thumb|300px|Drie quarks vormen een baryon.
Een baryon, van het Grieks: βαρύς, barys, zwaar, is een subatomair deeltje dat uit drie quarks bestaat. Bekende voorbeelden zijn het proton en het neutron. De naam is gekozen, omdat in de tijd dat zij die kregen de meeste bekende deeltjes minder massa dan de baryonen hadden. Alle baryonen zijn hadronen. Hadronen zijn of baryonen of mesonen, gebonden toestanden van drie en twee quarks.
Het aantal baryonen in een systeem is het baryongetal. Dit is een behouden grootheid, dat wil zeggen dat het aantal baryonen minus het aantal anti-baryonen bij alle bekende reacties constant blijft.
Beschrijving De baryonen en de mesonen vormen samen de hadronen, de deeltjes die uit quarks bestaan, maar de baryonen verschillen er van de mesonen in dat die uit alleen een quark en een antiquark bestaan. Losse quarks lijken niet voor te komen, dat wordt confinement genoemd. Baryonen zijn fermionen en voldoen aan het uitsluitingsprincipe van Pauli. Mesonen daarentegen zijn bosonen.
Baryonen zijn materiedeeltjes, die uit quarks zijn opgebouwd. De sterke kernkracht is de kracht die tussen deze deeltjes werkt. De bekendste baryonen zijn de protonen en de neutronen die samen het grootste deel van de massa van de zichtbare materie in het heelal vormen, terwijl elektronen, de andere belangrijke component van atomen, leptonen zijn. Leptonen zijn elementaire deeltjes. Elk baryon heeft een corresponderend antideeltje, een antibaryon, waarin de quarks zijn vervangen door hun overeenkomstige antiquarks. Een proton bestaat bijvoorbeeld uit twee upquarks en één downquark en het bijbehorende antideeltje, het antiproton, bestaat uit twee anti-upquarks en één antidownquark.
Behalve het proton dat stabiel is en het vrije neutron met een vervaltijd van 886 seconden zijn er meer baryonen bekend, maar die hebben kortere vervaltijden in de orde van grootte van 10−23 tot 10−10 seconde.
Pentaquarks Enkele experimenten leken in 2003 het bestaan van pentaquarks aan te tonen, exotische baryonen die uit vijf quarks bestaan. Enige jaren later was het idee dat op grond van experimenteel bewijs hun bestaan zeer onwaarschijnlijk was, maar in 2015 zijn deze pentaquarks wel waargenomen tijdens experimenten met de Large Hadron Collider. Fysici hebben twee deeltjes gevonden die zeer snel uiteen vielen. De deeltjes wogen 4,67 en 4,74 keer zo veel als een proton en bestonden allebei uit twee upquarks, één downquark en een paar van een charmquark en een anticharmquark. Met uitzondering van een paar duizendste seconde direct na het ontstaan van het heelal kwamen quarks alleen met twee en drie tegelijk voor.
Lijst van baryonen Baryonen, per groep
Websites Baryons
Categorie:Deeltje Categorie:Kernfysica