thumb|upright|Injectieflacon met het COVID-19-vaccin van Moderna thumb|Lezing van Prof. dr. Marjolein van Egmond (immunoloog aan het Amsterdam UMC) over coronavaccins - Universiteit van Nederland. Een COVID-19-vaccin of coronavaccin is een vaccin tegen het SARS-CoV-2-virus, dat de ziekte COVID-19 veroorzaakt.
Zodra het virus ontdekt was, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) experts samengeroepen om een profiel voor een vaccin op te stellen waarmee de pandemie kon worden bestreden en waaraan een vaccin minimaal en idealiter zou moeten voldoen. Dat gaat zowel over de doeltreffendheid en de veiligheid als over praktische zaken, die van belang zijn voor het effectief toedienen van een vaccin op wereldschaal.WHO Target Product Profiles for COVID-19 Vaccines Echter, de WHO kon deze eisen niet afdwingen. Producenten gingen met bestaande technologieën aan de slag om zo snel mogelijk een vaccin op de markt te kunnen brengen.
In november 2020 meldden farmaciebedrijven de eerste succesvolle resultaten en kondigden aan de vaccins binnenkort op de markt te zullen brengen.
Geschiedenis miniatuur|De eerste verpleegkundigen van het LUMC krijgen het vaccin tegen COVID-19, 6 januari 2021 In december 2019 werd COVID-19 voor het eerst ontdekt, en sinds januari 2020 is SARS-CoV-2 geïdentificeerd als de oorzaak van de ziekte. Hierop volgde een internationale reactie om de uitbraak tegen te gaan, en om een vaccin te ontwikkelen. Door de snelle verspreiding ontstonden internationale samenwerkingen en overheidsmaatregelen om op verkorte termijn vaccins aan te maken. Een vaccin voor een besmettelijke ziekte is nog nooit eerder ontwikkeld geweest in minder dan twee jaar, en er bestaat geen eerder vaccin tegen een coronavirusinfectie.
Eind februari 2020 zei de WHO geen vaccin te verwachten binnen de komende 18 maanden. De Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) - die een fonds van 2 miljard dollar wil opzetten voor snelle investering en ontwikkeling van vaccinkandidaten - gaf in april aan dat er een vaccin beschikbaar zou kunnen zijn onder een noodprotocol in minder dan 12 maanden, tegen het begin van 2021.
miniatuur|400px|Voortgang van de vaccinatiecampagne tegen COVID-19 in Europa.
Net als alle geneesmiddelen werden COVID-19-vaccins onderworpen aan uitgebreide klinische onderzoeken voordat ze konden worden goedgekeurd door medicijnagentschappen. Goedkeuring en toelating werden alleen verleend wanneer significante werkzaamheid en veiligheid werden aangetoond. Een vaccin wordt als veilig beschouwd als ernstige bijwerkingen niet of slechts zeer zelden optreden.
In België en Nederland werden in de coronacrisis vier verschillende vaccins ingezet, alle vier gebaseerd op twee recente ontwikkelingen in de biotechnologie: RNA-vaccins (het vaccin van BioNTech/Pfizer en het vaccin van Moderna) en vectorvaccins (het vaccin van AstraZeneca en het vaccin van Janssen).
In november 2021 had de Europese Commissie namens de lidstaten voor 71 miljard euro aan contracten getekend voor de aankoop van maximaal 4,6 miljard COVID-19-vaccindoses. Dat zijn bijna 12 doses per burger.EU COVID19 vaccine procurement
Lijst van coronavaccins die ergens ter wereld werden goedgekeurd voor gebruik +Vaccins op volgorde van datum van goedkeuring voor gebruik (al of niet in noodsituaties)VaccinOntwerper / sponsorLand van oorsprongTechnologie1BBIBP-CorVSinopharmgeïnactiveerd vaccin2Spoetnik V®Gamaleja-Instituut voor Epidemiologie en Microbiologievirale-vectorvaccin3 Tozinameran (Comirnaty®)BioNTech / Pfizer / RNA-vaccin4 Elasomeran (Spikevax®)ModernaRNA-vaccin5 AZD1222 (Vaxzevria®)Universiteit van Oxford / AstraZenecavirale-vectorvaccin6EpiVacCoronaVECTORpeptide vaccin7 CoronaVac®Sinovacgeïnactiveerd vaccin8Ad5-nCoVCanSino Biologicsvirale-vectorvaccin9BBV152Bharat Biotechgeïnactiveerd vaccin10 Ad26.COV2.SJanssen Pharmaceutica (Johnson & Johnson) en het Beth Israel Deaconess Medical Center / / virale-vectorvaccin11 NVX-CoV2373 (Nuvaxovid®)Novavax en Coalition for Epidemic Preparedness Innovationssubunit-vaccin9CorbevaxBiological E. Limited (BioE)subunit-vaccin
RNA-vaccins Bijwerkingen De belangrijkste bijwerkingen kunnen zijn: koorts, hoofdpijn, spierpijn en algemene malaise. 60% van de ontvangers meldt dergelijke symptomen, die na hoogstens twee dagen weer verdwenen zijn. Waarschijnlijk - zij het niet bewezen – worden deze kortstondige bijwerkingen van het vaccin veroorzaakt door het aanmaken van het type I interferon (IFN-I) dat nodig is voor het aanmaken van een effectieve immuunrespons.COVID-19 vaccine side effects: The positives about feeling bad Menstruatieverstoringen zijn bewezen.Advies: hevige menstruatie moet in bijsluiter coronavaccinsMenstruatiestoornis na vaccinatie: ‘Onderzoek de klachten van vrouwen goed’
Na de introductie van de covidvaccinaties is een internationale gemeenschap ontstaan van mensen die ernstige, long-covidachtige klachten ontwikkelden na hun prik.Niet meer tussen de oren In maart 2023 gaf de Duitse zorgminister Karl Lauterbach in een interview met ZDF heute aan dat 1 op de 10.000 gevaccineerde Duitsers last had gekregen van ernstige bijwerkingen. Hij verontschuldigde zich dat patiënten die hierover klaagden, vaak niet serieus waren genomen.Duitse regering: Zeer veel zware bijwerkingen coronavaccin In Denemarken was 4,2% van de vaccinbatches van Pfizer verantwoordelijk voor 71% van de vermoedelijke bijwerkingen, aldus een studie die maart 2023 in het European Journal of Clinical Investigation is gepubliceerd.Batch-dependent safety of the BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine
Tozinameran
Op 9 november 2020 gaven Pfizer en BioNTech aan dat hun RNA-vaccin met de merknaam Comirnaty in tussentijdse resultaten voor 90% effectief was in het voorkomen van COVID-19 bij ingeënte patiënten. De EU plaatste een bestelling van 300 miljoen doses.
Op 2 december 2020 gaf de MHRA, het Brits agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidszorg, noodtoestemming voor het vaccin van Pfizer–BioNTech, tozinameran, waardoor het Verenigd Koninkrijk als eerste een vaccin goedkeurde. Op 8 december 2020 kreeg de 90-jarige Margaret Keenan als eerste dit vaccin toegediend in het universiteitshospitaal van Coventry, hoewel al eerder een ander vaccin toegediend werd in Rusland.
Het Europees Geneesmiddelenbureau gaf op 21 december 2020 zijn goedkeuring voor het gebruik. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen bevestigde dat de Europese Commissie het coronavaccin dezelfde dag nog zou goedkeuren.
Elasomeran
Elasomeran, ook wel bekend als 'het Moderna-vaccin', is een vaccin ontwikkeld door het National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), de Biomedical Advanced Research and Development Authority (BARDA) en Moderna. Het wordt toegediend in twee doses van 0,5ml via een intramusculaire injectie, met vier weken tussentijd.
Op 16 november 2020 meldde Moderna dat hun vaccin voor 94,5% effectief is, gebaseerd op 90 besmettingen in de proefgroep. De benodigde bewaartemperatuur is -20° Celsius, in de koelkast blijft het vaccin 30 dagen bruikbaar.Coronavaccin Moderna biedt 94,5% bescherming
Op 18 december 2020 kreeg mRNA-1273 een versnelde goedkeuring van de Amerikaanse FDA. Het werd goedgekeurd in de Europese Unie op 6 januari 2021 en in het Verenigd Koninkrijk op 8 januari 2021.
Het vaccin wordt vooral toegediend in ziekenhuizen, omdat het moeilijk transporteerbaar is.
Virale-vectorvaccins Gam-COVID-Vac
Op 11 november zeiden ook het Russische Fonds voor Directe Investeringen (RDIF) en het Gamaleja-Instituut voor Epidemiologie en Microbiologie in een persbericht dat hun vaccin Gam-COVID-Vac (met als merknaam Spoetnik V®) voor 92% effectief is. Volgens een onderzoeksbericht in The Lancet raakten 0,1% van de gevaccineerden besmet en 1,3% van de niet-gevaccineerden. De onderzoekers concluderen dat het vaccin met 95% waarschijnlijkheid een bescherming van tussen de 85,6 en 95,2% biedt.
AZD1222
AZD1222, ook bekend als het vaccin van Oxford–AstraZeneca, Covishield, of ChAdOx1 nCoV-19, is een COVID-19-vaccin ontwikkeld door de universiteit van Oxford en AstraZeneca. Het wordt toegediend met een intramusculaire injectie, en gebruikt als vector een gewijzigd chimpansee-adenovirus ChAdOx1. NCT04400838 EudraCT 2020-001228-32 ISRCTN89951424 Een van de testen gaf 90% efficiëntie indien een halve dosis gevolgd werd door een volledige dosis na één maand.
Op 30 december 2020 werd het vaccin goedgekeurd voor gebruik in het Verenigd Koninkrijk en het werd voor het eerst toegediend op 4 januari 2021. EMA keurde het vaccin goed op 29 januari 2021.Registratietekst EMA Het wordt geleverd in een flacon met 8 of 10 doses die bij 2 tot 8 graden moeten worden bewaard. Het vaccin moet twee keer worden toegediend met een tussentijd van 4 tot 12 weken.
Op 15 februari 2021 keurde de WHO het vaccin goed voor gebruik in noodgevallen, waardoor het gemakkelijker kan gebruikt worden in ontwikkelingslanden.UPDATE 3-WHO approves AstraZeneca/Oxford COVID-19 vaccine for emergency use, Yahoo Finance, 15 februari 2021
Ad26.COV2.S
Ad26.COV2.S of JNJ-78436735, ook wel bekend als 'het Janssen-vaccin', is ontwikkeld door Janssen Pharmaceutica (Johnson & Johnson) en het Beth Israel Deaconess Medical Center. Het is een virale-vectorvaccin dat slechts één intramusculaire injectie vereist. Op 29 januari 2021 kondigde Janssen aan dat het voor 66% effectief is.
Op 24 februari 2021 gaf de FDA toestemming voor noodgebruik.Johnson & Johnson COVID-19 Vaccine Authorized by U.S. FDA For Emergency Use - First Single-Shot Vaccine in Fight Against Global Pandemic
Het EMA gaf op 11 maart 2021 toestemming voor de registratie.COVID-19 Vaccine Janssen; European Medicines agency; geraadpleegd 26 maart 2021 Het vaccin komt op de markt in een verpakking die minimaal 5 doses van 0,5 ml bevat. Omdat er slechts één prik nodig is zullen de tabellen van gezette prikken anders gelezen moeten worden. Het toedienen is ook gemakkelijker, omdat de vloeistof voor injectie niet verdund hoeft te worden. De bewaartemperatuur van het vaccin is 2-8°C.
Op 13 april werd het prikken uitgesteld door Janssen zelf, naar aanleiding van 8 meldingen van trombose in de VS (op 7 miljoen prikken met het vaccin in de VS). Op 20 april oordeelde het Europees Geneesmiddelenbureau dat het hier om een zeer zeldzame bijwerking gaat en dat met vaccineren kon worden gestart in de EU. Op 2 juni 2021 besloot minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge, op advies van de Gezondheidsraad, het vaccin van Johnson & Johnson niet meer verder te gebruiken in de Nederlandse vaccinatiestrategie. Het vaccin wordt nog wel gebruikt voor het vaccineren van daklozen en zeevarenden, omdat van het Janssen vaccin maar één prik nodig is.
Subunit-vaccins Novavax-vaccin
Het Novavax-COVID-19-vaccin, met als codenaam NVX-CoV2373, en ook SARS-CoV-2 rS genoemd, is een COVID-19-vaccin ontwikkeld door Novavax en Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI). Er zijn twee doses nodig en het is stabiel tussen 2 en 8 graden Celsius (gekoeld). Op 20 december 2021 keurde het Europees Geneesmiddelenagentschap het vaccin goed voor gebruik in de Europese Unie.Vaccin Novavax goedgekeurd door Europees Geneesmiddelenagentschap: 500.000 dosissen voor ons land, hln.be, 20 december 2021
Corbevax
Corbevax of BioE COVID-19 is een eiwit-subeenheid-COVID-19-vaccin ontwikkeld door het Texas Children's Hospital aan het Baylor College of Medicine in Houston, Texas en dynavax technologies gevestigd in Emeryville, Californië. Het is in licentie gegeven aan het Indiase biofarmaceutische bedrijf Biological E. Limited (BioE) voor ontwikkeling en productie. Het vaccin is niet gepatenteerd en het is de bedoeling dat het onder COVAX openlijk in licentie wordt gegeven.. The Washington Post. 30 december 2021. Archived from the original on 1 January 2022.
Kandidaat-vaccins Een actueel overzicht van de vaccinkandidaten wordt bijgehouden door de WHO.Draft landscape of COVID-19 candidate vaccines