thumb| Offiziolo Visconti, Schepping van Eva, Landau Finaly 22, f46v. Het Getijdenboek van Gian Galeazzo Visconti of Offiziolo Visconti is een verlucht psalter-getijdenboek voor gebruik van Rome dat in Milaan gemaakt werd in de late 14e eeuw in opdracht van Gian Galeazzo Visconti. Het handschrift wordt nu bewaard in de Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze met als signatuur vol I: Ms. Banco Rari 397 en vol II: Ms. Landau Finaly 22.Visconti Hours op Web Gallery of Art. Gearchiveerd op 27 april 2021.
Geschiedenis Het handschrift bestond origineel uit twee volumes: een psalter en een getijdenboek. De opdracht ervoor kwam zoals hoger gezegd van Gian Galeazzo Visconti in 1388. Het werk werd begonnen door Giovannino de' Grassi maar viel stil bij diens dood in 1398. Gian Galeazzo Visconti stierf in 1402, zijn opvolger en zoon Filippo Maria Visconti liet de handschriften afwerken door Belbello da Pavia. Dit gebeurde waarschijnlijk omstreeks 1428 na het huwelijk van Filippo met Maria van Savoye op 2 december 1427.Pernette Ph. Wijnen, Italian and French artistic interaction revealed in the Visconti Hours and Les Très Riches Heures, in: Late Antiquity to Renaissance, University of Melbourne, Australia School of Culture and Communicatio, 2014, p. 5.
Het getijdenboek werd in 1969 door de Italiaanse staat (Ministero della Pubblica Istruzione) gekocht van de familie Visconti di Modrone.Firenze, Biblioteca nazionale centrale di Firenze, Banco Rari, 397 op Manus On Line. Het psalter was in het bezit gekomen van baron Horace Landau (1824-1903) uit Milaan en daarna van madame Hugo Finaly (1850-1938) een nicht van de baron. Haar erfgenaam Horace Finaly schonk zijn bibliotheek aan de bibliotheek van Florence in 1947.Uffiziolo di Gian Galeazzo Visconti in: Masterpieces of Illumination, ed. Ingo F. Walther en Norbert Wolf, Taschen, Köln, 2005, pp. 248-249.
thumb| Offiziolo Visconti, Zegende David en schepping van de vogels, Landau Finaly 22 Beschrijving In totaal bevatten de twee volumes 318 perkamenten folia. Het eerste volume meet 247 x 175 mm en bevat 151 folia,Firenze, Biblioteca Nazionale Centrale, Banco rari 397 op Mirabile, Archivio digitale della cultura medievale. het tweede volume is 250 x 179 mm groot en heeft 167 folia.Firenze, Biblioteca Nazionale Centrale, Landau Finaly 22 op Mirabile, Archivio digitale della cultura medievale. De tekst is geschreven in het Latijn in een enkele kolom met 21 lijnen per bladzijde in een gotisch schrift. Het werd geschreven en gesigneerd door frate Amadeo van de San Pietro in Ciel d'Oro in Pavia. Het eerste handschrift (Banco rari 397) is het psalter, het tweede (Landau Finaly 22) bevat het getijdenboek.
Het handschrift bevat 38 volblad miniaturen, 11 in het psalterium en 27 in het getijdenboek, en 90 gehistorieerde initialen, respectievelijk 26 en 64, met daarnaast prachtige marge decoraties. Het heeft geen kalender en bevat geen suffragia.
Verluchting Giovannino de ’Grassi en zijn atelier begonnen met de verluchting van het werk. We herkennen zijn stijl in de behandeling van het licht en de poëtische maar zorgvuldige weergave van de natuur in zijn landschappen. Een helder kleurenpalet en het gebruik van goud en zilver geven zijn werk een kostbare uitstraling. Giovaninno was erg geïnteresseerd in de natuur, zoals blijkt uit een bewaard gebleven modelboek met een aantal minutieus gedetailleerde schetsen van dieren, vogels en andere kleine wezens. Hij werd opgeleid in Lombardische ateliers die een lange traditie hadden in het produceren van boeken over planten, dieren en de natuur doorheen de seizoenen. Zijn beschermheer, Gian Galeazzo Visconti, had een dierentuin met exotische dieren, die mogelijk als voorbeeld hebben gediend voor afbeeldingen in het getijdenboek.
Belbello da Pavia, die het handschrift afwerkte, werkt zeer gedetailleerd en elegant. Hij schildert sterk gemodelleerde, monumentale figuren, vrij realistische gezichten, soms op het lelijke af. Hij gebruikt intense, heldere kleuren en zijn iconografie wijkt, door zijn ongebreidelde fantasie, dikwijls sterk af van de gebruikelijke uitwerking van de conventionele thema’s.
Het wapen van Visconti, een kronkelende slang met een mannetje in zijn bek, komt honderden keren terug in de handschriften.
Beide handschriften zijn ook gedecoreerd met honderden geschilderde initialen van een regel hoog bij het begin van de zinnen binnen een tekst. De meeste van die initialen zijn geschilderd in het goud op een gekleurde achtergrond. Blanco plaats op het einde van een tekstlijn wordt meestal opgevuld met een lijnvuller. Voor het begin van de individuele psalmen of andere belangrijke onderdelen van een tekst wordt vaak een versierde initiaal van drie regels hoog gebruikt. Die initialen zijn in het psalter versierd met bloemen, planten en heraldische emblemen. In het getijdenboek worden die initialen heel frequent geïllustreerd met figuren, bustes of hoofden van heiligen, koningen en andere personen.
De miniaturen zijn dikwijls geplaatst in een gouden kader dat is samengesteld uit rechthoeken met een punt, aan mekaar verbonden door vierkanten. De marges zijn zeer divers. Tekstbladzijden zijn dikwijls aan drie zijden afgeboord met staafwerk waaraan takken met bladen en bloemen ontspruiten. Soms wordt een grote initiaal omringd met grote figuren, groepen van figuren, medaillons met hoofden, grote bomen, torens, landschappen met allerlei dieren of met volledige miniaturen. Ook in de margeversiering speelt de slang van de Visconti’s een belangrijke rol. Sommige miniaturen zijn omringd door een volledig met ranken en bloemen gevulde marge al of niet in een gouden kader. Er zijn weinig bladzijden die niet van een gedecoreerde marge voorzien zijn.
thumb|Offiziolo Visconti, Het huwelijk van Anna en Joachim, Banco Rari 397, f1r Psalterium - Banco Rari 397 Hierbij een lijst van de psalmen en gebeden in Banco Rari 397, waarvan de beginletter werd afgebeeld als een grote gehistorieerde initiaal. De psalmen gemerkt met (*) worden voorafgegaan door een volblad miniatuur. f4r : Psalm 1: Beatus vir (*) f19r: Psalm 21: Deus meus respice f24r: Psalm 26: Dominus illuminatio mea (*) f37r: Psalm 38: Dixi custodiam (*) f49v: Psalm 52: Dixit Insipiens (*) f62r: Psalm 68: Saluum me fac Deus (*) f77v: Psalm 80: Exultate Deo (*) f90v: Psalm 95: Cantate Domino canticum (*) f105r: Psalm 109: Dixit Dominus Domino (*) f108v: Psalm 114: Dilexi quoniam exaudiet f111r: Psalm 118 Aleph.: Beati immaculati f112v: Psalm 118 He.: Legem pone f115r: Psalm 118 Caph.: Deficit f117v: Psalm 118 Phe.: Mirabilia f120v: Psalm 121: Letatus sum f122v: Psalm 126 Nisi dominus aedificauerit f124v: Psalm 131 Memento Domine f128r: Psalm 135: Confitemini Domino f132r: Psalm 143: Benedictus dominus Deus f136r: Psalm 148: Laudate Dominum de celis
f145r: Canticum: Benedicite omnia opera: het lied van de drie jongelingen in de vuuroven, Daniël 3:57-88 f146v: Canticum: Benedictus dominus deus israel: de lofzang van Zacharias, Lucas 1:68-79 f147v: Canticum: Magnificat animama mea dominum: de kantiek van de maagd Maria, Lucas 1:46-55
f148v: Hymne: Te deum: hymne van Ambrosius en Augustinis
f150v: Gebeden: Pater Noster f151r: Gebeden: Credo in deum patrem omnipotentem
thumb| Offiziolo Visconti, Samson met de poorten van Gaza, Landau Finaly 22, f155r Getijdenboek Landau Finaly 22 In de getijden worden de gebedsstonden dikwijls voorafgegaan door een gehistorieerde initiaal. Dit is, behalve voor de completen, steeds een D omdat de tekst van de uren standaard begint met “domine labia mea aperies et os meum annuntiabit laudem tuam” (metten) of met “Deus, in adiutorium meum intende” (andere gebedsstonden).
Gebruikte afkortingen: VBM: Volblaminiatuur; HBM: Halfbladminiatuur; GHI: Gehistorieerde initiaal.
Inhoud f1r: Geloofsbelijdenis van Athanasius, GHI Q; quicumque vult salvus esse ante omnia opus est, f3v: Boetepsalmen: Inleidende verzen f4v: Litanie van alle Heiligen; GHI K: Heiligen biddend tot God in de hemel; Kyrie eleyson f10v: HBM: Maria-Visitatie
f10v-f49r: Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw f11r: VBM: kerstgebeuren; Incipit officium gloriose virginis marie f11v: metten – God in majesteit omringd door de zeven deugden f12r: GHI D: gevecht tegen de opstandige engelen f17r: GHI D: De heiligen Ambrosius en Augustinus f18r: HBM: De Aankondiging aan de herders f18v: lauden - VBM: aanbidding der wijzen f19r: GHI D: De schepping van hemel en aarde f25v: priem - VBM: vlucht naar Egypte f25r: GHI D: De scheiding van water en land f28r: HBM: moord op de onnozele kinderen f28v: terts - VBM: de wijzen bij Herodes en de kindermoord van Bethlehem f29r: GHI D: Scheiding van licht en duisternis f32v: sext - VBM: Annunciatie f33r: GHI D: Schepping van de planten f36r: none - VBM: Maria op haar sterfbed f36v: GHI D: Het land, de zee en de hemel, omringd door de symbolen van de dierenriem f39v: vespers - VBM: Begrafenis van Maria f40r: GHI D f45v: completen - GHI C: De schepping van Eva f46r: GHI D
thumb|Offiziolo Visconti, Annunciatie, Landau Finaly 22, f33v Diverse gebeden f49v: VBM: De kroning van Maria f50r: GHI E: De zondeval – Adam en Eva eten van de verboden vrucht; psalm 44 f53r: GHI C: De zondeval - Adam en Eva worden betrapt; psalm 95
f56v-f77r: Mariagetijden voor de advent f56v: GHI D: De zondeval – Adam wordt berispt; f57r: GHI D: metten - De zondeval – Eva wordt berispt; f58v: GHI M: De annunciatie: Missus est angelus gabriel f60v: GHI D: lauden – De zondeval: Adam en Eva verjaagd uit het paradijs f63r: GHI D: priem – De zondeval: Adam en Eva aan het werk op het land f65r: GHI D: terts – Het offer van Abraham – de ram f67r: GHI D: sext – Kaïn vermoordt Abel f69r: GHI D: none – De moord van Kaïn door Lamech f71r: GHI D: vespers – Noach brengt de dieren naar de ark f73r: GHI C: completen – Het offer van Abraham – Isaac f73v: GHI D
f77v-f108r: Dodenofficie f77v: VBM: Jozef wordt in de put gegooid f78r: VBM: Jozef weigert de avances van de vrouw van Potifar f78v: VBM: Jozef ziet zijn familie terug in Egypte f79r: VBM: De doop van Christus f79v: GHI D: vespers – Mozes wordt in de Nijl gelegd en gevonden; dilexi, quoniam exaudiet f83v: VBM: metten: Mozes doodt een Egyptenaar die een Hebreeër sloeg; f84r: VBM: God spreekt tot Mozes uit het brandende braambos op de berg Horeb f84v: GHI V: Venite exultemus domine f88r: GHI P: metten, nocturne 1: Parce michi domine f89v: VBM: Mozes spreekt met de Farao f90r: GHI D: metten, nocturne 2: Dominus regit me f94r: HBM: God zendt de pest over de Egyptische eerstgeborenen f94v: GHI E: metten, De joden verlaten Egypte f98r: GHI S: metten, De joden staan voor de Rode Zee achtervolgd door het leger van de Frao f100v: VBM: Het leger van de farao wordt verzwolgen in de Rode Zee f101r: GHI M: lauden - Miserera mei deus
f108r: Signatuur van de kopiist Frater Amadeus
thumb|Offiziolo Visconti, Samson vecht tegen de Filistijnen met een ezelskaak, Landau Finaly 22, f150v f108v-f116v: Boetepsalmen f108v: VBM: Aanbidding van het gouden kalf, Mozes gooit de tafels stuk f109r: GHI D: psalm 6: Domine ne in furore f116v: HBM: Mozes laat water uit de rots stromen
f117r-f124r: Litanie van alle heiligen f117r: GHI K: Kyrie eleison f122v: GHI D: Psalm 39: Confundantur et revereantur qui quaerunt animam meam f123v: GHI D: Deus, cui proprium est misereri
f125v-f134v: Officie van de Heilige Geest Deze getijden zijn gedecoreerd met drie volbladminiaturen vooraan en acht gehistorieerde initialen bij het begin van de gebedsstonden.
f135r-f153v: Getijden van de passie De passiegetijden zijn gedecoreerd met negen gehistorieerde initialen, twee bij de metten en tekens een bij het begin van de andere gebedsstonden.
f154r-f167v: Kruisgetijden f154r: VBM: Samson loopt de berg op met de poorten van Gaza f154v: VBM: Delila knipt Samsons haar tijdens zijn slaap f155v: GHI D: Metten – Samson wordt gevangen genomen;