Het oud gemeentehuis is een voormalig gemeentehuis en herberg in de Belgische gemeente Deerlijk. Het imposante gebouw behelst meer dan 200 jaar Deerlijkse geschiedenis. De Croone opende in 1731 de deuren met de Heer Joseph Monteyne als uitbater. Deze herberg was toen in Deerlijk de enige met een bijhorende brouwerij. Overnachten kon. thumb|right|250px|Prentkaartbrief van herberg De Kroon omstreeks 1908. Geschiedenis
De Croone: 1731-1787 De vorstelijke ordonnantie van 21 juli 1779 (Maria Theresia van Oostenrijk) verplichtte de lokale besturen van het graafschap Vlaanderen een lijst te maken van alle herbergen en drankhuizen met de naam van de herbergier en het uithangbord. Dit edict kwam er als reactie op het stijgende alcoholmisbruik. Zo werd in Deerlijk een lijst opgemaakt. Op deze inventaris van de Deerlijkse herbergen is de oudste vermelding van "De Croone" te vinden onder het nummer 3: "het huys ende herberghe bewoont by Joseph Monteyne daer annex de brauwerije unicq binnen dese prochie genaemt de Croone ende van sulckx hebbende een uythangh berdt, aldaer ventende Wyn, Bier, ende Brandewijn goet Logist te voet ende te peirde sedert den jaere 1731 hebbende tot dies geen ander octroy ofte permissie als de voornoemde possessie sedert den voornoemden jaereR.A.K, Bruine Pakken,I,nr 6529".
La Couronne d'Or: 1787-1788 In 1787-1788 stond "De Croone" vermeld onder de naam "La Couronne d'Or" toen de herberg eveneens dienst deed als theaterzaal voor de “Geassocieerde Redenspreuk Minnaars”.
De Croone: 1788-1830 De heer Petrus Vantomme kocht in 1788 de herberg met brouwerij en de oorspronkelijke naam werd in ere hersteld. Hij verpachtte de herberg verder.
Gemeentehuis: 1830-1940 Tijdens de Belgische Revolutie van 1830 werd de herberg 'de verzamelplaats' van de 5de afdeling van de burgerwacht. Jaerboek van het gemeente Deerlyk, onuitgegeven handschrift (Deerlijk 1824-1833), p 131; kopie ALD-GD In die periode verhuisde de gemeenteraad naar De CrooneK.UYTTENHOVE, gemeentehuizen van Deerlijk en hun voorgangers, in DerlikeXVIII, 3 (1996),p.94-96 en kreeg hierdoor in de volksmond de naam "het Gemeentehuis". In 1859 kocht de Kortrijkse brouwer Charles Lust (Brouwerij Lust) de herberg maar hij werd in 1893 onteigend wegens verbreding van de Harelbekestraat. De heer Lust deed een tegenvoorstel aan het gemeentebestuur om het oude pand zelf en op eigen kosten te slopen en een nieuwe herberg met aanhorigheden op te bouwen als de gemeente deze 25 jaar lang wilde pachten.Brief van brouwer Emiel Lust aan het gemeentebestuur van Deerlijk Het gemeentebestuur ging hiermee akkoord en zo geschiedde: “Het Kollegie van Burgemeester en Schepenen der gemeente Deerlijk, provincie West-Vlaanderen, Gezien de vraag van Mijnheer Emiel Lust, bierbrouwer, wonende te Kortrijk, strekkende om een nieuw woonhuis te mogen (bouwen) met afhankelijkheden op de plaats te Deerlijk op den grond waar het tegenwoordig gemeentehuis gebouwen is langs de kalzijde van Harelbeke naar Caster… Voornoemden Heer Lust Emile is bemachtigd om, … de voornoemde bebouwing uit te voeren mits … ".Verslagboek nr. 5 zitting Schepencollege 1892-1906, p 15 verso
De naam "Het Gemeentehuis" werd geofficialiseerd bij de heropbouw en samen met de bouwdatum gegriffeld in de topgevel. Kosten nog moeite werden gespaard bij het ontwerp. Op de verdieping bevond zich een raad- en trouwzaal en secretariaat voor het gemeentebestuur. Er was een gevang en paardenstallenArchief Leon Defraeye-Gemeente Deerlijk, dossier Herbergen voor reizigers. De middenstandsbond (gesticht in 1922) en het vlasblazen verbond (gesticht in 1928) vestigden hier hun lokaal. Men kon er nog overnachten in 1933 wat blijkt uit het logementboek van 1933-1942. "Het gemeentehuis" was een hotel met gasten van ver over de landsgrenzen heen. Enkele van de bekende/beruchte logés waren generaal Hector Deprez en de oplichtster de valse gravin Nadia du val de Beaulieu (zie galerij: foto's logementboek en artikel gravin du Val).
De Kroon: 1940-1991 Onder druk van de provinciale reglementering inzake gemeentegebouwen verhuisde in 1940 het gemeentehuis naar Kerkplein 8. Waar het in de oude gemeentewet van 1878 als enige juridische maatstaf voor de gemeentehuizen volstond een lokaal te huren vond de provincie dit nu onvoldoende voor gemeenten met meer dan 1000 inwoners. Door de wet diende er een pand aangekocht of gehuurd te worden. Omdat de gemeente niet over de fondsen beschikte een pand te kopen, huurden ze het huis aan de overkant van het Kerkplein waar vanaf 1 januari 1941 de officiële zetel van de gemeente gevestigd werd.Gemeentehuis Deerlijk, Omzendbrief van gouverneur a.i. Bulckaert nr.382 van 09.10.1940, in Bestuursmemoriaal van West-Vlaanderen CX, 57 (1940), p.775-778. Verslagen van de Gemeenteraad, boek 9, fol. 108 v.-109v. De naam van de herberg wijzigde terug naar "De Kroon".
Anno 1945 huisde De Kroon het lokaal van de Deerlijkse afdeling van de socialistische coöperatie volksrecht, met winkel en volkshuis.
De heer Emiel Lust sloopte in 1961 de aanpalende paardenstallingen ten behoeve van een feestzaal en een bureel.
Het Oud Gemeentehuis: 1991-heden Met de nieuwe uitbaters (1991) kreeg de herberg opnieuw een andere naam: "Oud Gemeentehuis". In 1997 werden de feestzaal en de bibliotheek “ontvoogding” die er zich ondertussen had gevestigd afgebroken om plaats te maken voor een kledingzaak. De herberg is tegenwoordig nog steeds in handen van Brouwerij Haacht (overnemer van brouwerij Lust).
Het voormalig gemeentehuis/herberg met zijn historische gevel is een van de charmantste en met geschiedenis beladen gebouwen van de gemeente Deerlijk maar geen beschermd cultureel erfgoed.
Ligging Kerkplein 1, 8540 Deerlijk, België.
Exterieur Eclectisch bakstenen hoekhuis met versierde trapgevel en zadeldak. Met uitzondering van de ramen die verbreed werden en het ijzeren balkon dat verdwenen is, versieren de oorspronkelijke elementen de voorgevel (afbeeldingen in de galerij): Ingebeitelde tekst "Gemeentehuis" en "1893" Boog met kroon (onduidelijk) ingeschilderd Twee bronzen sterren en twee bronzen leeuwenkoppen Twee rechthoekige en twee vierkante panelen van bloemenmotief in keramiek Arduinen gevelsteen met inscriptie: "Akten en Besluiten van het bestuur" Boven de trapgevel: smeedijzeren windwijzer met schild van Deerlijk Sierankers Boven de deur: saterkop in arduin
Langsgevel, kant van de Harelbekestraat, is getypeerd door lisenen verbonden door overhoekse muizentandfries. Afgeschuinde deurtravee onder overstek met de arduinen saterkop en eikenbladeren.
Galerij (archief Leon Defraeye - Gemeente Deerlijk/eigen werk)
Zie ook Lijst van onroerend erfgoed in Deerlijk
Referenties
Bronnen
Link naar Bezoekadres documentatiecentrum-archief Leon Defraeye Peter Vanhee, (2006-2007).Herbergen en brandewijnhuizen in het graafschap Vlaanderen in de tweede helft van de achttiende eeuw. Geraadpleegd op 2 oktober 2019, op https://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/244/069/RUG01-001244069_2010_0001_AC.pdf
Deerlijk Categorie:Café in Vlaanderen Categorie:Onroerend erfgoed in Deerlijk Deerlijk