miniatuur|300x300px|Voorbeeld van een tekstanalyseprogramma dat wordt gebruikt om een roman te bestuderen, Pride and Prejudice van Jane Austen in Voyant Tools De digitale geesteswetenschappen vormen een domein van de wetenschappen op het raakvlak van computerwetenschappen, digitale technieken en de klassieke disciplines van de geesteswetenschappen. Het omvat het systematische gebruik van digitale bronnen in de geesteswetenschappen, evenals de analyse van hun afgeleide werken.
Door nieuwe toepassingen en technieken te creëren en te gebruiken, maken digitale geesteswetenschappen nieuwe vormen van onderwijs en onderzoek mogelijk en bestudeert en bekritiseert het tegelijkertijd hoe deze het cultureel erfgoed en de digitale cultuur beïnvloeden. Een specifiek kenmerk van digitale geesteswetenschappen is een intense interactie tussen de geesteswetenschappen en de digitale cultuur: het veld maakt gebruik van technologie bij onderzoeksprojecten in de geesteswetenschappen en onderwerpt de technologie aan een humanistische bevraging.
Definitie en raakvlakken Digitale geesteswetenschappen kunnen worden omschreven als nieuwe onderzoeksmethoden die gebruik maken van samenwerking, transdisciplinair en computerondersteund onderzoek, onderwijs en publicatie. Een indicatie is dat het gedrukte woord niet langer het belangrijkste medium is voor het verzamelen, de productie en de distributie van kennis.
De definitie van de digitale geesteswetenschappen wordt voortdurend bijgestuurd door wetenschappers en praktijkmensen. Omdat het veld voortdurend groeit en verandert, kunnen specifieke definities snel verouderd raken of het toekomstige potentieel onnodig beperken. In het tweede deel van de Debates in the Digital Humanities (2016) wordt erkend dat het moeilijk is om het gebied te definiëren: “Naast de digitale archieven, kwantitatieve analyses en projecten voor het maken van tools, omvat digitale geesteswetenschappen een breed scala aan methoden en praktijken: visualisaties van grote beeldverzamelingen, 3D-modellering van historische artefacten, digitale dissertaties, hashtag-activisme en de analyse daarvan, alternate reality games, mobiele experimenten en meer”. In wat wel 'grote trukendoos van DH' wordt genoemd, kan het soms moeilijk zijn om met enige specificiteit te bepalen wat precies digitaal geesteswetenschappelijk werk inhoudt".
Historisch hebben de digitale geesteswetenschappen zich ontwikkeld uit de geesteswetenschappen en worden ze geassocieerd met andere gebieden, zoals humanistische informatica, sociale informatica en mediastudies. Concreet omvatten de digitale geesteswetenschappen een verscheidenheid aan onderwerpen, van het cureren van online collecties van primaire, voornamelijk tekstuele, bronnen tot de datamining van grote culturele datasets en het modelleren van onderwerpen. Digitale geesteswetenschappen omvat zowel gedigitaliseerd (gesaneerd) als natief-digitaal materiaal en combineren methodologieën uit traditionele geesteswetenschappelijke disciplines (zoals retoriek, geschiedenis, filosofie, linguïstiek, literatuur, kunst, archeologie, muziek en cultuurwetenschappen) en sociale wetenschappen met technische instrumenten die worden geleverd door middel van informatica (zoals hypertekst, hypermedia, datamining, statistiek, text mining, digitale cartografie), en digitale publicatie. Verwante subgebieden zijn ontstaan uit de digitale geesteswetenschappen, zoals softwarestudies, platformstudies en kritische codestudies. Gebieden die parallel lopen met de digitale geesteswetenschappen zijn onder meer nieuwe mediastudies en informatiewetenschappen, evenals nieuwe media, spelstudies, met name op gebieden die verband houden met het ontwerp en de productie van digitale geesteswetenschappen, en culturele analyse.
Historiek De digitale geesteswetenschappen stammen af van de geesteswetenschappen, waarvan de oorsprong teruggaat tot de jaren dertig en veertig van de 20e eeuw in het pionierswerk van de professor in de Engelse letterkunde Josephine Miles en de jezuïetengeleerde Roberto Busa. In samenwerking met IBM creëerden zij een door de computer gegenereerde concordantie met Thomas van Aquino's geschriften, die bekend staan als de Index Thomisticus. Andere geleerden begonnen mainframes te gebruiken om taken zoals het zoeken, sorteren en tellen van woorden te automatiseren, wat veel sneller ging dan het verwerken van informatie van teksten met handgeschreven of getypte steekkaarten. In de decennia die volgden gebruikten archeologen, classicisten, historici, literaire geleerden en een breed scala aan geesteswetenschappelijke onderzoekers in andere disciplines de opkomende computermethoden om de geesteswetenschappelijke wetenschap om te vormen.
Al snel was er behoefte aan een gestandaardiseerd protocol voor het taggen van digitale teksten en werd het Text Encoding Initiative (TEI) ontwikkeld. Het TEI-project werd gelanceerd in 1987 en publiceerde de eerste volledige versie van de TEI-richtlijnen in mei 1994. TEI hielp bij het vormgeven van het gebied van de elektronische tekststudie en leidde tot Extensible Markup Language (XML), een tag-schema voor het digitaal bewaren en bewerken van teksten (wat nu de basisstructuur is van een Word document). Onderzoekers begonnen ook te experimenteren met databases en hypertekst, die gestructureerd zijn rond links en knooppunten, in tegenstelling tot de standaard lineaire conventie van drukwerk. In de jaren negentig ontstonden er grote digitale tekst- en beeldarchieven in de centra van de geesteswetenschappen in de V.S. (bv. het Women Writers Project, het Rossetti Archive, en The William Blake Archive), die de verfijning en robuustheid van de tekstcodering voor literatuur konden aantonen. De komst van personal computing en het World Wide Web betekende dat het werk van de digitale geesteswetenschappen minder gericht werd op tekst en meer op design. Het multimediale karakter van het internet heeft het mogelijk gemaakt dat het werk van de digitale geesteswetenschappen naast tekst ook audio, video en andere componenten omvat.
De terminologische verandering van "humanities computing" naar "digitale geesteswetenschappen" wordt toegeschreven aan John Unsworth, Susan Schreibman en Ray Siemens, die als redacteuren van de bloemlezing A Companion to Digital Humanities (2004) probeerden te voorkomen dat het veld als "louter digitalisering" werd gezien. De hybride term heeft bijgevolg een overlapping gecreëerd tussen gebieden zoals retoriek en compositie, die gebruik maken van "de methoden van de hedendaagse geesteswetenschappen bij het bestuderen van digitale objecten" en digitale geesteswetenschappen, die gebruik maken van "digitale technieken bij het bestuderen van traditionele geesteswetenschappelijke objecten".
In 2006 lanceerde het National Endowment for the Humanities (NEH) het Digital Humanities Initiative (in 2008 omgedoopt tot Office of Digital Humanities), waardoor de term "digitale geesteswetenschappen" in de Verenigde Staten vrijwel onomkeerbaar is geworden.
Waarden en methodes Hoewel projecten en initiatieven op het gebied van de digitale geesteswetenschappen divers zijn, weerspiegelen ze vaak gemeenschappelijke waarden en methoden. Deze kunnen helpen bij het begrijpen van dit moeilijk te definiëren gebied.Find accessible, brief descriptions of each at A Guide to Digital Humanities archived site.
Veel digitale geesteswetenschappelijke projecten en tijdschriften zijn vrij toegankelijk en gebruiken een Creative Commons-licentie. Open access is ontworpen om iedereen met een internetapparaat en een internetverbinding in staat te stellen om een website te bekijken of een artikel te lezen zonder te hoeven betalen, en om inhoud te delen met de juiste rechten, meestal een vrije licentie.
Wetenschappers in de digitale geesteswetenschappen gebruiken computermethoden om bestaande onderzoeksvragen te beantwoorden of om bestaande theoretische paradigma's in vraag te stellen of nieuwe vragen en baanbrekende benaderingen te genereren. Een van de doelstellingen is het systematisch integreren van computertechnologie in de activiteiten van geesteswetenschappers, zoals dat in de hedendaagse empirische sociale wetenschappen gebeurt. Ondanks de significante trend in de digitale geesteswetenschappen in de richting van genetwerkte en multimodale vormen van kennis, richt een aanzienlijk deel van de digitale geesteswetenschappen zich echter op documenten en tekst op een manier die het werk van het veld onderscheidt van digitaal onderzoek in mediastudies, informatiestudies, communicatiestudies en sociologie. Een ander doel van de digitale geesteswetenschappen zijn onderzoeksprojecten die tekstuele bronnen overstijgen. Dit omvat de integratie van multimedia, metadata en dynamische omgevingen. Een groeiend aantal onderzoekers in de digitale geesteswetenschappen maken gebruik van computermethoden voor de analyse van grote culturele datasets zoals het Google Books corpus.Roth, S. (2014), "Fashionable functions. A Google n-gram view of trends in functional differentiation (1800-2000)", International Journal of Technology and Human Interaction, Band 10, Nr. 2, S. 34-58 (online: https://ssrn.com/abstract=2491422). Historische dagbladen kunnen met behulp van methoden voor het verwerken van grote hoeveelheden data worden geanalyseerd. De analyse van grote hoeveelheden historische kranteninhoud heeft aangetoond hoe periodieke structuren automatisch kunnen worden ontdekt; een soortgelijke analyse werd uitgevoerd op sociale media.Seasonal Fluctuations in Collective Mood Revealed by Wikipedia Searches and Twitter Posts F Dzogang, T Lansdall-Welfare, N Cristianini – 2016 IEEE International Conference on Data Mining, Workshop on Data Mining in Human Activity Analysis Als onderdeel van de grote datarevolutie worden gendervooroordelen, leesbaarheid, gelijkenis van inhoud, voorkeuren van lezers en zelfs de stemming geanalyseerd op basis van text mining-methoden.NOAM: news outlets analysis and monitoring system; I Flaounas, O Ali, M Turchi, T Snowsill, F Nicart, T De Bie, N Cristianini Proc. of the 2011 ACM SIGMOD international conference on Management of dataAutomatic discovery of patterns in media content, N Cristianini, Combinatorial Pattern Matching, 2-13, 2011
De digitale geesteswetenschappen zijn nauw betrokken bij de ontwikkeling van software, die omgevingen en instrumenten bieden voor de productie, curatie en interactie met digitale kennis.
Tools rechts|miniatuur|Verhalend netwerk over de Amerikaanse verkiezingen 2012Automated analysis of the US presidential elections using Big Data and network analysis; S Sudhahar, GA Veltri, N Cristianini; Big Data & Society 2 (1), 1-28, 2015