Het hemelroosje (Silene coeli-rosa) is een eenjarige plant uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae).
Kenmerken De plant is kruidachtig, 20 tot 40 cm hoog, kaal, aan de voet zonder niet-bloeiende bladrozetten. (2020). Heukels' Flora van Nederland ed. 24: 531 De stengels zijn kantig. De bladeren zijn lijnvormig en spits, tegenoverstaand, en kruislings langs de stengel geplaatst. De alleenstaande, tot 4 cm grote, tweeslachtige bloemen zijn paarsachtig tot roze, met vijf aan de top ondiep ingesneden kroonbladen, zonder harde uitsteeksels in de keel. De vijf kelkbladen zijn vergroeid tot een langwerpige kelkbuis met tien krachtige ribben. De vrucht is een doosvrucht. De bloeitijd is juni tot oktober, met een piek in augustus.
Voorkomen Het hemelroosje staat op open, zonnige tot licht beschaduwde plaatsen, op droge tot matig droge, goed gedraineerde, neutrale tot zwak basische bodems van zand, zandige leem of klei, maar ook een stenige ondergrond is mogelijk. In gebieden waar de soort van nature voorkomt, groeit ze op droge hellingen en in struwelen. De soort komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en de Canarische Eilanden, maar is al sinds de 17de eeuw in cultuur in landen daarbuiten.
Naamgeving Het hemelroosje kreeg van Linnaeus in 1753 in Species plantarum de botanische naam Agrostemma coeli-rosa. "Coeli-rosa" betekent "roos van de hemel".
Synonymie Agrostemma coeli-rosa Species plantarum: 436 (1753) (basioniem) Lychnis coeli-rosa () Encyclopedie Methodique. Botanique 3: 644 (1789) Eudianthe coeli-rosa () Catalogus Horti Academici Vindobonensis 2: 342 (1842) Pontinia coeli-rosa () Botaniska Notiser 1843: 141 (1843) Coronaria coeli-rosa () Nomenclator botanicus hortensis 2: 161 (1846) Silene coeli-rosa () Mémoires de la société royale des sciences, lettres et arts de Nancy 1846: 174 (1847) Lychnidia coeli-rosa () Nouveaux Matériaux pour la Flore Atlantique: 207 (1874) Lychnis clavata Supplementum ad methodum plantas a staminum situ describendi: 307 (1802) Silene rugosa Synopsis plantarum 1: 498 (1805) Lychnis coeli-rosa var. aspera Encyclopedie Methodique. Botanique Supplement 3: 537 (1814)Door diverse auteurs wordt de naam geciteerd als "Lychnis aspera" maar Poiret publiceert de naam hier als een variëteit van Lychnis coeli-rosa. Viscaria aspera () Botanical Magazine 70: t. 4075 (1844) Lychnis aspera () Botanical Magazine 70: t. 4075 (1844) pro syn. Silene aspera () Flora der Provinz Brandenburg 1: 85 (1860) Lychnis coeli-rosa var. laevis Encyclopedie Methodique. Botanique Supplement 3: 537 (1814)Voor deze naam geldt hetzelfde als voor L. coeli-rosa var. aspera: de naam wordt door diverse auteurs als soortnaam geciteerd, maar werd door Poiret als een variëteit van Lychnis coeli-rosa gepubliceerd. Lychnis coeli-rosa var. pusilla Encyclopedie Methodique. Botanique Supplement 3: 537 (1814) Viscaria oculata Edwards's Botanical Register 29: t.53 (1843) Lychnis oculata () Botanical Magazine 70: t. 4075 (1844) Eudianthe oculata () Delectus seminum in horto botanico Friburgensi collectorum 1849: 2 "Eudyanthe" (1849) Silene oculata () Synopsis der mitteleuropaischen Flora 5(2): 179 (1921) Lychnis coelestis Annales de la Société Botanique de Lyon 7: 70 (1880), nom. illeg.Saint-Lager stelde hier voor een reeks namen waarvan de soortsaanduiding uit twee woorden bestond (waaronder "Coeli rosa") nieuwe namen voor. Daar was al een andere oplossing voor, namelijk de twee woorden verbinden door een koppelteken, en de voorgestelde namen waren daarmee overbodig.
Externe links
Hemelroosje (Silene coeli-rosa), verspreiding in Nederland, volgens de atlas van Floron. Silene coeli-rosa () in Plants Of the World Online
Categorie:Plant uit het Palearctisch gebied Categorie:Anjerfamilie