Veel termen in de muziek zijn afkomstig uit het Italiaans, aangezien Italië de bakermat van de geschreven muziek is.
Zie ook: Lijst van muziektermen
TermBetekenis 15ma (quindecima)speel twee octaven hoger dan genoteerd 15ma bassa speel twee octaven lager dan genoteerd 8va (ottava)Speel een octaaf hoger dan genoteerd. Soms wordt een 8 boven de sleutel toegevoegd: 𝄟 8va bassa Speel een octaaf lager dan genoteerd. Soms wordt een 8 onder de sleutel toegevoegd: 𝄤 A A battuta zie 'a tempo' A capella gezongen zonder instrumentale begeleiding A piacere naar believen A prima vista op het eerste gezicht (ook wel aangeduid met de Franse term à vue) A tempo terug in het normale tempo spelen Abbandonatamente vrij Accarezzévole liefkozend Accelerando versnellend Acceso ontvlamd Acciaccato gebroken, wanneer de noten in een akkoord niet tegelijk moeten klinken, maar vanuit de bastoon omhoog (zie ook 'arpeggio') Acciaccatura korte voorslag Accompagnato begeleid, waarin de begeleiding de solist moet volgen Ad libitum of 'ad. lib.', naar believen, in vrijheid, veel vrijheid voor uitvoerende(n) Adagietto tamelijk rustig Adagio langzaam en gevoelvol Adagissimo zeer langzaam en gevoelvol (langzamer dan adagio) Affannato of 'affannoso', angstig Affettuoso gevoelig/hartelijk Affrettando gehaast Agile vlug, beweeglijk Agitato snel, opgefokt Alla breve halve noot als teleenheid Alla misura streng in de maat Allargando verbredend (vertragend) Allegretto behoorlijk opgewekt Allegrezza opgewekt Allegro snel, levendig Allegro agitato snel en onrustig Allegro con brio snel en met glans Allegro con fuoco snel en vurig Allegro con spirito snel en geestdriftig Allegro ma non troppo levendig, maar niet te snel Allegro moderato matig snel Allegro vivace levendig en snel Altissimo zeer hoog Amabile aimabel, plezierig Amoroso liefdevol Ancora più nog meer Andante gaande, langzaam Animando levendiger wordend Animandosi geanimeerd, levendig Animato levendig Aperto open Appassionato hartstochtelijk Appoggiatura lange voorslag Arco met de strijkstok spelen (niet pizzicato) Arpeggio het na elkaar spelen van de tonen van een akkoord Assai zeer Attacca aanvallend inzetten, doorspelen zonder pauzeB Ballabile dansbaar spelen Basso continuo continue bas, vooral gebruikt in de barok Battaglia gevecht Bellicoso oorlogszuchtig, agressief Bisbigliando fluisterend Bocca chiusa met gesloten mond zingen (neuriën) Brillante schitterend Brioso met gloed Bruscamente bruusk Burlesco grappig (voordrachtsaanwijzing) Burletta grappig (operaterm)C Cadenza Cadens (solistische passage vlak voor het einde) Calando afsluitend, afnemend (qua tempo en volume) Calamando rustiger wordend Cambiare veranderen, wisselen (van instrument) Cantabile of cantando, zangerig Capriccio grillig Capriccioso grillig Capodastro , kortweg capo, een klem waarmee de open snaren van een snaarinstrument in toonhoogte verhoogd kunnen worden Chiuso gesloten Coda staart, laatste deel van een muziekstuk (verkleind is codetta), aangegeven met 16px Col arco met de strijkstok Col legno met het hout van de strijkstok Collosale groots Coloratura uitgebreid versieren van een zangpartij Comodo comfortabel Comprimario met de eerste (begeleidende rol) Con met Con abbandono met overgave Con affretto met emotie Con amore met liefde Con anima bezield Con ardore met passie Con bravura met glans Con brio met gloed Con calore met warmte, gloed Con colore met kleur Con dolore met smart Con espressione expressief Con forza met kracht Con fuoco met vuur, vurig Con grazia bevallig Con larghezza breed Con moto met beweging Con ottava, quindecima bassa zie 8va, 15ma Con passione met hartstocht Con slancio met enthousiasme Con sordine (of 'Con sordino') met demper Con spirito geestdriftig Con variazioni met variaties Coperti bedekt (de trom met doek afgedekt) Crescendo aanzwellend, luider wordend, groeiendD Da capo vanaf het begin Da capo al fine vanaf het begin tot fine (uitbreiding van da capo) Dal segno herhalen vanaf het teken 𝄋 Deciso beslist Decrescendo afnemend, zachter wordend Delicato breekbaar Devoto religieus, vroom Diminuendo zachter wordend Dolce lieflijk, teder, zacht Dolente klagend, weemoedig Doloroso smartelijk Doppio movimento dubbel zo snel Dramatico dramatisch Due corde piano: de dempingspedaal half indrukken viool: dezelfde toon op twee snaren spelenE Eguale gelijkmatig Energico energiek Enfatico empathisch Eroico heroïsch Espansivo overdreven expressief Espirando wegstervend Espressivo expressief, tot nadruk gebracht Estinguendo uitdovend Estinto gedoofd, nauwelijks hoorbaarF Facile gemakkelijk Fermata Aanpassing van het metrum Feroce Vurig Festivamente Feestelijk, vrolijk Fieramente Trots Fine Einde Flautando Als een fluit, ook als flautendo Flebile Met verdriet, rouw Focoso Vurig, met passie, ook als fuocoso of Con fuoco Forte Luid, sterk (afgekort tot f) Fortepiano (fp) Luid (sterk) en meteen daarna zacht (niet te verwarren met de fortepiano als instrument) Fortissimo Zeer luid (sterk) (afgekort tot ff) Fortissimo possibile Zeer, zeer luid (sterk) (afgekort tot fff) Forza Kracht (in muzikale zin), ook als con forza Freddo Koud, emotieloos Fresco Fris Fuga Muziekvorm die veel gebruikmaakt van contrapunt en waarbij alle stemmen een gelijkwaardige rol hebben (in tegenstelling tot melodie en begeleiding) Furia Woede Furioso Woedend Funebre Somber, treurigG Gaio Vrolijk Gaudioso Met plezier Gemendo Kreunend Gentile Aardig, beheerst Giocoso Vrolijk, licht Gioioso Idem Giusto Juist, bijvoorbeeld in Tempo giusto Glissando Glijdend, vloeiend van een toonhoogte naar een andere glijden Grandioso Groots Grave Gedragen, serieus (langzaam tempo) Grazioso Gracieus, sierlijk Gustoso Met smaakHI Imperioso Heerszuchtig Impetuoso Onstuimig Improvvisando Met improvisatie Improvvisato Geïmproviseerd, of alsof geïmproviseerd Incalzando Dringend, verwant aan stringendo Insistendo Nadrukkelijk, aandringend Intermezzo Tussenspel, verbindende passage Intimo Intiem Irato Boos, met woedeJKL Lacrimoso vol tranen, verdrietig Lamentevole in een klagende stijl Lamentando met rouw, beklag Lamentoso met rouw, beklag Largamente tempo vergelijkbaar met largo Larghetto minder langzaam dan largo Larghissimo zeer, zeer langzaam (langzamer dan largo) Largo breed, langzaam Legato opeenvolgende noten niet los van elkaar spelen Leggiero licht, wordt ook wel als leggiermente, leggiadro of leggierezza geschreven Leggierissimo Zeer licht Lentando geleidelijk langzamer en zachter worden Lentissimo zeer langzaam, langzamer dan lento Lento slepend, langzaam tempo Liberamente vrij Libero vrij L'istesso of lo stesso, hetzelfde (in tempo, articulatie, etc.) Loco ter plaatse (na geoctaveerd te hebben) Lontano als van een afstand Lo stesso tempo of l'istesso tempo, hetzelfde tempo, hoewel de maatsoort verandert Lugubre luguber, rouwig Luminoso licht (als in licht t.o.v. donker) Lunga lang, vaak in combinatie met een fermate of rust Lusingando vleiendM Ma non troppo ...maar niet te veel (in combinatie met een andere aanwijzing) Maestoso statig Magico magisch Maggiore majeur (in een toonsoort) Magnifico groots, prachtig Malinconico melancholisch Mancando wegstervend Mano destra met de rechterhand (ook als MD of m.d.) of in het Frans: main droite Mano sinistra met de linkerhand (ook als MS of m.s.) of in het Frans: main gauche Marcatissimo zeer nadrukkelijk Marcato met nadruk, ook wel als marc. geschreven Marcia een mars, bijvoorbeeld in alla marcia, als een mars Martellato gehamerd, meestal op de piano Marziale plechtig en krachtig (krijgshaftig) Melancolico melancholisch Medesimo tempo zie l'istesso tempo Meno minder Meno mosso minder beweging Messa di voce in zang het gecontroleerd zwellen (door crescendo en diminuendo) Mesto treurig Mezza voce met halve stem, dus met gematigd volume Mezzo half, bijvoorbeeld in mezzosopraan of mezzo forte Mezzo forte of mf, matig luid in dynamiek Mezzo piano of mp, matig zacht in dynamiek Mezzo-soprano mezzosopraan Misterioso mysterieus Mobile flexibel Moderato matig of gematigd, tempo-aanwijzing Modesto bescheiden Molto zeer, sterk, meestal in combinatie met een andere aanwijzing Morendo wegstervend Mosso Beweging, altijd voorafgegaan door meno of piu, zie aldaar Moto beweging, bijvoorbeeld in con moto muta [in...] wanneer binnen een stuk een partij van geschreven toonsoort wisselt (bijvoorbeeld: passage 1 staat in E en passage 2 in Es, dan staat na passage 1 'muta in Es') N Narrante alsof het verteld wordt Naturale ook als nat., als opheffing van een effect als col legno Niente niets, zachtste dynamiek, bijvoorbeeld al niente (naar niets, naar stilte) Nobile op nobele wijze Nobilmente zie 'nobile' Notturno nocturneO Obbligato verplicht, onmisbaar Omaggio hommage, viering Ordinario gewoon, normaal, bijvoorbeeld in 'tempo ordinario' Opera lett. goede werken, drama op muziek voor zang en orkest Opera buffa vrolijke opera Opera seria serieuze opera, meestal met een klassiek thema Ossia alternatief in een partituur Ostinato zich herhalend motief ottava, quindecima (bassa) zie 8va, 15maP Parlando sprekend, spraak imiterend (bij zang, maar kan ook instrumentaal) Partitura Partituur Passionato met passie Pastorale vredig en eenvoudig (letterlijk: herderlijk of landelijk) Pausa rust Pedale of 'ped.', meest 'con ped.' of 'con pedale', bij een piano, met ingedrukt pedaal spelen tot de begeleidende lijn eindigt of een asterisk voorkomt Penseroso gedachtevol, meditatief Perdendosi wegstervend Pesante zwaar, overdenkend Piacere naar eigen goeddunken voordragen Pianissimo of pp, zeer zacht in dynamiek Pianissimo possibile of ppp, zeer, zeer zacht in dynamiek Piano of p, zacht in dynamiek Piacevole aangenaam Piangevole klagend Piccolo klein Pietoso meelijwekkend, vol medelijden Più meer, vaak i.c.m. een andere aanwijzing, zoals 'mosso' Più mosso beweeglijker Piuttosto tamelijk, zoals in 'allegro piutosto presto' Pizzicato geplukt, aanwijzing voor strijkers (t.o.v. 'arco', 'gestreken') Placido rustig, kalm Pochettino of 'poch.', een weinig (afzwakkende aanwijzing, i.c.m. een andere aanwijzing) Poco een beetje, maar meer dan bij 'pochettino' Poco a poco beetje bij beetje, indien iets geleidelijk plaats moet vinden Poetico poëtisch Poi dan, bijvoorbeeld in 'dal segno 𝄋 poi Coda' (naar het teken 𝄋 en dan Coda) Pomposo pompeus, pralend Portamento dragend, een glissando-achtige techniek, voor piano een lengte tussen staccato en legato Portato gedragen, breder dan staccato, maar niet gebonden Posato neergezet (gesetteld) Precipitando ijlend Prestissimo zeer snel tempo Presto snel tempo Prima donna belangrijkste vrouwelijke zangstem Prima volta de eerste keer (bij herhalingen, i.c.m. andere aanwijzing/tekst) Primo de eerste (bijvoorbeeld in 'tempo primo'), vrouwelijk: 'prima'Q Quasi bijna als, ongeveer Quasi forte iets zachter dan forteR Rallentando of 'rall.', vertragend en verbredend Rapido snel Recitativo recitatief Religioso plechtig (lett. 'religieus') Repente plotseling Replica herhaal Ridicolosamente met humor, grappig en vrij Rinforzando of 'rf.', 'rinf', versterkt, iets sterker aangezet Ripieno begeleidingsgroep in het concerto grosso (tutti) Risoluto resoluut Ritardando of 'ritard.', 'rit.', vertragend (t.o.v. 'accelerando') Ritenuto of 'riten.', 'rit.' plotseling langzamer Ritmico ritmisch Ritmo ritme, bijvoorbeeld in 'ritmo di x battute' (ritme van x maten) Ritornello herhalende passage voor koor of orkest Rondo muziekvorm en -schema Rubato flexibel in tempo, expressief (lett. 'gestolen') Ruvido ruigS Saltando springend, strijktechniek Scatenato ongeremd Scherzando speels, als een scherzo Scherzo lichte, speelse muziekvorm, veel gebruikt in symfonieën en sonata's Scordatura alternatieve stemming voor snaarinstrumenten Scorrendo of 'scorrevole', van noot naar noot glijden Secco droog Segno zie dal segno Segue direct door met het volgende deel Semplice simpel Sempre altijd Senza zonder Serioso serieus Sequens een onmiddellijk op andere toonhoogten herhaalde melodie of harmonie Sforzando of