ArtroseEverdingen, J.J.E. van, Eerenbeemt, A.M.M. van den (2012). Pinkhof Geneeskundig woordenboek (12de druk). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. is in de geneeskunde de naam van een aangeboren of verworven degeneratieve aandoening aan het kraakbeen in gewrichten.
Artrose wordt onderscheiden van artritis, een ontsteking van de gewrichten die veroorzaakt kan worden door reumatische aandoeningen, verwondingen of bacteriële infectie. Verwarrend is dat artrose in het Engels genoemd wordt.
Artrose wordt in de volksmond ook wel gewrichtsslijtage genoemd. Artrose ontstaat doordat er meer gewrichtskraakbeen verloren gaat dan er door het lichaam geproduceerd kan worden.Malemud CJ, Islam N, Haqqi TM. Pathophysiological mechanisms in osteoarthritis lead to novel therapeutic strategies. Cells Tissues Organs. 2003;174(1-2):34-48. Het kraakbeen verslechtert en soms verdwijnt het helemaal. Bij artrose vermindert ook de vloeistof in het gewricht. Deze vloeistof, synoviale vloeistof of synovium geheten, is nodig om het gewricht soepel te laten draaien en om schokken te absorberen.Moskowitz RW, Kelly MA, Lewallen DG. Understanding osteoarthritis of the knee--causes and effects. Am J Orthop. 2004 Feb;33(2 Suppl):5-9. Door slijtage van gewrichtskraakbeen en een vermindering van de schokabsorberende vloeistof in de gewrichten kunnen botten over elkaar schuren, wat veel pijn veroorzaakt. Artrose komt voornamelijk voor in de gewrichten van de handen, knieën, schouders, nek en heupen. Iedereen boven de zestig jaar lijdt eigenlijk wel aan een röntgenologisch waarneembare mate van artrose; soms begint het al op aanzienlijk jongere leeftijd.
Op basis van huisartsenregistraties gemeten, kwam er in 2000 in Nederland bij ongeveer 257.400 personen boven de 55 jaar artrose van de heup voor. Artrose van de knie kwam in Nederland voor bij ongeveer 335.700 personen boven de 55 jaar. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verwacht dat het aantal personen met artrose tussen 2018 en 2040 met circa 36% zal toenemen.
Artrose komt niet alleen bij mensen voor maar ook bij dieren zoals hondenAragon CL, Hofmeister EH, Budsberg SC. Aragon CL, Hofmeister EH, Budsberg SC. J Am Vet Med Assoc. 2007 Feb 15;230(4):514-21. en katten.Godfrey DR. Osteoarthritis in cats: a retrospective radiological study. J. Small Anim Pract. 2005 Sep;46(9):425-9. Artrose kwam ook al in de oertijd voor. Er is een dinosauriër gevonden die ook artroseverschijnselen vertoonde.D'Anastasio R, Capasso L. Post-microtraumatic cervical osteoarthritis in a cretaceus dinosaur. Reumatismo. 2004 Apr-Jun;56(2):124-8.
Klachten en symptomen thumb|right|Afbeelding van een gezonde knie (links) en een door artrose aangetaste knie (rechts) thumb|upright=1.5|Synoviale gewrichtsarchitectuur en stressfactoren die bijdragen aan osteoarthritis. Artrose wordt gekenmerkt door pijn tijdens beweging van het aangedane gewricht en door een stijf of stram gevoel. Het gewricht is vooral stijf immobilisatie, zoals 's ochtends (ochtendstijfheid) of na even zitten (startstijfheid). Het duwen op het gewricht of 'palperen' van de gewrichtsspleet, kan gevoelig of zelfs pijnlijk zijn. Bij knieartrose begint dit het vaakst aan de binnenzijde van de knie. Er ontstaan soms bewegingsbeperking en soms zelfs een standsverandering. Soms kan vochtophoping optreden in het gewricht, als uiting van een ontstekingsreactie. Bij artrose van de handen ontstaan vaak verdikkingen in de PIP- en DIP-gewrichten, dit zijn de noduli van Bouchard en Heberden. De basisgewrichten van de duim zijn in de hand vaak het ergst aangetast. Door de pijn wordt de duim minder gebruikt. Hierdoor kunnen de spieren van de duim dunner worden en kracht verliezen.
Klachten en symptomen: Knieartrose Beginnende knieartrose zal zich vaak presenteren na activiteiten met hogere belasting (bijvoorbeeld een lange wandeling, lopen, skiën...). Dit geeft de personen in kwestie pijn en soms ook zwelling (hydrops) in het gewricht. In dit stadium, gaat de pijn meestal snel over (1-2 dagen). De knie kan ook wat minder beweeglijk aanvoelen in de dag na activiteit. Wanneer de aandoening duidelijker wordt, kan men exacerbaties van enkele weken hebben. Deze gaan over maar toch is het aangeraden te blijven bewegen (zie Behandeling). Er is aanwezigheid van ochtendstijfheid (maximum 30 minuten) en startstijfheid (bijvoorbeeld na lang zitten). Aangedane gewrichten een krakend gevoel geven (crepitaties), dit wordt door de meesten beschreven als 'het gevoel op sneeuw te wandelen' of 'op een zakje chips trappen'.
Wanneer de aandoening verder evolueert, kunnen deze exacerbaties erger worden en verdwijnt de pijn niet meer volledig. Op dat moment zullen er ook structurele veranderingen waar te nemen zijn via radiografische beeldvorming (röntgenfoto).
Diagnose Er worden twee vormen van artrose onderscheiden. Artrose zonder aanwijsbare oorzaak wordt primaire of idiopathische artrose genoemd, artrose die veroorzaakt wordt door een onderliggende oorzaak heet secundaire artrose.Altman RD. Criteria for the classification of osteoarthritis of the knee and hip. Scand J Rheumatol Suppl. 1987;65:31-9. Artrose die door veroudering wordt veroorzaakt wordt in de primaire groep ingedeeld, artrose die ontstaat na een ongeluk of door bijvoorbeeld aangeboren scheefstand valt in de groep secundaire artrose.
Artrose wordt gediagnosticeerd aan de hand van het klinische beeld. Soms wordt een röntgenfoto gemaakt om de diagnose te bevestigen. Op de röntgenfoto is de verminderde kraakbeendikte indirect af te leiden uit het te dicht opeen liggen van de botuiteinden; het kraakbeen zelf is op een röntgenfoto niet te zien. Daarnaast kunnen door artrose osteofyten ontstaan, botuitsteeksels en -haken aan de randen van de gewrichtsvlakken. Deze zijn op een röntgenfoto wel te zien. Er zal doorgaans een foto onder belasting worden gemaakt, dus bij artrose aan de knieën en bij artrose van de heup, zal een foto worden gemaakt van een staande patiënt.
Oorzaken Artrose kan eigenlijk worden gezien als een normaal proces van de gewrichten zodra er sprake is van onderbelasting van een gewricht oftewel een tekort aan belasten van het totale kraakbeenoppervlak.Martin JA, Buckwalter JA. Aging, articular cartilage chondrocyte senescence and osteoarthritis. Biogerontology. 2002;3(5):257-64. Dit heeft tot gevolg dat de gewrichten minder kraakbeen hebben en dat er pijn bij beweging gaat ontstaan. Vaak wordt over artrose gesproken als 'slijtage' van de gewrichten, maar van puur mechanische slijtage zoals men bij machineonderdelen ziet, is geen sprake; zowel bot als kraakbeen zijn levende weefsels met cellen die actief betrokken blijven bij het functioneren van het weefsel.
Risicofactoren voor het ontstaan van artrose zijn: Chronische overbelasting of verkeerde belasting door verkeerde houding, belastingsvormen waarbij men snel geneigd is om delen van het lichaam vast te zetten zoals bij fysiek zware arbeid of intensief sporten. Overgewicht speelt een belangrijke rol bij artrose van knieën, heupen en enkels.Powell A, Teichtahl AJ, Wluka AE, Cicuttini FM. Obesity: a preventable risk factor for large joint osteoarthritis which may act through biomechanical factors. Br J Sports Med. 2005 Jan;39(1):4-5. Trauma in beschadigde gewrichten bijvoorbeeld door sportletsels kan ook eerder artrose ontstaan. Erfelijkheid; artrose als gevolg van veroudering treedt bij iedereen in bepaalde mate op, maar de snelheid waarmee dat gebeurt, is in een bepaalde mate erfelijk.Zhai G, Hart DJ, Kato BS, MacGregor A, Spector TD. Genetic influence on the progression of radiographic knee osteoarthritis: a longitudinal twin study. Osteoarthritis Cartilage. 2007 Feb;15(2):222-5. Riyazi N, Rosendaal FR, Slagboom E, Kroon HM, Breedveld FC, Kloppenburg M; Osteoarthritis Cartilage. Risk factors in familial osteoarthritis: the GARP sibling study. 2008 Jan 14. In zeldzame gevallen is vroegtijdige artrose een ziekte die dominant overerft.Bijvoorbeeld: Meulenbelt I, Min JL, van Duijn CM, Kloppenburg M, Breedveld FC, Slagboom PE. Strong linkage on 2q33.3 to familial early-onset generalized osteoarthritis and a consideration of two positional candidate genes. Eur J Hum Genet. 2006 Dec;14(12):1280-7. Ontstekingsreactie van het lichaam.Fernandes JC, Martel-Pelletier J, Pelletier JP. The role of cytokines in osteoarthritis pathophysiology Biorheology. 2002;39(1-2):237-46. Brooks P. Inflammation as an important feature of osteoarthritis Bull World Health Organ. 2003;81(9):689-90. Epub 2003 Nov 14. Deze ontstekingsreactie versnelt de afbraak van gewrichtskraakbeen.Laadhar L, Zitouni M, Kalle-Sellami M, Mahjoub M, Sellami S, Makni S. Physiopathology of osteoarthritis. From normal cartilage to osteoarthritic cartilage: risk factors and inflammatory mechanism. Rev Med Interne. 2007 Aug;28(8):531-6. Epub 2007 Feb 7.
Er worden onderzoeken verricht naar andere risicofactoren voor de progressie van artrose, zoals een lage vitamine D-spiegel,McAlindon TE, Felson DT, Zhang Y, Hannan MT, Aliabadi P, Weissman B, Rush D, Wilson PW, Jacques P. Relation of dietary intake and serum levels of vitamin D to progression of osteoarthritis of the knee among participants in the Framingham Study. Ann Intern Med. 1996 Sep 1;125(5):353-9. een lage vitamine K-spiegelNeogi T, Booth SL, Zhang YQ, Jacques PF, Terkeltaub R, Aliabadi P, Felson DT. Low vitamin K status is associated with osteoarthritis in the hand and knee. Arthritis Rheum. 2006 Apr;54(4):1255-61. of de mogelijke invloed van vrije radicalen.Yudoh K, Nguyen T, Nakamura H, Hongo-Masuko K, Kato T, Nishioka K. Potential involvement of oxidative stress in cartilage senescence and development of osteoarthritis: oxidative stress induces chondrocyte telomere instability and downregulation of chondrocyte function. Arthritis Res Ther. 2005;7(2):R380-91. Epub 2005 Jan 26.
Behandeling Conservatief De conservatieve behandeling van artrose heeft twee hoofddoelen, namelijk het verlichten van pijn en het behouden van functie.Lane NE. Clinical practice. Osteoarthritis of the hip. N Engl J Med. 2007 Oct 4;357(14):1413-21. Een genezing voor artrose bestaat niet.
Beweging Inactiviteit van het aangedane gewricht resulteert in meer stijfheid en meer pijn, bovendien kan atrofie van de betrokken spiergroepen ontstaan. In beweging blijven is dus het antwoord, vooral door fysieke activiteiten met een lage explosiviteit en dus een lage piekbelasting van het aangedane gewricht. Bijvoorbeeld wandelen of fietsen bij artrose van een heup of knie. Bij ernstige stijfheid, bewegingsbeperking of spieratrofie kan kinesitherapie (fysiotherapie), oefentherapie Cesar of Mensendieck zinvol zijn, vooral door bewegingstherapie.
Momenteel is actieve revalidatie de meest aangewezen behandelingsstrategie voor het behandelen van heup- en knieartrose. In combinatie met niet-steroidale anti-inflammatoire geneesmiddelen (bv Ibuprofen). Er werd reeds veel onderzoek gedaan naar welke vormen van bewegingstherapie de beste resultaten opleveren, waarin men echter niet in staat is één vorm naar voor te schuiven. Daarom worden in de huidige richtlijnen een combinatie van krachttraining en uithoudingstraining aangeraden.
Ergotherapie
Beweging in combinatie met afvallen