Coöperatie Koninklijke Avebe U.A., meestal kortweg Avebe genoemd, is een wereldwijd opererende onderneming die producten levert op basis van aardappelzetmeel en aardappeleiwit, voor toepassingen in voeding, diervoeding, papier, bouw, textiel en kleefstoffen. Het hoofdkantoor van het concern is gevestigd in Veendam. Avebe was in 2023 de grootste producent van plantaardige eiwitten in Nederland. De boeren hebben via de ledenraad de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid binnen het bedrijf. Bij de coöperatie Avebe zijn 1900 boeren aangesloten, opgedeeld in zes districten (twee in Duitsland en vier in Nederland).
Geschiedenis miniatuur|Eerste boerencoöperatie, Aardappelmeelfabriek: "De Eersteling" (1898-1935), 1908 miniatuur|Aardappelmeelfabriek "Wildervank en Omstreken" (1903-1954), 1946 miniatuur|Avebe logo op briefpapier 1966 miniatuur| Aardappelmeelfabriek "Ter Apel en Omstreken" (1916-1981), 1980 De naam Avebe is de afkorting van Aardappelmeel Verkoop Bureau, met als telegramadres de afkorting AVEBE.Telegram-adressen welke tot en met Maart 1920 zijn ingeschreven op de Rijkstelegraaf- en Post- & Telegraafkantoren in Nederland, alphabetisch gerangschikt volgens de adressen en namen der houders, p 8Verstedelijking en migratie in het Oost-Groningse veengebied 1800-1940, Jan Francinus Voerman, p 189, 1986. Gearchiveerd op 28 mei 2023. De coöperatie werd opgericht in 1919 als een verkoopcentrale tussen elf Groningse en Drentse boerencoöperatieve aardappelmeelfabrieken om goede verkoopprijzen te bewerkstelligen voor natief aardappelzetmeel. Avebe was de opvolger na de Eerste Wereldoorlog van het samenwerkingsverband Bond van Boeren-aardappelmeelfabrieken gesticht in 1905. In 1921 traden nog vier coöperatieve fabrieken toe tot de verkoopcentrale. Avebe begon al snel met inkoopcentralisatie, organiseerde kwaliteits- en procesverbetering en een uniforme boekhouding tussen de fabrieken.Minderhoud, Geert, Ontwikkeling en betekenis der landbouwindustrie in Groningen, p 66 en 70, proefschrift landbouwhogeschool Wageningen, Groningen, 1925 De boerencoöperaties verdrongen de private zetmeelbedrijven naar de productie van zetmeelderivaten.
In 1948 werd de naam Avebe gewijzigd in Coöperatieve Verkoop- en Productievereniging van aardappelmeel en derivaten Avebe B.A. en in 1956 werden de eerste derivaten (afgeleide producten van aardappelzetmeel) geproduceerd.
De geschiedenis van Avebe is sterk verbonden met de Groninger Veenkoloniën. In 1963 nam Avebe de in 1870 opgerichte aardappelmeel- en derivatenfabriek Duintjer Wilkens Meihuizen & Co over en vergrote zo haar marktpositie. In 1971 werd Avebe organisatorisch gemoderniseerd tot een primaire coöperatie om zo de financiering te verbeteren. In 1974 werd een groot investerings- en reorganisatieplan opgesteld om het afvalwater- en eiwitprobleem van aardappelzetmeelfabrieken aan te pakken. Tot begin 1980 bepaalde dit sterk het beleid van Avebe. Er werden acht fabrieken gesloten en in vier fabrieken werd geïnvesteerd.Avebe, een tweede ksh affaire; Jos van der Werf; Tijdschrift voor Politieke Ekonomie; 1980, jaargang 3(4), pagina 110-138; tpedigitaal.nl. Gearchiveerd op 14 april 2023. Na het faillissement in 1978 van Koninklijke Scholten-Honig (KSH) werd een deel van het Scholten-concern overgenomen. Dit zetmeelbedrijf was in 1841 opgericht door Willem Albert Scholten en is wel aangeduid als Nederlands eerste multinational, hoewel daarvoor ook de veel oudere VOC genoemd wordt. De Nederlandse aardappelzetmeelfabrieken Foxhol en de Krim en lijmfabriek van Scholten werden onderdeel van Avebe, samen met enkele buitenlandse locaties in Malmö, Corbeil, Haussimont en Milaan.Principe-akkoord bereikt over het opsplitsen van KSH, Leidse Courant, 8 april 1978. Gearchiveerd op 28 mei 2023.KSH-Noord en 5 bedrijven uit buitenland naar AVeBe, Provinciale Zeeuwse Courant, 27 mei 1978, pagina 41
Na vanaf de jaren 1990 geïnvesteerd te hebben in verbreding van de bedrijfsactiviteiten in bioplastics, tarwe en tapioca concentreerde Avebe haar inspanningen vanaf 2006 weer rond de aardappelzetmeelteelt in Europa.Starch Group Avebe in the Right Direction, www.flex-news-food.com, 11 september 2006 1994 - Avebe sluit de zetmeelderivatenfabriek in Corbeil, verkoopt kant-en-klaarlijmen aan Ceca en stopt met investeren in het opstarten van Chamtor, de fabriek voor tarweglucose en inuline te Bazancourt.Sévère restructuration pour Avebe, www.lesechos.fr, 6 januari 1994. Gearchiveerd op 18 april 2023.Avebe verkoopt fabriek in Frankrijk,NRC.nl, 5 juli 1994. Gearchiveerd op 9 april 2022.Biorefinery 2030: Future Prospects for the Bioeconomy, Pierre-Alain Schieb, Honorine Lescieux-Katir, Maryline Thénot, Barbara Clément-Larosière; p 45; 2014. Gearchiveerd op 28 mei 2023. 1995 - Avebe wordt volledig eigenaar van Glucona, een joint venture opgericht in 1978 tussen Akzo en Avebe, producent van gluconzuur en derivaten.Akzo en Avebe fors beboet in Europese kartelzaak, Volkskrant 3 oktober 2001. Gearchiveerd op 18 april 2023. Koopt Duitse zetmeelfabriek Prignitz Stärke in Dallmin van Amylum.Avebe koopt Duitse zetmeelfabriek, 21 september 1995, NRC. Gearchiveerd op 9 april 2022. Koopt de tarwezetmeelfabriek Latenstein in Nijmegen van Meneba.Avebe koopt Latenstein, 19 april 1996, NRC. Gearchiveerd op 9 april 2022. 2001 - Avebe verkoopt Scholten lijmen aan Paramelt. 2003 - Avebe verkoopt Glucona aan de dochteronderneming Purac van CSM.CSM, Avebe agree on Glucona acquisition, Food Navigator, 30 september 2003 Management buy-out van de bioplasticfabriek.Plantaardige hondensnack groeit uit tot wereldwijd succes, Wageningenur.nl, april 2012. Gearchiveerd op 7 augustus 2016. Verkoop van de fabriek die zetmeeladditieven maakt als vulstof voor medicijnen. De koper is DFE Pharma, een dochter van FrieslandCampina. stopt bij DWM te Veendam de productie van aardappelstroopSuiker als grondstof voor de Nederlandse chemische industrie Gewassen, processen, pagina 30, WUR LEI, Paulien Harmsen, Steef Lips, Harriëtte Bos (Wageningen UR-Food and Biobased Research) Bert Smit, Siemen van Berkum, John Helming, Roel Jongeneel (LEI Wageningen UR), augustus 2014 2005 - De fabriek in Foxhol voor de productie van Brinta wordt verkocht aan Heinz en verplaatst naar Nijmegen.Presentatie van het Brintaboek, persbericht van 7 oktober 2005. Gearchiveerd op 14 april 2023. Start met de vermarkting van het amylopectine-aardappelzetmeel, onder de naam Eliane.New Potato Starch Possibilities, Food Ingredients first, 3 oktober 2005 2006 - Avebe verkoopt zijn belangen in Thailand, Indonesië, China, Noord- en Zuid-Amerika.Avebe wil belangen in niet-Europese activiteiten verminderen, FoodHollandWebsite PT Starch Solution Internasional, Historycalwwww.potatopro.com Runkai Xuanwei Starch Industry Company. Gearchiveerd op 18 april 2023.Rtv Drenthe, AVEBE verkoopt hoofdkantoor 15 JULI 2006 2007 - Avebe sluit de tarwezetmeelfabriek in Nijmegen.Latenstein sluit Nijmeegse fabriek: 79 mensen op straat, De Gelderlander, 16 januari 2007 Verkoopt aardappelzetmeelfabriek Haussimont in Frankrijk aan AdventAgri.www.haussimont.com Plaquette 05 2012 Start een samenwerking met National Starch Food Innovation voor de verdere vermarkting en ontwikkeling van aardappelzetmeeltoepassingen en -derivaten buiten Europa. Start een alliantie met DSM Food Specialties voor het ontwikkelen van een nieuwe enzymatisch zetmeel modificatietechnologie (Etenia).DSM and AVEBE announce partnership for development of creaminess-enhancing products, Heerlen, 19 september 2007 Investeert in een nieuwe raffinagetechniek voor het maken van natief aardappeleiwit onder de naam Solanic.Aardappeleiwitfabriek Solanic geopend, VMT, 6 december 2007. Gearchiveerd op 5 augustus 2016. 2015 - National Starch is in 2010 overgenomen door Ingredion. Avebe beëindigt de samenwerking die in 2007 aangegaan was met National Starch.Avebe en Ingredion stoppen samenwerking, www.evmi.nl, 27 februari 2015. Gearchiveerd op 10 september 2017. 2018 - Avebe opent een innovatiecentrum op het Zernikecomplex in Groningen. 2020 - Avebe ontvangt het predicaat Koninklijk.Royal Avebe wordt Coöperatie Koninklijke Avebe, Nieuwe Oogst, 14 december 2020. Gearchiveerd op 3 april 2023. 2025 - Avebe koopt het bedrijf Solan, een Poolse producent van aardappelvlokken en -granulaat gevestigd in Głowno. Het telt 100 medewerkers en werkt samen met 140 akkerbouwers. Het merk Solan zal blijven bestaan.
Activiteiten Avebe heeft in totaal zes productielocaties, waarvan drie in Nederland. Twee locaties bevinden zich in de provincie Groningen; in Foxhol en in Ter Apelkanaal. De derde locatie is de aardappelmeelfabriek te Gasselternijveen in de provincie Drenthe. Verder zijn er twee in Duitsland, in Dallmin in de gemeente Karstädt en Lüchow, en nog een productielocatie in Zweden te Malmö.
De omzet wordt voor ongeveer de helft gerealiseerd in landen van de Europese Unie en de andere helft in de rest van de wereld. Naar producten komt de hoogste omzetbijdrage van deriviaten, gevolgd door zetmeel en eiwitten. De derivaten zijn met 60% van de omzet veruit het meest belangrijk. De belangrijkste afnemer is de levensmiddelenindustrie, met ruim 60% van de totale afzet, gevolgd door de industrie, zoals in de bouw en bij het maken van papier en lijm, en iets minder dan 10% gaat naar de diervoedingfabrikanten.
Resultaten Avebe heeft een gebroken boekjaar dat per 31 juli afloopt. Het jaar 2024 heeft betrekking op de periode van 1 augustus 2023 tot en met 31 juli 2024. De prestatieprijs is de opbrengstwaarde per ton aardappelen, in de berekening wordt rekening gehouden met een standaard zetmeelpercentage van 19 procent. De prestatieprijs bestaat uit drie delen: de vergoeding voor de aardappelen waarbij rekening wordt gehouden met het zetmeelgehalte, het moment van leveren en de kwaliteit. de kosten van verlading en transport. het financiële resultaat van de coöperatie. Op basis van deze drie componenten was de prestatieprijs in 2024 € 118,62/ton.
JaarNettoomzetBedrijfs-resultaatNetto-resultaatAantalwerknemers(gemiddeld)Prestatieprijsgeleverde aardappelen(in €/ton)Aantalleden(× € miljoen) 2002 683,4 22,5 10,3 2602 4568 2003 635,3 14,1 7,7 2546 4338 2004Avebe-jaarverslag 2007/08. Gearchiveerd op 18 april 2023. 609,5 8,3 0,4 2602 50,80 4221 2005 591,6 −59,2 −69,4 2407 26,37 4030 2006 633,7 8,4 −4,6 2073 50,24 3800 2007 615,7 32,9 25,2 1611 57,47 (64,82 jaarverslag 2008) 3609 2008 652,7 41,7 33,3 1419 73,90 (84,99 jaarverslag 2008) 3457 2009 581,9 14,0 3,1 1447 49,92 3265 2010Avebe Jaarverslag 2013/14, p.7 Kengetallen 2010-2014, geraadpleegd op 27 april 2015 521,8 11,0 2,8 1422 46,84 2960 2011 525,1 36,9 19,8 1361 67,32 2743 2012 554,1 50,4 32,1 1352 76,94 2633 2013 550,0 20,0 11,4 1308 77,36 2532 2014 540,7 15,1 8,3 1311 75,07 2479 2015Persbericht Avebe, geraadpleegd op 10 jan 2016 521,1 17,6 11,8 1314 78,41 2475 2016Jaarverslag 2015/16, p.7, Kengetallen 2015/2016, geraadpleegd op 1 januari 2017 548,6 12,6 6,5 1306 77,10 2397 2017p.7, Kengetallen 2016/2017, geraadpleegd op 27 december 2017 551,3 14,3 6,3 1311 82,16 2310 2018Jaarverslag 2018, p.7, Kengetallen 2017/2018 576,6 16,6 7,8 1326 85,81 2268 2019Jaarverslag 2019, pp.11 en 14, Kengetallen 2018/2019. Gearchiveerd op 14 april 2023. 574,3 11,4 5,3 1313 96,63 2225 2020Jaarverslag 2020, p.8, Kengetallen 2019/2020 570,6 13,7 8,7 1326 96,15 2280 2021 593,2 6,9 9,2 1328 93,30 2249 2022Jaarverslag 2021/2022, geraadpleegd op 3 april 2023. Gearchiveerd op 14 mei 2023. 711,6 18,5 12,1 1332 98,56 2242 2023 bezocht op 19 december 2023. 803,8 35,7 20,8 1295 133,34 2036 2024 bezocht op 19 december 2024. 781,4 34,5 2,6 1253 118,62 1935 2025 bezocht op 13 december 2025. 766,0 16.3 5.1 1235 136.79 1864
Hoofdkantoor