thumb|Getijdenboek van Adolf van Kleef, f59r, De heilige Antonius. Het Getijdenboek van Adolf van Kleef is een verlucht getijdenboek voor dominicaans gebruik, dat in de jaren 1480 in Gent gemaakt werd voor Adolf van Kleef-Ravenstein. Adolf van Kleef was hertog van Kleef, graaf van La Marck en heer van Ravenstein en Wijnendale. Het handschrift bevat twee portretten van de opdrachtgever: op f13v een volbladminiatuur van de hertog, geknield biddend voor een schilderij van een Virgo Lactans op f14r en op f80v in een initiaal ook biddend tot de Heilige Maagd. Zijn wapen is afgebeeld op f14v. Het handschrift wordt nu bewaard in de Walters Art Museum in Baltimore als Ms. W.439.Walters Ms. W.439, Hours of Duke Adolph of Cleves op de website van de Walters Art Museum.

Geschiedenis Het handschrift is waarschijnlijk gemaakt na het tweede huwelijk van Adolf van Kleef met Anna van Bourgondië in 1470. Een inscriptie tussen de gebeden tot de heilige Anna op f71r, "A / B Votre mieulx amie / Anne" suggereert dat zij de opdrachtgeefster was.

In de late 19e eeuw was het handschrift in het bezit van Léon Gruel. Henry Walters kocht het van Gruel tussen 1895 en 1931. Via een legaat kwam het in de verzameling van het Walters Art Museum.

Beschrijving Het handschrift bestaat uit 302 perkamenten folia van 169 bij 117 mm. De tekst is geschreven in het Latijn in een kolom met 12 lijnen per bladzijde, in een Bourgondische bastarda. Het tekstblok meet 94 bij 60 mm. De kalender is geschreven in 17 lijnen, op twee bladzijden per maand en het tekstblok van de kalender is 95 bij 75 mm. Het manuscript bevat enkele teksten in het Middelfrans.

Inhoud Het handschrift heeft de klassieke inhoud van een getijdenboek: ff 1r-12v: Kalender ff 13v-51r: Gebeden tot de Maagd Maria ff15r-22r: Obsecro te ff23v-27r: O intemerata ff 31v-32v: Alma Redemptoris Mater ff 32v-33v: O Domina glorie regina ff 33v-37v: Ave mundi spes maria ff 37v-38v: O piissima domina ff 40r-44r: De vijf vreugden van de Heilige Maagd ff 44r-49r: Vier gebeden tot de Maagd Maria ff 49r-49v: Benignissime Domine ff 49v-51r: O bone Ihesu ff 51v-87v: Suffragia ff 88r-98v : Uittreksels uit de evangelies ff99v-203v: Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw volgens dominicaans gebruik ff 204v-245v: Boetepsalmen ff 246r-295v: Passieverhaal volgens Johannes ff295v-302v: Devotionele gebeden ff 295v-297r: Gebeden tot de apostel Andreas en Hiëronymus ff 298r-300r: Gebeden van de heilige Gregorius ff 300r-302r: Gebeden voor de vergeving van de zonden

Verluchting De verluchting is van de hand van de Meester van Adolf van Kleef, zo genoemd naar dit getijdenboek, en zijn atelier. De stijl van deze meester is gebaseerd op de miniaturen en de marges van het gebedenboek van Maximiliaan van de Maximiliaan-meester die door sommigen geïdentificeerd wordt als Alexander Bening. De stijl van deze meester wordt gekenmerkt door ruime interieurs en wijde landschappen en stijve krachtige figuren.[ https://web.archive.org/web/20210123100925/https://guenther-rarebooks.com/artworks/categories/1/9567/ Serainchamps Book of Hours, use of Ghent and Liège].

Het handschrift bevat de volgende miniaturen:

Volblad miniaturen f13v: Portret van Adolf van Kleef f14r: Virgo Lactans

Volblad met gedecoreerde marges: f14v: Wapenschild van Adolf van Kleef;f15r: tekst met vier marges f22v: Piéta;f23r: tekst met vier marges f99v: Annunciatie;f100r: tekst met vier marges f204v: De berouwvolle David;f205r: tekst met vier marges

Halfblad met marges en tekst f28r: Kruisiging met scènes uit de passie in de marge f121r: Maria Visitatie f145v: Geboorte van Christus f153r: Aankondiging aan de herders f161v: Opdracht in de tempel f168v: Aanbidding der wijzen f176r: Kindermoord in Bethlehem f194r: Vlucht naar Egypte

Gehistorieerde initiaal f40r: G, 5l, Annunciatie f51v: O, 5l, Heilige Claudius f54r: O, 5l, De marteldood van de heilige Sebastiaan, met boogschutters in de marge f58r: O, 5l, Heilige Adrianus f59r, V: 5l, Heilige Antonius van Padua f60v: L, 6l, De Aartsengel Michael verslaat de duivel f62v: O, 7l, De heilige Joris doodt de draak f64r: D, 8l, De heilige Nicolaas wekt de drie jongens tot leven; in de ondermarge het verhaal over de bruidsschat voor de arme meisjes f65r: D, 8l, De heilige Christoffel draagt het Christuskind op zijn schouder over een rivier f69v: A, 7l, De marteldood van de heilige Erasmus f70v: D, 4l, Anna te Drieën f72r: D, 8l, De heilige Margaretha met het kruis en de draak f73v: D, 7l, De heilige Catharina met de werktuigen van haar marteling f75r: D, 8l, De heilige Barbara met haar vader bij de toren f76r: D, 8l, De bekoring van de heilige Augustinus f80v: O, 8l, Adolf van Kleef biddend voor de Maagd van Nederigheid f88r: I, 7l, Johannes op Patmos f90v: C, 3l, Mattheus f94r: I, 6l, Lucas f97r: I, 6l, Marcus f246r: T, 6l, De Man van Smarten f266v: D, 7l, Kruisiging f289r, U, 8l, Heilige Drie-eenheid f298r: D, 6l, Gregoriusmis

Kalender De kalender is zeer spaarzaam verlucht met slechts de “KL” initialen van twee regels hoog bovenaan de bladzijde waarop de maand begint en de een regel hoge initialen “A” in de kolom van de zondagsletter. De kalender is trouwens weinig uitgewerkt, hij bevat slechts 132 ingevulde feestdagen. Merkwaardig is een ervan voor de heilige Hadulphi (bisschop van Atrecht) met zijn feestdag op 19 mei en translatie op 31 augustus. Deze heilige komt haast nooit voor in kalenders.Walters - MS W.439. Gearchiveerd op 16 juli 2023.

Tekst De tekst is, op de bladzijden met miniaturen na, niet versierd. Secties binnen de tekst beginnen met een geschilderde initiaal van een tot vier regels hoog. Ook lijnvullers worden hier en daar gebruikt om blanco spaties in de regels te vermijden. De tekst is geschreven in zwarte inkt, de rubrieken in het rood. Versierde marges rond de tekst werden niet gebruikt tenzij op de pagina’s tegenover de volblad miniaturen die zelf voorzien zijn van een marge (f14v, f22v, f99v en f204v).

Getijden en gebeden De Mariagetijden worden ingeleid met twee volblad miniaturen en de gebedsstonden door een halfblad miniatuur met marges. De andere gebeden en getijden worden ingeleid met de gehistorieerde initialen uit de lijst hierboven.

Web links Hours of Duke Adolph of Cleves, online facsimile op de website van de Walters Art Museum]

Categorie:15e-eeuws boek Categorie:Getijdenboek