De associatie van harlekijn en ratelaar (Rhinantho-Orchidetum) is een associatie uit het dotterbloem-verbond (Calthion palustris). Het is een zeer bloemrijke plantengemeenschap specifiek voor natte zandgronden langs de Nederlandse en Belgische kust.
Naamgeving en codering Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r16Ab01 BWK-karteringscode: hc Natura2000-habitattypecode: H2190 Corine biotope: 37.21 Atlantic and sub-Atlantic humid meadows Eunis Habitat Types: E3.41 Atlantic and sub-Atlantic humid meadows
De wetenschappelijke naam Rhinantho-Orchidetum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk grote ratelaar (Rhinanthus angustifolius) en harlekijn (Anacamptis morio, synoniem Orchis morio).
Fysiognomie Vegetatie van de associatie van ratelaar en harlekijn zijn meestal soortenrijk en bloemrijk, laagblijvend en weinig productief. De kruidlaag omvat overwegend overblijvende kruiden, aangevuld met verschillende grassen en grasachtige planten. Plaatselijk kan riet de laagblijvende vegetatie doorbreken.
De boom- en struiklaag zijn afwezig. Een moslaag is aanwezig maar soortenarm.
Ecologie Deze plantengemeenschap komt vooral voor op natte, zoete tot licht brakke zandgrond en zandige kleigrond, op een licht zure tot basische bodem. Het grondwaterpeil staat heel het jaar door hoog, maar is vrij stabiel. Overstromingen worden slecht verdragen, en ook stagnerend regenwater hebben een negatieve invloed.
Meestal gaat het over hooilanden en -weiden in inpolderingen, in voormalige kwelders en op oude zandopduikingen langs de kust.
Biogeografie De associatie van ratelaar en harlekijn komt vooral in Nederland voor, vooral op de Waddeneilanden, in Zeeland en langs de Friese Zuiderzeekust. In de polder Waal en Burg op Texel is een uitgelezen voorbeeld van deze gemeenschap te vinden.
In Vlaanderen was in 2002 nog één recente locatie bekend van deze plantengemeenschap.
Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen Deze associatie is een van de meer soortenrijke binnen het verbond. Ze omvat maar één kensoort, de orchideeënsoort harlekijn, maar deze komt praktisch in elke gemeenschap van deze associatie voor. Ook de brede orchis kan hier aangetroffen worden. Verder zijn een aantal kensoorten van de hoger niveaus als echte koekoeksbloem, grote ratelaar en moerasrolklaver prominent aanwezig, aangevuld met algemene graslandsoorten als scherpe boterbloem, smalle weegbree en veldzuring. Van de grassen en grasachtige planten worden gestreepte witbol, kamgras, gewoon reukgras en gewone veldbies meestal gevonden. Opvallend is het voorkomen van de zeldzame varen gewone addertong.
In de moslaag is gewoon haakmos praktisch overal aanwezig.
Kruidlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking Afbeelding kA - 100% harlekijn Anacamptis morio thumb|150px kV - > 50% echte koekoeksbloem Silene flos-cuculi thumb|150px kV - > 40% grote ratelaar Rhinanthus angustifolius thumb|150px kV - > 20% moerasrolklaver Lotus pedunculatus thumb|150px kV - > 20% brede orchis Dactylorhiza majalis thumb|150px kO - > 20% kale jonker Cirsium palustre thumb|150px kO - > 10% biezenknoppen Juncus conglomeratus thumb|150px kK - > 80% gestreepte witbol Holcus lanatus thumb|150px kK - > 80% veldzuring Rumex acetosa thumb|150px kK - > 80% scherpe boterbloem Ranunculus acris thumb|150px kK - > 70% rode klaver Trifolium pratense thumb|150px kK - > 60% gewone hoornbloem Cerastium fontanum thumb|150px kK - > 50% pinksterbloem Cardamine pratensis thumb|150px kK - > 30% vogelwikke Vicia cracca thumb|150px kK - > 10% gewone brunel Prunella vulgaris thumb|150px kK - > 10% knoopkruid Centaurea jacea thumb|150px bg - > 90% gewoon reukgras Anthoxanthum odoratum thumb|150px bg - > 90% smalle weegbree Plantago lanceolata thumb|150px bg - > 80% gewone veldbies Luzula campestris thumb|150px bg - > 70% gewoon biggenkruid Hypochaeris radicata thumb|150px bg - > 50% gewone paardenbloem Taraxacum officinale thumb|150px bg - > 50% gewone addertong Ophioglossum vulgatum thumb|150px bg - > 50% kleine ratelaar Rhinanthus minor thumb|150px bg - > 50% gewoon riet Phragmites australis thumb|150px bg - > 40% kamgras Cynosurus cristatus thumb|150px Moslaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking Afbeelding kK - > 80% gewoon haakmos Rhytidiadelphus squarrosus thumb|150px
Ratelaar en harlekijn