Madagaskar (uitspraak: [madaˈɣɑskɑr]), officieel de Republiek Madagaskar, is een eiland en een land dat ten oosten van het vasteland van het continent Afrika ligt, ervan gescheiden door Straat van Mozambique. Het is het op drie na grootste eiland ter wereld,De definitie van wat een eiland is of een continent is arbitrair. Zo zouden Antarctica en Australië ook als eilanden beschouwd kunnen worden. na Groenland, Nieuw-Guinea en Borneo.
Geschiedenis
Vermoed wordt dat de eerste mensen zich ongeveer rond het begin van de christelijke jaartelling vestigden, komend vanuit de Indonesische archipel.
Koninkrijk Imerina In 1817 werd door het inheemse Merina-volk het Koninkrijk Imerina gevestigd in het Centraal Hoogland. In de loop der tijd wist dit koninkrijk grote delen van het eiland te veroveren.
Frans-Madagaskar In 1897 werd het koninkrijk Madagaskar, na reeds vanaf 1882+ deels onderdeel geweest te zijn van het Franse Protectoraat Madagaskar, door Franse troepen veroverd en ingelijfd bij Frankrijk als de kolonie Frans-Madagaskar. In het interbellum en in het begin van de Tweede Wereldoorlog werd het Madagaskarplan op haalbaarheid onderzocht. Het plan beoogde alle joden uit West-Europa te verschepen naar Madagaskar. Van 5 mei 1942 tot 6 november 1942 vond de slag om Madagaskar (Operatie Ironclad) plaats waarbij de geallieerden het door Vichy-Frankrijk bezette Madagaskar in handen kregen. In 1947 werd de Malagassische Opstand uitgevochten tussen de Fransen en de Malagassiërs, waarbij de laatsten de opstand verloren.
Republiek Madagaskar In 1960 kreeg het land zijn onafhankelijkheid van Frankrijk als de Malagassische Republiek. Eerste president werd Philibert Tsiranana. Begin jaren zeventig namen militairen de macht over, met als doel om in Madagaskar een socialistisch systeem in te richten. De grote leider van de Malagassische Revolutie was de "Rode Admiraal" Didier Ratsiraka die in 1975 de Democratische Republiek Madagaskar stichtte. De socialistische doelen werden echter niet verwezenlijkt. De economie raakte daarna in het slop.
In 1982 kreeg de overheid door het Internationaal Monetair Fonds een structureel financieel/economisch hervormingsprogramma opgelegd, in ruil voor financiële steun. In 1991 werd de democratie hersteld. Bij de verkiezingen van 1993 kwam Albert Zafy aan de macht. In 1997 keerde Didier Ratsiraka terug als staatshoofd van Madagaskar - ditmaal als democratisch gekozen president. Zijn aanvankelijke populariteit daalde echter aan het begin van het nieuwe millennium omdat de economische situatie slecht bleef. Nadat Marc Ravalomanana de verkiezingen had gewonnen brak tussen zijn aanhangers en die van Ratsiraka een burgeroorlog uit. Ratsiraka beschuldigde Ravalomanana van verkiezingsfraude. In de zomer van 2002 kwam de burgeroorlog tot een einde en kon Ravalomanana definitief aan zijn ambtsperiode beginnen.
Begin 2009 werd Ravalomanana's presidentschap uitgedaagd door Andry Rajoelina, de 34-jarige burgemeester van Antananarivo. Dit gebeurde te midden van grootschalige oppositionele protesten en onlusten in de stad. Rajoelina kwam in opstand vanwege de volgens hem autocratische en corrupte regeerstijl van de president. Hij verklaarde op 31 januari zelfs de macht over het land in handen te hebben. De week daarop werd hij door de regering 'ontslagen' en werd in zijn plaats een vertrouweling van de president naar voren geschoven. Na deze beslissing droeg president Ravalomanana de macht over aan de admiraal Hippolyte Ramaroson om een militaire regering te vormen. Ramaroson schaarde zich echter alsnog achter Rajoelina en droeg de macht meteen aan hem over. Een dag later erkende het Hooggerechtshof van Madagaskar de legaliteit van de machtsoverdracht.Trouw: "Hof Madagaskar erkent Rajoelina" (19 maart 2009)
Madagaskar heeft een grondwet die voor het laatst aangepast is in 2010.De Engelstalige versie van deze laatste editie van de grondwet staat op deze website. Gearchiveerd op 25 maart 2024.
Onder grote internationale druk en sancties zijn in 2013 verkiezingen gehouden, waarbij zowel de ex-president als de toenmalige president werden uitgesloten van deelname.
In juni 2025 komt de Frans-Malagassische Gemengde Commissie bijeen, die verantwoordelijk is voor de besluitvorming over de teruggave van de Verspreide Eilanden aan Madagaskar.
Geografie miniatuur|Satellietfoto Noord-Madagaskar De afstand van noord naar zuid is zo'n 1.580 km en van oost naar west zo'n 579 km. Het hoogste punt is de Maromokotro met een hoogte van 2.876 meter.
Het eiland kan in de volgende geografische gebieden worden verdeeld: centraal: Het Centrale Hoogland: 800–1500 m hoog, steppegebied, hoogvlaktes: roodachtig, rotsformaties. Madagaskar wordt ook wel "Het Rode Eiland" genoemd. oost: opeenvolging: steile kusten met bomen, ontboste delen, klein struikgewas, moerassige delen die uiteenlopen in lagunes en uiteindelijk uitlopen in een smalle kuststrook van 50 km breed west: grote alluviale vlaktes, en veel sedimentaire vlaktes, kalkplateau zuid: droge vlaktes (behalve de oostkust, die regen krijgt)
Paleogeografie Tot ca. 110 miljoen jaar geleden maakte Madagaskar deel uit van Gondwanaland. De westkant zat vast aan Afrika ter hoogte van de huidige Somalische kust. De oostkust grensde aan India. Het brokstuk Madagaskar-Seychellen-India maakte zich daarna los van Afrika en dreef een eind naar het oosten. Daar bleef Madagaskar liggen, maar de Seychellen en India begonnen rond 90 miljoen jaar geleden aan een lange tocht naar het noordoosten, waar India sinds het Mioceen aan Azië vast is komen te zitten.
Bestuurlijke indeling miniatuur|De grote steden van Madagaskar Madagaskar is sinds 4 oktober 2009 verdeeld in 22 regio's (Malagassisch: faritra) die weer verder onderverdeeld zijn in 111 districten. De regio's zijn weer verder onderverdeeld in districten en gemeenten. Geohive.com: Madagascar Administrative units. Gearchiveerd op 30 december 2022. Voorheen was het eiland verdeeld in zes autonome provincies (Malagassisch: faritany mizakatena). Institut National de la Statistique: Madagascar
Madagaskar kent 6 steden waar, naar schatting, meer dan 100.000 inwoners wonen. De hoofdstad Antananarivo is veruit de grootste stad wat aantal inwoners betreft. In onderstaand overzicht worden de 10 grootste steden weergegeven, met daarbij cijfers van de laatste officiële volkstelling in 1993 en daarnaast geschatte tellingen uit 2005:
Plaats 1993 World-gazetteer 2005 City Population Madagascar Mongabay.com. Geraadpleegd op 2 april 2014. Antananarivo 710.236 1.613.375 Toamasina 137.782 200.568 Antsirabe 126.062 176.933 Fianarantsoa 109.248 160.550 Mahajanga 106.780 149.863 Toliara 80.826 113.014 Antsiranana - 80.001 Antanifotsy - 65.444 Ambovombe - 63.032 Amparafaravola - 48.284
Flora en fauna miniatuur|Lemuren komen alleen op Madagaskar voor.
Madagaskar heeft een unieke flora en fauna die zich grotendeels onafhankelijk hebben ontwikkeld van het vasteland van Afrika, als gevolg van de gedurende tientallen miljoenen jaren geïsoleerde ligging als eiland. De bekendste dierengroep is die van de lemuren, een gevarieerde groep halfapen die alleen op het eiland voorkomt.
Andere bekende dieren die alleen op Madagaskar leven zijn de madagaskardaggekko's, een geslacht van felgekleurde hagedissen, de komeetstaartvlinder, de steltrallen, de tenreks en de fossa of fretkat, het grootste inheemse roof-zoogdier (zie ook de lijst van zoogdieren in Madagaskar). Ook komt een groot aantal unieke soorten kameleons voor op het eiland. Soorten uit het geslacht Furcifer worden ook wel madagaskarkameleons genoemd. De nationale bomen van Madagaskar zijn de baobab en de reizigersboom. Een bekende boom uit Madagaskar die wereldwijd in de tropen wordt aangeplant, is de flamboyant. Ook de bekende kamerplant Dracaena marginata komt oorspronkelijk uit Madagaskar. In 2008 werd de op Madagaskar endemische palm Tahina spectabilis voor het eerst beschreven.
Op Madagaskar leven ook een aantal unieke insectensoorten. Niet uniek, maar wel massaal aanwezig is de rode treksprinkhaan die voor enorme sprinkhanenplagen zorgt (zie lager onder "Economie").
Bevolking miniatuur|Betsileo-kinderen miniatuur|Bevolkingsdichtheid Madagaskar in 2004
De belangrijkste bevolkingsgroep zijn de Malagassiërs, komende vanuit Zuidoost-Azië. De belangrijkste etnische groepen of stammen hierbinnen zijn de Merina rond de hoofdstad, de Betsileo ten zuiden hiervan, de Betsimisaraka in het noordoosten en de Sakalava in het westen. In totaal zijn er ruim twintig etnische groepen, subgroepen en clans. Deze verdeling is echter vooral gebaseerd op de in het verleden gestichte koninkrijken en interne conflicten en wordt derhalve niet door alle wetenschappers erkend.
De geschatte levensverwachting voor 2015 is 64 jaar voor mannen en 67 jaar voor vrouwen. Vanuit etnologisch oogpunt kan de bevolking worden beschouwd als een mengsel van Maleise en Afrikaanse elementen. Later kwamen de Arabische handelaren die de islam, vooral in het noorden, invoerden. Op fysionomisch gebied is het overwicht van het Maleise element minder groot dan op taalkundig gebied.
Een klein deel van de bevolking wordt gevormd door nakomelingen van immigranten, zoals Europeanen, Countrystudies: Minorities of Madagascar. Gearchiveerd op 6 mei 2023. Indiërs, , Report of the High Level Committee on the Indian Diaspora (Ministry of External Affairs, 2000) Creolen, Comorezen,CIA World Factbook: Madagascar, people en Chinezen., New Straits Times (Singapore): A vibrant minority
Madagaskar zit in fase 2 van het demografisch transitiemodel.
Talen In Madagaskar worden in feite verschillende dialecten gesproken van eenzelfde taal, het Malagasi. De officiële vorm van het Malagasi is het Merina, een dialect van het Plateaumalagasi. De taal heeft een overduidelijke verwantschap met de Malayo-Polynesische tak van de Austronesische talen; vooral met de taal van de Ma'anjan en de Dajaks aan de midden- en bovenloop van de rivier Barito op Borneo, en behoort daar dan ook toe. Wel zijn er ook duidelijke invloeden van de Bantoe-talen.
Naast de tien Malagasitalen worden in Madagaskar nog de Madagaskar-Gebarentaal, het Comorees en het Frans als belangrijke talen gerekend. Hoewel het Frans een officiële taal is en tijdens de Franse kolonisatie een grote rol speelde, wordt deze Indo-Europese taal door slechts 1 à 2 procent van de bevolking gesproken, voornamelijk door de maatschappelijke bovenlaag. Aan de kust wordt het Frans het meest onderwezen, omdat de mensen daar het liefst de dominantie van de Merinacultuur ontwijken.
Gezondheid Het land kent veel ziektes, zoals malaria, Murine typhus,wwwnc.cdc.gov, www.jstor.org, www.ncbi.nlm.nih.gov books.google.nl. Gearchiveerd op 7 september 2023. hepatitis A, hondsdolheid en de pest. Centers for Disease Control and Prevention: Health Information for Travelers to Madagascar. Gearchiveerd op 4 juni 2023. De kindersterfte is een op de tien en in de zuidelijke regio vier op de tien. African Projects: africanprojects.nl De gezondheidssector heeft zeer beperkte middelen en is door de politieke crisis en sancties nog op achteruitgegaan. De rijken en toeristen kunnen in particuliere ziekenhuizen verzorgd worden.Irinnews.org: Madagascar a decaying health sector