De coronacrisis in Nederland is onderdeel van de wereldwijde coronacrisis, die eind 2019 ontstond door de uitbraak van de infectieziekte COVID-19, sinds 27 februari 2020 in Nederland aangemerkt als A-ziekte. De uitbraak wordt sinds 11 maart 2020 als pandemie erkend. Eind juni 2021 waren meer dan 31.000 Nederlanders aan het coronavirus overleden, zo berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van doodsoorzaakverklaringen. Eind april 2021 hadden volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) mogelijk zo'n vier miljoen mensen in Nederland het virus al eens onder de leden gehad.

Inleiding Begin Begin 2020 werd SARS-CoV-2 – het coronavirus dat COVID-19 veroorzaakt – voor het eerst in Nederland geconstateerd. De eerste besmetting werd op 27 februari gerapporteerd. Deze diagnose betrof een inwoner van de Brabantse gemeente Loon op Zand. Er zouden echter reeds eerder personen in Nederland besmet blijken te zijn geraakt.Cyril Rosman en Niels Klaassen, Het coronavirus was al veel langer in Nederland, Het Parool, 23 april 2020 Het eerste officieel vastgestelde sterfgeval vond plaats op 6 maart in Rotterdam, maar vermoedelijk waren er in februari al zeker vijf overlijdens een gevolg van COVID-19.IC's werden ontlast doordat oudere vaker thuis stierf, NRC Handelsblad, 17 december 2020 Mede door carnaval, terugkerende wintersporters en een gebrek aan virustesten kreeg het virus op veel plekken voet aan de grond en verspreidde het virus zich snel vanuit Noord-Brabant, de aanvankelijke hotspot, naar andere delen van het land. Na de eerste uitbraakgolf in het voorjaar van 2020 volgde een heropleving van het virus in het najaar en opnieuw in het voorjaar van 2021, aangeduid als de tweede en derde golf. Maatschappelijke ontwrichting Het maatschappelijke verkeer werd ontwricht door het virus en door overheidsingrepen om de uitbraak te bedwingen. Het kabinet-Rutte III sloot onder meer alle scholen, universiteiten, bibliotheken, cafés, niet-essentiële winkels, musea, bioscopen en restaurants op enig moment. De centrale eindexamens van 2020 werden op alle middelbare scholen geschrapt. Sportwedstrijden en tal van andere evenementen werden afgelast. Aan iedereen werd geadviseerd om 1,5 meter afstand van elkaar te bewaren en zoveel mogelijk binnen te blijven. Er werd tijdelijk een avondklok ingevoerd, met als gevolg de avondklokrellen, en reizen van en naar het buitenland werd afgeraden.

Verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen in de ouderenzorg werden vanaf 20 maart gesloten voor bezoekers en anderen die niet noodzakelijk waren voor de basiszorg.Bezoek aan verpleeghuizen niet langer mogelijk vanwege coronavirus, rijksoverheid.nl, 19 maart 2020 Een deel van de instellingen was daar al uit eigen beweging toe overgegaan. Omgekeerd mochten bewoners de instellingen niet meer verlaten en niet op weekendbezoek gaan bij familie. Alle gezamenlijke groepsactiviteiten in de instellingen werden stopgezet om verspreiding tegen te gaan. De eenzaamheid bij de bewoners veroorzaakte veel mentale klachten en een achteruitgang bij de bewoners. Vele bewoners verloren de zin in het leven. De helft van de coronasterfgevallen tot september 2020 vond plaats in een verpleeghuis. Dat had dan weer een "grote sociale en psychische impact", omdat familieleden niet altijd afscheid konden nemen van hun naasten.Onderzoeksraad: 'Stille ramp' doordat kabinet verpleeghuizen uit het oog verloor; nu.nl, 16 februari 2022

Vaccinatieprogramma miniatuur|Om op grote schaal mensen te vaccineren werden op meerdere plaatsen in het land vaccinatiepaviljoens ingericht, zoals hier bij Luchthaven Schiphol. Begin 2021 werd een grootschalig vaccinatieprogramma in gang gezet, met als doel de gehele volwassen bevolking, en later ook 12- tot 18-jarigen, te vaccineren. Vanaf september 2021, nadat circa 80 procent van de bevolking van 12 jaar en ouder zich volledig had laten vaccineren, maakte het beleid nadrukkelijker onderscheid tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden. In plaats van risicosectoren te sluiten, moesten bezoekers bewijzen getest, genezen of gevaccineerd te zijn met een coronatoegangsbewijs. Dit duurde tot maart 2022.

Voorjaar 2023 diende een Nederlander een claim in bij farmaceut Janssen en de Nederlandse overheid vanwege een zeldzame, zware aandoening, opgelopen na vaccinatie tegen corona.FD - Vaccinatieschadeclaim bij Janssen kan de eerste van vele worden 8 mei 2023Nieuwsuur - Man wil claim indienen na bijwerkingen coronaprik, maar bij wie? 9 mei 2023

Verloop van Covid-19 in Nederland Het meest relevante gegeven, om het verloop van de pandemie te volgen, is het aantal positieve testen.Bij internationale vergelijkingen wordt ook de positiviteit (het aantal testen met positief resultaat) meegewogen als maatstaf over hoeveel er getest wordt en hoeveel asymptomatische besmettingen niet ontdekt worden. Bij de eerste golf werd er echter nog onvoldoende getest. Met terugwerkende kracht is er voor die periode wel het reproductiegetal berekend dat een indicatie geeft, naast de ziekenhuisopnamen. Voor wat de timing betreft, in de gegevens is er voor omikron de vijfdagenvuistregel: gemiddeld vijf dagen na de besmetting is er een positieve test; gemiddeld vijf dagen na de test is er mogelijk een ziekenhuisopname en gemiddeld vijf dagen daarna een mogelijke ic-opname, die gemiddeld vijf tot zeven weken duurt.

Gemelde besmettingen, ziekenhuisopnamen en sterfgevallen Onderstaande grafieken tonen het verloop van het aantal dagelijks gemelde besmettingen, ziekenhuisopnamen en sterfgevallen. Omdat tijdens de eerste golf weinig werd getest, was het aantal gemelde besmettingen in die periode een slechte indicator van de verspreiding van het virus. De gegevens worden dagelijks om 15.15 uur door het RIVM gepubliceerd.COVID-19 dataset RIVM, data.rivm.nl (geraadpleegd op 11 april 2022)

</div>

(Grafieken lopen tot en met 11 april 2022.)

Reproductiegetal Het reproductiegetal wordt berekend op basis van het gemiddeld aantal personen dat via een enkel besmet persoon geïnfecteerd raakt. Om dat betrouwbaar te kunnen bepalen, is een periode van twee weken nodig (de gemiddelde ziekteduur). De meest recente gegevens zijn dus altijd twee weken oud. Het RIVM publiceert de gegevens wekelijks op dinsdag en vrijdag. Een reproductiegetal van boven de 1 duidt op een stijging van het aantal besmettingen en onder de 1 wijst op een daling.

Grafiek loopt tot en met 28 februari 2022. Uit de grafiek van de besmettingen zijn de volgende pieken/golven te onderscheiden:

Oorspronkelijke (Wuhan) variant (2020) Eerste golf 2020; top april 2020; in die tijd werd er te weinig getest i.v.m. beperkte testcapaciteit. De werkelijke aantallen zullen veel hoger zijn dan de statistieken aangeven. Het reproductiegetal heeft een piek van 2,2 op 24 februari. Zomerdal 2020; juli 2020 vrijwel geen besmettingen Tweede golf 2020; herfst 2020, top 31 oktober 2020 Derde golf 2020; Kerst 2020, top 24 december 2020.

Alfavariant (2021) Eerste golf 2021; Brede golf met top rond 24 april 2021 Zomerdal 2021; eind juni vrijwel geen besmettingen

Deltavariant (2021) 19 juli 2021 piek (Doorbraak delta); zeer snel stijgende piek en snelle daling. Op 2 juli 2021 heeft het reproductiegetal een piek van 3,02. (Dansen met Jansen) Laag nazomer plateau van 6 augustus tot 3 oktober 2021 Herfstgolf delta; De brede top is tussen 24 november en 6 december 2021; Tussen 2 oktober en 7 december schommelt het reproductiegetal tussen de 1,20 en 1,25. De daling zet in tot ongeveer 27 december 2021. Daarna zorgen de omikronbesmettingen voor een stijgende lijn.

Omikronvariant (2021/2022/2023) De besmettingsaantallen stijgen flink, maar de ic- en ziekenhuisbezettingsgraden blijven tot eind januari 2022 dalen. De besmettingsaantallen lopen vooral hoog op bij jongere leeftijden. De piek aan meldingen van positieve besmetting doet zich voor omstreeksVan 18 januari tot en met 7 februari konden niet alle positieve uitslagen verwerkt worden in de dagelijkse gegevens. Deze niet-verwerkte meldingen werden op 8 februari toegevoegd aan het dagelijkse aantal, waardoor een grote vertekening plaatsvindt op 8 februari (viermaal meer dan normaal). Het tweede na hoogste dagelijkse aantal is op 31 januari. Bij de 'Positieve testen per leeftijdsgroep door de tijd heen' (zonder bovenstaande vertekening) is de piek op de grafiek (Alle leeftijden) op 4 februari. Gezien dit een weekgemiddelde van de afgelopen zeven dagen is, ligt statistisch gezien de grootste kans op de hoogste waarde op min drie dagen = 1 februari. 31 januari 2022. De opnameduur met de omikronvariant is korter. Hierdoor is de ziekenhuisbezetting lager dan verwacht zou worden aan de hand van het aantal opnamen. Daarnaast is de omikronvariant minder ziekmakend. Mensen die al eerder een COVID-19-afweer hebben ontwikkeld (vaccinatie en/of besmetting), hebben minder kans om in het ziekenhuis opgenomen te worden, al helemaal op de ic. De ic-bezetting blijft ondanks het hoge aantal infecties dalen: van 624 ic-patiënten (met deltavariant) op 12 december 2021 naar 172 ic-patiënten (omikron) op 12 februari 2022.

Gevolgen Intensieve zorg

Begin mei 2021 waren meer dan 12.000 coronapatiënten op enig moment opgenomen geweest op de intensive care-afdeling van een ziekenhuis. Van hen waren meer dan 3.200 op de ic overleden. Een klein deel van de ic-patiënten werd in Duitse ziekenhuizen opgenomen en telt niet mee. De gemiddelde tijd dat een ic-patiënt met COVID-19 op de intensive care verblijft, verschilt per periode. Aan het begin van de pandemie was dat zo'n 21 dagen, maar in mei 2021 werd dat gereduceerd tot een gemiddelde van 16,6. Een ic-patiënt die geen corona heeft, verblijft er gemiddeld 2,5 dagen.

Slechts een deel van de ernstig zieke coronapatiënten belandde op de intensive care. Al vroeg in de pandemie maakten huisartsen met kwetsbare cliënten afspraken of ze bij COVID-19 nog wel wilden worden opgenomen op een ic-afdeling. Het kwam ook voor dat de huisarts sowieso geen toestemming gaf voor opname op een ic-afdeling, omdat de patiënt daar te zwak voor was.Frederiek Weeda, 'De kans dat u een ziekenhuisopname overleeft, is vrijwel nihil', NRC Handelsblad, 2 april 2020 Afgesproken werd dat alle huisartsen vanaf 27 maart dergelijke afspraken gingen maken. Dat leidde binnen een maand tot een andere opvang op de ic. Zo was in maart ruim een derde van de COVID-19-patiënten 70 jaar of ouder. Op 19 april was dat nog een kwart. Was in maart de grootste leeftijdsgroep op de ic die van 70 tot 75 jaar, in april was dat tot 19 april die van 60 tot 65 jaar. Slechts enkele tientallen van de meer dan duizend 80-plussers die tot 22 april COVID-19 opliepen, belandden op de ic.Johan van Heerde, Oudere met corona komt veel minder gauw op de intensive care, Trouw, 20 april 2020

Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde publiceerde een onderzoek onder Nederlandse huisartsen in de eerste helft van 2020. Uit het antwoord van circa de helft van de Nederlandse huisartspraktijken blijkt dat ruim 1500, hoofdzakelijk oude patiënten in Noord-Brabant en Limburg onder hun begeleiding en niet in op de ic-afdeling van een ziekenhuis stierven.https://web.archive.org/web/20201218120952/https://www.ntvg.nl/artikelen/intensieve-en-palliatieve-covid-19-zorg-door-huisarts/volledig In de eerste weken van de crisis, tot 19 maart 2020, had driekwart van de overleden patiënten bij wie COVID-19 was vastgesteld niet op de ic gelegen.Maud Effting en Jurre van den Berg, Driekwart van overleden coronapatiënten in Nederland kwam nooit op intensive care, de Volkskrant, 19 maart 2020