Helmontwerp

thumb|Jaren 1950: helm en stofbril van Juan Manuel Fangio

Een helmontwerp is het design van een veiligheidshelm voor coureurs.

Types racehelmen

Open racehelm In de jaren vijftig waren racehelmen doorgaans functioneel en sober vormgegeven. Zij hadden de oorspronkelijke kleur van het materiaal, zoals bruin, wit of metaalachtig grijs. Sommige helmen droegen het logo van een racemerk of een eenvoudig logo van de fabrikant van de helm. Een van de eersten die zich in dat opzicht onderscheidde was Jean Behra die op zijn witte helm een zwartwit geblokte band had. De helmen waren qua vormgeving in principe nog halve helmen (ook wel pothelmen genoemd) dus zonder enige oorbescherming; die bestonden vaak uit leren flappen die aan de zijkant van de helm hingen. Het geheel werd met een leren riem bevestigd onder de kin.

In de jaren zestig werd het steeds gebruikelijker om het oppervlak van de helm uit te breiden tot over de oren zoals in het Amerikaanse baseball. Deze helmen waren onder andere beschikbaar van het merk Buco o.a. gedragen door Jack Brabham of Bell o.a. gedragen door Jim Clark. Ook de helm van Graham Hill was zodanig vormgegeven maar had bovendien een aangepast design vanwege zijn liefde voor roeien: donkerblauw met daarop acht witte roeispanen van de London Rowing Club. Een van de weinige anderen die zijn helm van een persoonlijk tintje voorzag was Jackie Stewart door de toevoeging van een schotse ruitband.

Toch veranderde er aanvankelijk weinig: helmen met open vizier bleven de standaard en bestuurders waren nog steeds aangewezen op een stofbril en een doek voor mond en neus.

Gesloten racehelm Met de introductie van de gesloten racehelm in 1968 veranderde het ontwerp van racehelmen ingrijpend. Het duurde evenwel tot het begin van de jaren zeventig voordat dit type algemeen werd aanvaard. De nieuwe helmmodellen waren verkrijgbaar in verschillende primaire kleuren en boden door hun grotere oppervlak meer mogelijkheden voor visuele vormgeving.

In de jaren zeventig kozen veel coureurs, naast een eigen basiskleur, voor helmontwerpen waarin ook de kleuren van hun nationale vlag waren verwerkt. Tegelijk ontstond meer ruimte om de naam van de coureur zichtbaar op de zijkant van de helm aan te brengen, en in sommige gevallen ook een persoonlijk sponsorlogo toe te voegen. Daardoor werden coureurs tijdens races steeds herkenbaarder als individu voor het publiek.

Ook het sponsorlogo (hoofdsponsor van het team) werd steeds prominenter, zelfs dusdanig dat de coureur zijn eigen ontwerp hier qua kleur op moest aanpassen. Een van de vroegste voorbeelden hiervan is de helm van Nelson Piquet wiens oorspronkelijke kleurstelling van rood-wit werd aangepast naar geelwit bij het team van Lotus in 1988 (hoofdsponsor Camel). Sinds de introductie van Red Bull in de Formule 1 in 2004 vormt het logo van de energiedrankenfabrikant het meest centrale element van het helmontwerp waar de coureurs zich naar moeten schikken.

Hoewel veel racehelmen in de jaren tachtig nog een overwegend witte basiskleur hadden, onder meer bij Arnoux, Prost, Patrese en Piquet, werden de ontwerpen in de jaren negentig doorgaans feller van kleur. Mede onder invloed van opvallende ontwerpen zoals dat van Ayrton Senna gingen helmen visueel sterker opvallen, al begonnen veel ontwerpen daardoor ook opnieuw meer op elkaar te lijken. Tegelijk nam de behoefte aan verdere personalisering toe, wat aan het einde van de twintigste eeuw leidde tot de trend om helmontwerpen geregeld aan te passen, soms zelfs van race tot race. Die evolutie droeg bij aan de individuele profilering van coureurs, een ontwikkeling die later door sociale media nog werd versterkt.

Vizier Het vizier vormde oorspronkelijk geen deel van de racehelm. De firma Johnson was een van de eersten die in de jaren vijftig met een los voorgebonden vizier kwam. Deze werden vooral in de regen gebruikt; voor het overige bleef de losse stofbril standaard.

Regelgeving In 2012 werden enkele helmontwerpen (o.a.die van Lewis Hamilton) gecensureerd door de FIA tijdens de trainingen voor de GP van Amerika. Het technisch comité van de FIA maakte tijdens de GP van Singapore in 2013 bekend een verbod te overwegen op het voortdurend veranderen van helmontwerpen.

Met ingang van 2015 is nog maar één (kleuren)wisseling van seizoen geoorloofd.Per Article 9.1 of F1’s Sporting Regulations, “In order for drivers to be easily distinguished from one another whilst they are on the track, the crash helmet of each driver must, with the exception of one Event of the driver’s choice, be presented in substantially the same livery at every Event during a Championship season. A change to helmet livery will also be permitted if a driver changes team during a Championship season.” Dit met name om de herkenbaarheid van de rijders te bevorderen voor de toeschouwers.

Sommige rijders ontweken deze regel door weliswaar het hoofdontwerp onveranderd te laten maar toch met minimale aanpassingen te komen. Vanaf 2017 mag er één keer in het seizoen van ontwerp worden gewisseld.

In 2018 maakte de FIA een uitzondering voor de duizendste race in het Formule 1-wereldkampioenschap in China en mochten de coureurs met unieke helmontwerpen rijden; bijna iedereen maakte hier gebruik van.https://www.grandprixradio.nl/2019/04/12/coureurs-kiezen-speciale-helmen-in-shanghai/. Gearchiveerd op 18 oktober 2021.

Danil Kvyat mocht in 2019 geen andere helmontwerp gebruiken tijdens zijn thuiswedstrijd in Rusland omdat hij reeds voor de GP van Italië van ontwerp was veranderd.https://www.autosport.com/f1/news/146269/kvyat-blasts-joke-rule-after-helmet-design-denied. Gearchiveerd op 25 januari 2021. Max Verstappen was dat jaar al minimaal tweemaal van kleurontwerp veranderd tijdens de GP van België en Oostenrijk zonder enige gevolgen. Als gevolg van het protest tegen Kvyat lijkt de FIA na discussies met de rijders overstag gegaan in de discussie over het toestaan van unieke helmontwerpen.https://www.racefans.net/2019/10/01/kvyat-helmet-dispute-could-prompt-f1-rules-rethink/. Gearchiveerd op 24 juli 2023.

Sinds het seizoen 2020 zijn de restricties daarom weer verleden tijd.https://www.autosport.com/f1/news/148571/f1-helmet-design-restrictions-lifted-by-fia. Gearchiveerd op 27 januari 2021.https://www.autoweek.com/article/20130921/f1/130929956

Beroemde ontwerpen Ignazio Giunti Een van de vroegste voorbeelden van een coureur die zich sterk onderscheidde qua helmdesign is Ignazio Giunti eind jaren zestig, begin jaren zeventig. De helm was groen in de basis met rood-witte detaillering (de kleuren van de Italiaanse vlag) met daaronder zijn naam. De helm was bijzonder vanwege een tweekoppige adelaar van voren met gestileerde vleugels aan de zijkant. De letter M op het voorhoofd was een verwijzing naar zijn vriendin Mara. De helm werd ontworpen door een architect uit Milaan. In feite was dit het begin van de helm als kunstwerk.https://sfcriga.com/jean-pierre-beltoise-and-ignazio-giunt-love-for-racing. Gearchiveerd op 24 juli 2023.

Nelson Piquet Dit principe werd in de jaren tachtig doorgezet. Nelson Piquet had een design van rode druppels tegen een witte achtergrond. De helm had daarmee geen enkele referentie meer met zijn geboorteland qua kleurstelling of naam maar was individueel dusdanig herkenbaar dat de helm iconisch werd. Het personaliseren van de racehelm bereikte daarmee een nieuw hoogtepunt: wie de helm zag, wist gelijk wie de rijder was op basis van het unieke design.

Ayrton Senna Het staat wel vast dat de beroemdste helm uit de Formule 1 die van de Braziliaan Ayrton Senna is. Door zijn gele kleurstelling viel de helm gelijk op tussen de vaak witte helmen. De helm gaf daarmee een impressie van jeugdigheid, agressie en beweging. Het ontwerp onderging enige wijzigingen maar is in de basis geel met groen-blauwe strepen. Senna bleef daarmee het idee trouw dat de kleuren van de nationale vlag het belangrijkste uitgangspunt vormen bij het ontwerp van een racehelm. Het ontwerp is van Sid Mosca die o.a. ook de helmen van Emerson Fittipaldi en Nelson Piquet ontwierp.https://www.roadandtrack.com/motorsports/a25726585/ayrton-senna-yellow-helmet-history/#:~:text=Fueled%20by%20his%20desire%20to,Sid%20Special%20Paint%2C%20in%201979. De helm werd al bij zijn leven vaak geïmiteerd o.a. door Eddie Irvine en Lewis Hamilton. Ook uit het feit dat de kleuren en het ontwerp van Senna na zijn dood vaak terugkeren in de unieke ontwerpen van latere coureurs blijkt dat zijn helmontwerp een eeuwigheidswaarde heeft.

Sebastian Vettel Van Sebastian Vettel wordt gezegd dat hij gedurende 2009-2013 maar liefst 76 aparte designs had. Zie voor een gedeeltelijk overzicht uit de periode 2008-2009.https://web.archive.org/web/20111227215138/http://www.autobild.de/bilder/die-helme-von-sebastian-vettel-1022357.html#bild1 Telkens als hij een race won droeg hij de volgende race in ieder geval een ander helmdesign. Vettel werkt al van jongs af aan samen met de ontwerper Jens Munster. Zeer beroemd werd zijn lichtgevende helm met LED lampjes tijdens de GP van Singapore in 2012. Enige vorm van elektrische verlichting in racehelmen werd gelijk na de race verboden door de FIA.

titel Zeer incidenteel komt het voor dat een coureur niet zijn eigen helm op heeft maar die van een ander. Toen Niki Lauda in 1979 tijdens de trainingen voor de GP van Canada plotseling stopte met de Formule 1 werd hij bij Brabham vervangen door Ricardo Zunino die dat weekend als toeschouwer aanwezig was en geen helm mee had. Ten tijde van de race droeg hij wel zijn eigen helm.

David Coulthard leende tijdens de GP van Monaco in 1996 een helm van Michael Schumacher omdat er problemen waren met zijn eigen helm (beide waren van hetzelfde merk).

In het seizoen 1995 is er de primeur van de eenmalige, speciaal voor één race ontworpen racehelm. Dit gebeurde voor het eerst door Rubens Barrichello tijdens zijn thuisgrandprix. Dit was tevens de eerste Braziliaanse grand prix sinds het overlijden van Ayrton Senna in 1994. En ter gelegenheid hiervan incorporeerde Barrichello de helm van Senna in zijn eigen ontwerp.

GP van Brazilië: Rubens Barrichello (deels helm van Ayrton Senna). GP van Portugal: Gerhard Berger ('No War'). De helm is het resultaat van een prijsvraag, heeft als design allerlei landenvlaggetjes en draagt achterop de tekst 'NO WAR IN THE WORLD.

Categorie:Helm