|} De Topo ("mol") is de naam van een voorstadstrein, met treindiensten gereden door Euskotren in en rond de stad San Sebastián in de Spaanse autonome gemeenschap Baskenland. Het is als meterspoortrein een van de twee naast elkaar bestaande systemen van voorstadstreinen rond deze stad, (naast de Cercanías San Sebastian op Iberisch breedspoor). Het eindstation Hendaye bevindt zich in het Franse departement Pyrénées-Atlantiques. Tussen 2012 en 2017 was de officiële aanduiding Metro Donostialdea (Metro van San Sebastián), maar daar is in 2017 weer van afgestapt. Het systeem wordt uitgebaat door Euskotren, het openbaarvervoersbedrijf van de regio Baskenland.
Geschiedenis De oorspronkelijke verbinding is als meterspoor aangelegd in 1912 als verbinding tussen de San Sebastián en Irun, met in 1913 een verlenging tot Hendaye in Frankrijk, waar overgestapt kan worden op het Franse spoorwegnet. De lijn had oorspronkelijk het karakter van een interlokale tramlijn met bijvoorbeeld een straattraject in het centrum van San Sebastián. Dit laatste is in 1954 opgeheven. Oorspronkelijk genaamd Ferrocarril de San Sebastián a la Frontera Francesa, werd de lijn sinds 1923 geëxploiteerd door de SEFT (Sociedad Explotadora Ferrocarriles y Tranvias). In 1973 ging de exploitatie over naar de FEVE. Deze laatste verbouwde de lijn tussen 1973 en 1976 tot voorstadspoorweg. Bij de opening was de lijn geëlektrificeerd met 600 V gelijkstroom, maar in mei 1978 is dit gewijzigd in 1500 V gelijkstroom. De lijn staat al sinds de opening in de volksmond bekend als topo, wat "mol" betekent, omdat het traject door het bergachtige landschap door vele tunnels gaat, ondanks het feit dat de lijn in eerste instantie aangelegd is als bovengrondse spoorlijn.
In 1982 kwam de lijn in handen van Euskotren, de vervoersmaatschappij van de Baskische Regio, die er in korte tijd een voorstadspoorweg van maakte. Ondanks de afwezigheid van overeenstemming en het ontbreken van sociaal draagvlak is in 2012 de lijn vervolgens hernoemd in een metrolijn, gelijktijdig met de opening van twee nieuwe stations. Bij deze opening is een ambitieus plan gepresenteerd om de lijn daadwerkelijk de functie van metro te laten vervullen in de agglomeratie San Sebastián. Ook is bij die gelegenheid de huisstijl volledig vernieuwd. In 2017 is het gebruik van de aanduiding metro weer beëindigd, sindsdien heet het officieel de Topo.
In 2016 is het station Altza geopend, als voorlopig eindstation van een dubbelsporige zijlijn die in Herrera aftakte van de hoofdlijn. Op 18 juli 2026 is deze lijn via een dubbelsporige tunnel doorgetrokken naar het station Galtzaraborda om daar weer aan te sluiten op de oorspronkelijke lijn. De oude, enkelsporige lijn vanaf Herrera naar Galtzaraborda kon hierdoor worden gesloten. Het oude station van Pasaia dat zich op een viaduct bevond met aan weerszijden appartementsgebouwen op slechts enkele meters afstand, werd daarbij vervangen door een op korte afstand gelegen ondergronds station.
In 2017 is begonnen met het aanleggen van een tunnel onder het centrum en het district Antiguo. Deze tunnel is 4,2 km lang. Het nieuwe tracé door deze tunnel splitst af van het bestaande tracé vlak na de bestaande tunnel uit de richting Anoeta en zal bij het station Lugaritz aansluiten op de bestaande lijn richting Bilbao. Het bovengrondse kopstation Amara wordt daarbij vervangen door een ondergronds station Easo en er komen twee extra stations: Centro-La Concha in het centrum en Benta-Berri in Antiguo. De aanleg van deze tunnel onder het centrum was omstreden, er werd veelvuldig tegen geprotesteerd. In februari 2024 zijn de boor- en graafwerkzaamheden van de tunnel gereed gekomen.
In 2019 is begonnen met de werkzaamheden om het station Hendaia (Hendaye) te voorzien van een tweede spoor en het het oude stationsgebouw te vervangen door een nieuw, ruimer exemplaar. Het stationsplein is daarbij ook gerenoveerd en in de hal van het SNCF station is een extra in/uitgang gemaakt aan de zijde van het Euskotren station. Deze werkzaamheden kwamen in 2022 gereed.
Tracé Het tracé van de lijn volgt in grote lijnen dat van de meterspoorbaan die in 1912 aangelegd is tussen San Sebastián en de Franse grens, met hier en daar een aantal vernieuwingen, voornamelijk ondertunneling. Dit betekent dat de lijn grotendeels het oosten van de agglomeratie San Sebastián bedient. Tussen Galtzaraborda en Hendaye is de lijn grotendeels enkelsporig. Aan de zuidkant delen de treinen de spoorlijn tot aan station Errekalde met de treinen tussen San Sebastián en Bilbao (Euskotren lijn E1), waardoor ook het zuidwesten van de agglomeratie aangesloten is op het netwerk. Om deze beide delen goed aan te sluiten op het centrum, wordt er gebouwd aan een ondertunnelde omleiding onder het centrum door, met de nieuwe stations Centro-La Concha en Benta-Berri.
Materieel alt=Euskotren train series 900|miniatuur|Een treinstel van de serie 900 kort na vertrek van het station Amara-Donostia. Het oorspronkelijk rollend materieel bestond uit vier-assige motorwagens en bijwagens, allen met een houten wagenbak. Een deel van dit materieel heeft in de jaren 1960 een stalen wagenbak gekregen. Ook is het materieel overgenomen van de op 1 maart 1958 gesloten tramlijn naar Hernani, die in Loiola afsplitste van de Topo. Met de overgang van 600 V naar 1500 V bovenleidingspanning in mei 1978 is al dit materieel buiten dienst gegaan en vervangen door treinstellen serie 3500.
De treinstellen serie 3500 werden ook gebruikt op andere lijnen van de FEVE, en later Euskotren, net zoals met alle latere elektrische treinstellen van Euskotren het geval is en was. Het waren oorspronkelijk twee-wagenstellen, maar spoedig werd een middenrijtuig toegevoegd. Euskotren zou 15 van de in totaal 37 treinstellen in bezit krijgen. Hoewel het laatste exemplaar van Euskotren pas in 2013 werd afgevoerd, deden ze sinds 1990 niet of nauwelijks meer dienst op de Topo.
In 1986 kwamen de eerste tweewagenstellen serie 200 in dienst. Ze werden later uitgebreid tot driewagenstellen. Vanaf ca.1995 waren ze het meest gebruikte type op de Topo. De serie 200 omvatte in totaal 20 treinstellen en ging tussen 2012 en 2017 uit dienst.
De serie 300 bestond uit twaalf tweewagentreinstellen die in 1990 in dienst werden gesteld. Oorspronkelijk in dienst gesteld op de Topo ter vervanging van de serie 3500, deden ze sinds 1995 voornamelijk dienst op andere lijnen en werden in 2016-2018 afgevoerd.
Tussen 2011 en 2014 heeft Euskotren het oude materieel op de lijn, de 200-serie, vervangen door de 900-serie, geproduceerd door CAF. De treinstellen zijn ook geproduceerd in de provincie. In tegenstelling tot het oude materieel, hebben de nieuwe treinstellen informatieschermen en zijn van binnen opengewerkt, zodat de reizigers zich tussen de verschillende rijtuigen kunnen verplaatsen.
Toekomst In aanbouw Onder het centrum van San Sebastián wordt een tunnel gebouwd ter betere ontsluiting van de binnenstad en vervanging van het kopstation station Amara-Donostia. De aanleg van deze variant is niet breed gedragen onder de bevolking van de stad en heeft tot protesten geleid Una cadena humana protesta por el inicio de las obras del metro en San Sebastián, www.eitb.eus, 27 oktober 2018, geraadpleegd 20 november 2020 Más de un millar de personas se manifiestan en San Sebastián contra el metro, www.eitb.eus, 14 november 2020, geraadpleegd 20 november 2020. Gearchiveerd op 14 november 2020.. In februari 2024 zijn de boor- en graafwerkzaamheden van deze tunnel gereed gekomen.
Gepland Er staat een tweetal ingrepen gepland: Aanleg Station Loiola Erriberak Tussen de stations Anoeta en Loiola zal er het station Loiola Erriberak worden gebouwd, om een overstap op de voorstadstreinen van de Cercanías mogelijk te maken. Voor de bouw van dat station is die overstap alleen mogelijk in het oosten van de agglomeratie, en dit station moet het reizen tussen het westen en het zuiden vergemakkelijken. Verlegging traject in Irun Tussen de stations Ficoba en Belaskoenea zal de lijn worden verlegd om samen te lopen met de Adif/Renfe lijn en daarbij dubbelsporig worden ter vervanging van het enkelsporige traject via Irun Colon. Een eerder geplande zijlijn vanaf Irun naar Hondarribia via het vliegveld van San Sebastián gaat vooralsnog niet door.
Categorie:Verkeer en vervoer in Pyrénées-Atlantiques Categorie:Verkeer en vervoer in Gipuzkoa