 26 nov 2003. Via
Het 'European Jewish Congress' (EJC) en het Europees parlementslid Daniel Cohn-Bendit lekten het rapport gelijktijdig naar de pers. Gedreigd werd de Europese financiering van het EUMC stop te zetten.EU’s Anti-Semitism Study Dogged by Controversy. Deutsche Welle, 4 dec 2003. Gearchiveerd op 11 januari 2022. Het EUMC publiceerde in maart 2004 een nieuw rapport over een langere periode.Manifestations of Antisemitism in the EU 2002 – 2003. (pdf), EUMC, maart 2004. Gearchiveerd op 17 juni 2023. Hierin werd verklaard dat het oorspronkelijke rapport onder andere niet gepubliceerd was omdat het een te korte periode besloeg en vanwege de niet representatieve (hoge) cijfers over april 2002 (met de massale aanval op Jenin en de Israëlische bezetting van Palestijnse steden) en daardoor te veel afweek van de daaropvolgende maanden.EUMC-rapport 2004 Manifestations of Antisemitism in the EU, p. 25. Zie ook noot 1 op p. 10: "The decision to institute a special focus on antisemitism was made in 2002. Shortly after the NFPs were asked to produce material for a second, more ambitious report a number of national newspapers erroneously ran a story that the EUMC had decided to “suppress” the first report for reasons of “political correctness”." De rapportages uit het oorspronkelijke rapport werden verwerkt in het 2004-rapport. In dit eerste rapport over "manifestaties van antisemitisme" werden verschillende definities afgewogen, zonder daarbij een keuze te maken en werd het begrip 'nieuw antisemitisme' geïntroduceerd.
Totstandkoming EUMC werkdefinitie (2005) In 2004 en 2005 discussieerde EUMC met de OSCE en joodse organisaties over een algemene definitie van antisemitisme, om een uniforme rapportage van voorvallen en de bestrijding ervan in de verschillende landen mogelijk te maken. Een coalitie van joodse organisaties onder aanvoering van het American Jewish Committee (AJC) ontwierp een 'niet-wettelijk-bindende werkdefinitie van antisemitisme'.The working definition of antisemitism (pdf), p. 2-4., AJC, versie februari 2021. "American Jewish Committee (AJC) and other experts in the Jewish community stepped in. Working closely with the leadership of the EUMC, they drafted a comprehensive definition of anti-Semitism, including clear examples of the various forms it could take." "The most useful—and for some the most controversial—of the examples provided in the definition are those related to the State of Israel. [...] It is a “non-legally binding” definition intended to guide and educate. It is not a means to squelch debate or free speech, and those who misuse it in this way should be opposed. [...] The Working Definition of Anti-Semitism is being utilized by various government and non-government agencies to train police, prosecutors, and judges and to inform civil society monitors and educators. "AJC Disappointed by OSCE Failure to Adopt Antisemitism Definition. AJC, 9 dec 2016. "AJC, the global Jewish advocacy organization, was instrumental in developing the definition [...] The definition is an educational tool and guide for civil society monitors and government authorities to help them better understand the problem and how to combat it.". Gearchiveerd op 9 mei 2023. Het team dat de tekst opstelde werd geleid door Kenneth S. Stern en Andrew Baker van het AJC.The politics of a definition - How the IHRA Working Definition of Antisemitism Is Being Misrepresented. Jamie Stern-Weiner, apr 2021. Tekst op Academia Deze eerste versie bevat reeds de voorbeelden van antisemitisme die in de latere IHRA-definitie zijn opgenomen. Stern overwoog bovendien de vergelijking van Israëlische apartheid met de apartheid in Zuid-Afrika als voorbeeld van antisemitisme op te nemen.Kenneth S. Stern, Proposal For A Redefinition Of Antisemitism in Defining antisemitism. Stephen Roth Institute, Tel Aviv, 2005. (zie deel II van het artikel). "Yet, ... a good working definition of antisemitism for monitors and incident counters might be the following, developed by this author along with other experts during the second half of 2004:" [...] "Examples of the ways in which antisemitism manifests itself with regard to the State of Israel taking into account the overall context could include, but are not limited to: ... (lijst van voorbeelden)" [...] "In my view, the comparison between Israel and apartheid-era South Africa, while perhaps less serious than that made between Israel and the Nazis, should still be considered an expression of antisemitism," Zie deel III voor de definitie uit 2005: "On 28 January 2005, the EUMC adopted an altered version of the above definition as a ‘working definition’; ..." Op 28 januari 2005 werd de werkdefinitie door de European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia (EUMC) aangenomen en op de website van EUMC gepubliceerd, "EUMC WD" genaamd, waarbij WD stond voor 'Working definition'.Engelse EUMC-tekst uit 2005 (gearchiveerd) EUMC werkdefinitie van antisemitisme uit 2005
Expert in internationaal recht François Dubuisson van Centre for International Law waarschuwde in juli 2005 al voor misbruik van de definitie om pro-Palestijnse organisaties of andere critici van de Israëlische regering de mond te snoeren. Hij concludeerde dat de definitie daarbij slechts wantrouwen zou wekken voor gemaskeerd latent antisemitisme met het gevolg dat het juist de strijd tegen deze vorm van racisme zou verzwakken.The definition of anti-Semitism by the European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia (EUMC): Towards a criminalisation of criticism of Israeli policy? François Dubuisson (Centre for International Law, ULB), ECCP, juli 2005. pdf