miniatuur|Een kaart van de opstand in de regio's Macedonië en Thracië.De huidige grenzen zijn zichtbaar, samen met Ottomaanse grenzen tegelijkertijd. De Ilinden-Preobrazjenië-opstand of kortweg Ilinden-opstand van augustus - oktober 1903 (Bulgaars: Ilindensko-Preobrazjensko vastanië; Macedonisch: Ilindensko vostanië; Grieks: Eksegersi tou Ilinden) was een georganiseerde opstand tegen het Ottomaanse Rijk die werd voorbereid en uitgevoerd door de Interne Macedonisch-Adrianopel Revolutionaire Organisatie,The Establishment of the Balkan National States, 1804–1920, C. & B. Jelavich, 1977, pp 211–212 met de steun van het Opperste Macedonisch-Adrianopel Comité.Victor. Roudometof, The Macedonian Question From Conflict to Cooperation? in Constantine Panos Danopoulos, Dhirendra K. Vajpeyi, Amir Bar-Or as ed., Civil-military Relations, Nation Building, and National Identity: Comparative Perspectives, Greenwood Publishing Group, 2004, , p. 216. De naam van de opstand verwijst naar Ilinden, een toenmalige naam voor Elia, en naar Preobrazjenië, wat Transfiguratie betekent. De opstand duurde van begin augustus tot eind oktober en besloeg een uitgestrekt gebied van de oostelijke kust van de Zwarte Zee tot de oevers van het Meer van Ohrid.
De opstand in de regio Macedonië vond plaats in de meeste centrale en zuidwestelijke delen van de vilajet Monastir en kreeg de steun van voornamelijk de plaatselijke Bulgaarse boeren,"However, contrary to the impression of researchers who believe that the Internal organization espoused a "Macedonian national consciousness," the local revolutionaries declared their conviction that the "majority" of the Christian population of Macedonia is "Bulgarian." They clearly rejected possible allegations of what they call "national separatism" vis-a-vis the Bulgarians, and even consider it "immoral." Though they declared an equal attitude towards all the "Macedonian populations." Tschavdar Marinov, We the Macedonians, The Paths of Macedonian Supra-Nationalism (1878–1912), in "We, the People: Politics of National Peculiarity in Southeastern Europe" with Mishkova Diana as ed., Central European University Press, 2009, , pp. 107-137.The political and military leaders of the Slavs of Macedonia at the turn of the century seem not to have heard the call for a separate Macedonian national identity; they continued to identify themselves in a national sense as Bulgarians rather than Macedonians.[...] (They) never seem to have doubted "the predominantly Bulgarian character of the population of Macedonia". "The Macedonian conflict: ethnic nationalism in a transnational world", Princeton University Press, Danforth, Loring M, 1997, , p. 64."The last of the significant leaders of the Uprising - Dame Gruev, died one 23 December 1906 in a fight with Turkish soldiers. The Turkish Press described him as the biggest leader of the Bulgarian Revolutionary Committee. French, Austrian, Russian, American and British consuls and ambassadors reported to their governments the preparation and the crushing of the Ilinden Uprising and described it as a Bulgarian event. The Turks themselves described the uprising as a Bulgarian conspiracy." Chris Kostov, Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Volume 7 of Nationalisms across the globe, Peter Lang, 2010, , pp. 87-88.The modern Macedonian historiographic equation of IMRO demands for autonomy with a separate and distinct national identity does not necessarily jibe with the historical record. A rather obvious problem is the very title of the organization, which included Thrace in addition to Macedonia. Thrace whose population was never claimed by modern Macedonian nationalism...There is, moreover, the not less complicated issue of what autonomy meant to the people who espoused it in their writings. According to Hristo Tatarchev, their demand for autonomy was motivated not by an attachment to Macedonian national identity but out of concern that an explicit agenda of unification with Bulgaria would provoke other small Balkan nations and the Great Powers to action. Macedonian autonomy, in other words, can be seen as a tactical diversion, or as "Plan B" of Bulgarian unification. İpek Yosmaoğlu, Blood Ties: Religion, Violence and the Politics of Nationhood in Ottoman Macedonia, 1878–1908, Cornell University Press, 2013, , pp. 15-16.The "Adrianopolitan" part of the organization's name indicates that its agenda concerned not only Macedonia but also Thrace — a region whose Bulgarian population is by no means claimed by Macedonian nationalists today. In fact, as the organization's initial name ("Bulgarian Macedonian-Adrianople Revolutionary Committees") shows, it had a Bulgarian national character: the revolutionary leaders were quite often teachers from the Bulgarian schools in Macedonia. This was the case of founders of the organization... Their organization was popularly seen in the local context as "the Bulgarian committee(s). Tchavdar Marinov, Famous Macedonia, the Land of Alexander: Macedonian identity at the crossroads of Greek, Bulgarian and Serbian nationalism in Entangled Histories of the Balkans - Volume One: National Ideologies and Language Policies with Roumen Daskalov and Tchavdar Marinov as ed., BRILL, 2013, , pp. 273-330. en tot op zekere hoogte van de Aroemeense bevolking van de regio.Autonomy for Macedonia and the vilayet of Adrianople (southern Thrace) became the key demand for a generation of Slavic activists. In October 1893, a group of them founded the Bulgarian Macedono-Adrianopolitan Revolutionary Committee in Salonica...It engaged in creating a network of secretive committees and armed guerrillas in the two regions as well as in Bulgaria, where an ever-growing and politically influential Macedonian and Thracian diaspora resided. Heavily influenced by the ideas of early socialism and anarchism, the IMARO activists saw the future autonomous Macedonia as a multinational polity, and did not pursue the self-determination of Macedonian Slavs as a separate ethnicity. Therefore, Macedonian (and also Adrianopolitan) was an umbrella term covering Bulgarians, Turks, Greeks, Vlachs, Albanians, Serbs, Jews, and so on. While this message was taken aboard by many Vlachs as well as some Patriarchist Slavs, it failed to impress other groups for whom the IMARO remained the Bulgarian Committee. Historical Dictionary of Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, , Introduction. Een voorlopige regering werd opgericht in de stad Kruševo, waar de opstandelingen op 12 augustus de Republiek Kruševo uitriepen, die na slechts tien dagen onder de voet werd gelopen. Op 19 augustus leidde een nauw verwante opstand, georganiseerd door Bulgaarse boeren in de vilajet AdrianopelThe Adrianople region became one of the Bulgarians' most coveted irredentas, second only to Macedonia. By the end of the 19th century, the total population in the Adrianople region amounted to almost one million people, nearly one-third of whom were Bulgarians...A Bulgarian national liberation movement began to develop immediately after 1878, in close cooperation with the national liberation movement in Macedonia, and acquired an organized character after the creation of the Internal Macedonian-Adrianopolitan Revolutionary Organization (IMARO) in 1893. It relied mainly on the refugees from the Adrianople region who were living in Bulgaria, but there was also an "internal" organization. Its actions culminated in the Preobrazhenie (Transfiguration) Uprising, which broke out two weeks after the Ilinden Uprising, on 6/19 August 1903. Raymond Detrez, Historical Dictionary of Bulgaria, Historical Dictionaries of Europe, No. 46, Scarecrow Press, 2006, , p. 3. tot de bevrijding van een groot gebied in het Strandzja-gebergte en de oprichting van een voorlopige regering in Vassiliko, de Strandzja-republiek. Dit duurde ongeveer twintig dagen voordat ze door de Turken werden afgezet. De opstand overspoelde ook de vilajets van Kosovo en Salonika.Nadine Lange-Akhund, The Macedonian Question, 1893-1908, from Western Sources, East European Monographs, 1998, , p. 125.
Tegen de tijd dat de opstand was begonnen, waren veel van de meest veelbelovende potentiële leiders, waaronder Ivan Garvanov en Gotse Deltsjev, al gearresteerd of vermoord door de Ottomanen, en de opstand werd binnen een paar maanden neergeslagen. De overlevenden slaagden erin om in de volgende jaren een guerrilla tegen de Turken te voeren, maar het belangrijkste gevolg van de opstand was dat het de Europese mogendheden overhaalde om de Ottomaanse sultan te proberen ervan te overtuigen dat hij een verzoenender houding tegenover zijn christelijke onderdanen in Europa moest innemen.
Prelude Aan het begin van de 20e eeuw brokkelde het Ottomaanse Rijk af en de landen in Oost-Europa die het meer dan 500 jaar had bezet, gingen over op nieuwe heersers. Macedonië en Thracië waren regio's met onbepaalde grenzen, grenzend aan de onlangs onafhankelijke Griekse, Bulgaarse en Servische staten, maar zelf nog steeds onder de controle van de Ottomaanse Turken. Elk van de naburige staten maakte aanspraak op Macedonië en Thracië op verschillende historische en etnische gronden. Maar de bevolking was zeer gemengd en de concurrerende historische claims waren gebaseerd op rijken in het verre verleden. De strijd om controle vond grotendeels plaats door middel van propagandacampagnes, gericht op het winnen van de lokale bevolking, en dit via de kerken en scholen. Ook waren er verschillende groepen huurlingen, gesteund door de lokale bevolking en door de drie concurrerende regeringen. miniatuur|De band van generaal Tsonchev's Supreme Committee De meest effectieve groep was de Interne Macedonisch-Adrianopolitische Revolutionaire Organisatie (IMARO), opgericht in Thessaloniki in 1893. De groep had een aantal naamswijzigingen voorafgaand aan en na de opstand. Het was overwegend Bulgaarse organisatie en ze steunde een idee voor autonomie voor de regio's Macedonië en Adrianopel binnen de Ottomaanse staat onder het motto "Macedonië voor de Macedoniërs". IMARO werd snel geïnfiltreerd door leden van het Macedonische Opperste Comité, een groep gevormd in 1894 in Sofia, Bulgarije. Deze groep werd de Suprematisten genoemd en pleitte voor annexatie van de regio door Bulgarije.
Aangezien de term autonomie regelmatig werd gebruikt in verband met de Macedonische kwestie, is het essentieel om de betekenis en reden ervan te noteren. Zijn inspiratie behoorde zeker tot de negentiende-eeuwse Balkanpraktijk waardoor de bevoegdheden de fictie van Ottomaanse controle over effectief onafhankelijke staten onder het mom van autonome status binnen de Ottomaanse staat handhaafden; (Servië, 1829-1878; Roemenië, 1829-1878; Bulgarije, 1878-1908). Autonomie, met andere woorden, was zo goed als onafhankelijkheid. Bovendien had het doel van onafhankelijkheid door autonomie vanuit Macedonisch perspectief een ander voordeel. Belangrijker nog, IMARO was zich ervan bewust dat noch Servië, noch Griekenland konden verwachten heel Macedonië in handen te krijgen en, in tegenstelling tot Bulgarije, zagen ze allebei uit naar en drongen ze aan op opdeling. Autonomie was dus het beste profylactische middel tegen opdeling, dat het Bulgaarse karakter van de christelijke Macedonische Slavische bevolking zou behouden ondanks de scheiding van het eigenlijke Bulgarije. Het idee van Macedonische autonomie was strikt politiek en hield geen afscheiding van de Bulgaarse etniciteit in.The Macedoine: The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics, by Ivo Banac, Cornell University Press, 1984, p. 314. links|miniatuur|260x260px| Vojvods in Odrin Vilayet voor de opstand.