De Landdag van Rijnland-Palts (Duits: Landtag Rheinland-Pfalz) is het parlement van de Duitse deelstaat Rijnland-Palts. De Landdag telt in principe 101 leden en vergadert in het Deutschhaus te Mainz.
Geschiedenis De huidige deelstaat Rijnland-Palts werd op 30 augustus 1946 gesticht door de toenmalige Franse militaire regering, die het gebied na de Tweede Wereldoorlog controleerde. Tegelijk richtte men op dezelfde datum een voorlopige adviesraad op, die de ontwikkeling van een nieuwe grondwet en een nieuw parlement moest voorbereiden. In november 1946 trad een voorlopig parlement aan, de Beratende Landesversammlung, die gekozen was door lokale politici die kort daarvoor verkozen waren bij de gemeenteraadsverkiezingen in Rijnland-Palts. Deze volksvertegenwoordiging bestond uit 127 leden, waaronder 70 van de CDP (de voorloper van de CDU), 41 van de SPD, 9 van de KPD, 5 van de Soziale Volksbund en 2 van de Liberale Partei (de twee laatstgenoemde partijen zouden spoedig fuseren tot de FDP). De christendemocraat Wilhelm Boden werd voorlopig benoemd als minister-president. Zijn regering bestond uit vrijwel alle vertegenwoordigde partijen.
Op 18 mei 1947 werden voor het eerst vrije verkiezingen voor het deelstaatparlement van Rijnland-Palts georganiseerd. De zodoende verkozen Landdag kwam voor de eerste maal samen op 13 juni van dat jaar. Onder leiding van Peter Altmeier (CDU), die zijn in opspraak geraakte partijgenoot Boden opvolgde, kwam in juli 1947 een regering aan de macht waarin alle verkozen partijen vertegenwoordigd waren.
De christendemocratische CDU bleef tot 1991 telkens de grootste partij in de Landdag van Rijnland-Palts. Tussen 1971 en 1987 beschikte de partij zelfs over een parlementaire meerderheid, waardoor zowel Helmut Kohl (tot 1976) als Bernhard Vogel (vanaf 1976) meerdere CDU-kabinetten konden leiden. In 1991 kwam er aan de decennialange dominantie van de CDU echter een eind: bij de verkiezingen van dat jaar wist de sociaaldemocratische SPD voor het eerst de meeste zetels te veroveren. De SPD zou vervolgens 35 jaar lang de grootste partij blijven. Tussen 2006 en 2011 had de SPD een meerderheid en regeerde de partij alleen, met Kurt Beck als minister-president. In de jaren dat geen enkele partij een meerderheid behaalde, regeerde zowel CDU als SPD meestal met de FDP als coalitiepartner. Tussen 2016 en 2026 bestond het kabinet van Rijnland-Palts uit een coalitie van SPD, Bündnis 90/Die Grünen en FDP.
Bij de Landdagverkiezingen van 2026 slaagde de CDU er na 35 jaar oppositie voeren in om de SPD weer te verslaan. Beide partijen regeerden daarna samen verder in een zogeheten Grote coalitie.
Parlementsgebouw thumb|left|De vergaderzaal van de Landdag (2022) Bij de oprichting van Rijnland-Palts in 1946 werd bepaald dat Mainz als hoofdstad zou dienen en de deelstaat aldus vanuit die stad bestuurd moest worden. Mainz had echter, zo kort na de Tweede Wereldoorlog, nog veel te lijden onder de oorlogsschade en bleek niet over voldoende en geschikte administratieve gebouwen te beschikken om het parlement en de regering te huisvesten. Daarom werd besloten om uit te wijken naar Koblenz, waar men onderdak vond in het plaatselijke stadhuis. Koblenz bleef vervolgens enkele jaren de bestuurszetel van Rijnland-Palts, tot het parlement zich in 1950 alsnog voor een verhuizing naar Mainz uitsprak. Men besloot zich te vestigen in het volledig herbouwde Deutschhaus, gelegen aan de Rijn in de binnenstad van Mainz. De verplaatsing van de Landdag en de regering was in mei 1951 een feit.
In 1999 werd in de nabijheid van het Deutschhaus een nieuw kantoorgebouw (Abgeordnetenhaus) gerealiseerd, dat onderdak biedt aan de werkruimtes van afgevaardigden en fracties. Een deel van het gebouw wordt tevens gebruikt door de deelstaatregering.
Het Deutschhaus werd in december 2015 gesloten om een omvangrijke renovatie en modernisering te ondergaan. De Landdag verhuisde daarom voorlopig naar de historische Steinhalle in het Landesmuseum in Mainz. De werkzaamheden werden in 2021 afgerond, waarna het Deutschhaus opnieuw in gebruik werd genomen.
Verkiezingen
De Landdag van Rijnland-Palts wordt elke vijf jaar verkozen in rechtstreekse, evenredige verkiezingen (tot 1991 was dit om de vier jaar). Om stemgerechtigd te zijn moet men de Duitse nationaliteit hebben, 18 jaar oud zijn en minimaal drie maanden in de deelstaat woonachtig zijn.
Sinds 1991 wordt een verkiezingssysteem gehanteerd waarbij elke kiezer twee stemmen uitbrengt. Met de eerste stem wordt in elk van de 51 kiesdistricten rechtstreeks een vertegenwoordiger verkozen, terwijl met de tweede stem de verdeling van de 101 parlementszetels wordt bepaald. Partijen of kiesverenigingen die er niet in slagen de kiesdrempel van 5% te halen, worden bij die verdeling uitgesloten. De afvaardiging van kandidaten in de Landdag gebeurt in de volgorde waarin ze op de partijlijst voorkomen, maar de verkozenen met een Direktmandat hebben voorrang. Indien een partij meer rechtstreeks verkozenen zou hebben dan het aantal parlementsleden waarop ze recht zou hebben volgens het aantal uitgebrachte tweede stemmen, ontstaan er zogenoemde Überhangmandate. In dat geval telt de Landdag meer dan 101 vertegenwoordigers.
Huidige zetelverdeling Bij de meest recente Landdagverkiezingen in Rijnland-Palts (gehouden op 22 maart 2026) werd de CDU met 39 zetels (31,0%) voor het eerst sinds 1991 weer de grootste partij, gevolgd door de SPD, die met 32 zetels (25,9%) een historisch dieptepunt bereikte. De grootste winst werd geboekt door de rechts-radicale partij Alternative für Deutschland, die er ruim elf procentpunten op vooruitging en 24 zetels bemachtigde. Bündnis 90/Die Grünen leed een licht verlies en werd met tien zetels de kleinste fractie in de Landdag. CDU en SPD vormden samen een coalitieregering onder leiding van minister-president Gordon Schnieder (CDU).
Verkiezingsuitslagen sinds 1947 right|400px|Overzicht verkiezingsuitslagen 1947-2026 In dit overzicht worden de percentages en (in het vet) de zetelverdelingen weergegeven zoals die bij de parlementsverkiezingen werden bepaald. De beige gekleurde vakken duiden de partijen aan die na de betreffende verkiezingen vertegenwoordigd waren in de regering van Rijnland-Palts.
Jaar SPD CDU FDP Grüne AfD FW Overige Zeteltotaal 1947 34,3%(34) 47,2%(48) 9,8%(11) 8,7%(8) Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) 101 1951 34,0%(38) 39,2%(43) 16,7%(19) 10,0%(0) Kommunistische Partei Deutschlands (KPD): 4,3%Deutsche Zentrumspartei: 2,1% 100 1955 31,7%(36) 46,8%(51) 12,7%(13) 8,8%(0) Kommunistische Partei Deutschlands (KPD): 3,2% 100 1959 34,9%(37) 48,4%(52) 9,7%(10) 7,0%(1) Deutsche Reichspartei (DRP): 5,1% / 1 zetel 100 1963 40,7%(43) 44,4%(46) 10,1%(11) 4,8%(0) Deutsche Reichspartei (DRP): 3,2% 100 1967 36,8%(39) 46,7%(49) 8,3%(8) 8,1%(4) Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD): 6,9% / 4 zetels 100 1971 40,5%(42) 50,0%(52) 5,9%(6) 3,6%(0) Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD): 2,7% 100 1975 38,5%(40) 53,9%(55) 5,6%(5) 2,0%(0) 100 1979 42,3%(43) 50,1%(51) 6,4%(6) 1,2%(0) 100 1983 39,6%(43) 51,9%(57) 3,5%(0) 4,5%(0) 0,5%(0) 100 1987 38,8%(40) 45,1%(48) 7,3%(7) 5,9%(5) 2,9%(0) 100 1991 44,8%(47) 38,7%(40) 6,9%(7) 6,5%(7) 3,1%(0) Die Republikaner (REP): 2,0% 101 1996 39,8%(43) 38,7%(41) 8,9%(10) 6,9%(7) 5,7%(0) Die Republikaner (REP): 3,5% 101 2001 44,7%(49) 35,3%(38) 7,8%(8) 5,2%(6) 2,5%(0) 4,4%(0) Die Republikaner (REP): 2,4% 101 2006 45,6%(53) 32,8%(38) 8,0%(10) 4,6%(0) 1,6% (0) 7,4%(0) Arbeit & soziale Gerechtigkeit - Die Wahlalternative (WASG): 2,6% 101 2011 35,7%(42) 35,2(41) 4,2%(0) 15,4%(18) 2,3% (0) 7,2%(0) Die Linke: 3,0% 101 2016 36,2%(39) 31,8%(35) 6,2%(7) 5,3%(6) 12,6%(14) 2,3% (0) 5,6%(0) Die Linke: 2,8% 101 2021 35,7%(39) 27,7%(31) 5,5%(6) 9,3%(10) 8,3%(9) 5,4%(6) 8,1%(0) Die Linke: 2,5% 101 2026 25,9%(32) 31,0%(39) 2,1%(0) 7,9%(10) 19,5%(24) 4,2%(0) 9,4%(0) Die Linke: 4,4% 105
Parlementsvoorzitters Voorzitters van de Landdag van Rijnland-Palts Persoon Periode Partij Jakob Diel 1947–1948 CDU August Wolters 1948–1959 CDU Otto van Volxem 1959–1971 CDU Johannes Baptist Rösler 1971–1974 CDU Albrecht Martin 1974–1985 CDU Heinz Peter Volkert 1985–1991 CDU Christoph Grimm 1991–2006 SPD Joachim Mertes 2006–2016 SPD Hendrik Hering 2016–2026 SPD Matthias Lammert sinds 2026 CDU
Zie ook Landdag (Duitsland) Lijst van ministers-presidenten van Rijnland-Palts
Rijnland-Palts