De Zwitserse parlementsverkiezingen van 2019 vonden plaats op 20 oktober 2019. Gedurende de daaropvolgende maand november 2019 volgde in verschillende kantons nog tweede rondes. Hierbij werd de samenstelling van de Nationale Raad en de Kantonsraad volledig vernieuwd. Na de verkiezingen volgde de 51e legislatuur van de Bondsvergadering.
De vier partijen vertegenwoordigd in de Bondsraad verloren zetels, terwijl de groene partijen fors zetels bijwonnen. De Groene Partij van Zwitserland (GPS/PES), die geen regeringspartij is, werd voor het eerst groter dan de Christendemocratische Volkspartij (CVP/PDC), een regeringspartij. De grootste partij van Zwitserland, de Zwitserse Volkspartij (SVP/UDC) was met een verlies van 12 zetels in de Nationale Raad de grootste verliezer van deze verkiezingen, maar de partij bleef wel de grootste van het land. Verkiezingen Zwitserland: Groenen winnen, rechtse SVP blijft grootste partij, VRT NWS, 20 oktober 2019.
Na deze parlementsverkiezingen eiste de Groene Partij van Zwitserland een zetel op in de Bondsraad. De partij stelde haar voorzitter Regula Rytz voor als kandidaat-lid. De verkiezing van Rytz in de Bondsraad zou evenwel geen evidentie zijn. Hiertoe zou namelijk de zogenaamde toverformule moeten worden herzien en dit ligt gevoelig in de Zwitserse politiek. Bij de verkiezing van de Bondsraad op 11 december 2019 behaalden de groenen en Rytz echter geen meerderheid en werd het zittende college bevestigd. Statu quo à Berne, les Verts devront attendre, 24 heures, 11 december 2019. Die Bundesratswahlen 2019: Grüne scheitern, Keller-Sutter erhält Denkzettel und Amherd fährt Rekord-Resultat ein, Luzerner Zeitung, 11 december 2019.
Kiessysteem miniatuur|Debat tussen de voorzitters van de vijf grootste partijen in het federaal parlementsgebouw in Bern.
De Bondsvergadering is het Zwitsers federaal parlement, dat bestaat uit een tweekamerstelsel met enerzijds de Nationale Raad en anderzijds de Kantonsraad. Beide kamers worden om te vier jaar volledig vernieuwd door middel van rechtstreekse verkiezingen.
De Nationale Raad telt 200 zetels en wordt verkozen in 26 kieskringen, die samenvallen met de 26 kantons van Zwitserland. Zes (kleine) kantons hebben recht op één volksvertegenwoordiger die wordt verkozen volgens een uninominaal meerderheidssysteem in één ronde. De overige 194 worden in de overige twintig kantons verkozen volgens het systeem van de evenredige vertegenwoordiging volgens de methode-Hagenbach-Bischoff, een variant op de methode-D'Hondt. Het aantal volksvertegenwoordigers per kanton is afhankelijk van hun inwonersaantallen. De kieslijsten zijn 'open', wat betekent dat kiezers de mogelijkheid hebben om namen van kandidaten te doorstrepen of zelf toe te voegen, of om te stemmen op kandidaten van verschillende lijsten. Zwitserland kent geen kiesdrempel.
De Kantonsraad telt 46 zetels. Ieder kanton heeft in beginsel recht op twee zetels. Enkel de kleinere kantons Obwalden, Nidwalden, Basel-Stadt, Basel-Landschaft, Appenzell Ausserrhoden en Appenzell Innerrhoden hebben slechts één zetel. De kantons zijn bevoegd om de verkiezing van hun senatoren te regelen. 24 kantons verkiezen hun senatoren volgens een plurinominaal meerderheidssysteem in één of twee rondes. Jura en Neuchâtel hanteren het systeem van de evenredige vertegenwoordiging. In het kanton Appenzell Innerrhoden wordt hun senator verkozen door de Landsgemeinde, het kantonnaal parlement. In Obwalden en Nidwalden was op de uiterste datum van neerlegging van de kandidatenlijsten telkens maar één kandidaat voorgedragen, waardoor geen verkiezing diende te worden georganiseerd. In verschillende kantons vonden in de maand november 2019 tweede rondes plaats in de verkiezing van de senatoren: op 3 november 2019 in Wallis, op 10 november in Fribourg, Genève en Vaud, op 17 november 2019 in Bern, Sankt Gallen, Solothurn, Ticino, Zürich en Zug en op 24 november 2019 in Aargau, Basel-Landschaft en Schwyz.
Electoraat Volgende personen zijn kiesgerechtigd en zijn gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad: alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in Zwitserland wonen; en alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in het buitenland wonen, op voorwaarde dat ze op de kiezerslijsten zijn ingeschreven. Volgende personen zijn kiesgerechtigd en zijn gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad: alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in Zwitserland wonen; en de Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in het buitenland wonen en die zijn ingeschreven in een van volgende kantons: Bern, Basel-Landschaft, Fribourg, Genève, Graubünden, Jura, Neuchâtel, Solothurn, Schwyz of Zürich of die afkomstig zijn van het kanton Ticino; Volgende personen zijn kiesgerechtigd maar zijn niet gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad: de inwoners van het kantons Glarus met de leeftijd van zestien en zeventien jaar; en de vreemdelingen en de staatlozen met de volle leeftijd van achttien jaar die minstens vijf jaar in het kanton Neuchâtel wonen of die minstens tien jaar in Zwitserland wonen en één jaar in het kanton Jura.
De kiezers in het buitenland noemt men ook weleens het Vijfde Zwitserland.
Uitslagen Overzicht Aan de parlementsverkiezingen nemen tal van partijen deel. Hieronder een overzicht van de belangrijkste partijen en ideologie. De partijen die voor de verkiezingen waren vertegenwoordigd in de Bondsraad (de federale regering) zijn vetgedrukt.
Partij Ideologie Resultaat in 2019 Resultaat in 2015 Verschil Stemmen (%) Nationale Raad Kantonsraad Stemmen (%) Nationale Raad Kantonsraad SVP / UDC Zwitserse Volkspartij conservatismepopulisme 25,6% 29,4% 3,8% SP / PS Sociaaldemocratische Partij van Zwitserland sociaaldemocratiesocialisme 16,8% 18,8% 2,0% FDP / PLR Vrijzinnig Democratische Partij.De Liberalen liberalismeconservatief-liberalisme 15,1% 16,4% 1,3% CVP / PDC Christendemocratische Volkspartij christendemocratieconservatisme 11,4% 11,6% 0,2% GPS / PES Groene Partij van Zwitserland groene politiekprogressivisme 13,2% 7,1% 6,1% GLP / PVL Groen-Liberale Partij groenliberalismesociaal liberalisme 7,8% 4,6% 3,2% BDP / PBD Burgerlijk-Democratische Partij conservatief-liberalisme 2,4% 4,1% 1,7% EVP / PEV Evangelische Volkspartij van Zwitserland christendemocratiesociaal conservatisme 2,1% 1,9% 0,2% Lega Liga van Ticino regionalismepopulisme 0,8% 1,0% 0,2% PdA / PST Zwitserse Partij van de Arbeid communisme 0,5% 0,4% 0% Sol. SolidaritéS communisme 0,5% 0,5% 0% EDU / UDF Federaal-Democratische Unie conservatisme 1,0% 1,2% 0,2% MCG Geneefse Burgerbeweging regionalismepopulisme 0,2% 0,3% 0,1%
Nationale Raad +Uitslag van de verkiezingen voor de Nationale Raad van 2019450pxPartijAfk.Stemmen%+/-Zetels+/-Zwitserse VolkspartijSVP/UDC620.34325,59 3,853 12Sociaaldemocratische Partij van ZwitserlandSP/PS408.12816,84 2,039 4Vrijzinnig Democratische Partij.De LiberalenFDP/PLR366.30315,11 1,329 4Groene Partij van ZwitserlandGPS/PES319.98813,20 6,128 17Christendemocratische VolkspartijCVP/PDC275.84211,38 0,225 2Groen-Liberale PartijGLP/PVL189.1627,80 3,216 9Burgerlijk-Democratische PartijBDP/PBD59.2062,44 1,73 4Evangelische Volkspartij van ZwitserlandEVP/PEV50.3172,08 0,23 1Zwitserse Partij van de ArbeidPdA/PST25.427 1,05 0,11SolidaritéSSOL1 1Federaal-Democratische UnieEDU/UDF24.1451,00 0,21 1Liga van TicinoLega18.1870,75 0,21 1Alternatieve LijstLA/AL7.7090,32 0,30Christelijk Sociale Partij van ZwitserlandML-CSP/CG-PCS6.2380,26 0,10 Geneefse BurgerbewegingMCG5.3380,22 0,10 1Zwitserse DemocratenSD/DS3.2020,13 0 Overige44.6671,84 0,50 1 Geldige stemmen 2.424.202 98,44 Blanco en ongeldige stemmen38.3791,56 Totaal2.462.581100 - 200 Afwezige kiezers2.995.35954,88 Opkomst5.457.94045,12
Stemmen per partij per kanton KantonSVP/UDCSP/PSFDP/PLRGPS/PESCVP/PDCGLP/PVLBDP/PBDEVP/PEVEDU/UDFOverige16,513,69,89,98,53,13,61,021,816,518,08,55,31,23,512,421,417,74,65,70,42,00,316,88,413,61,99,78,04,22,80,620,215,412,517,85,40,70,70,713,714,717,97,75,41,00,70,17,417,113,65,516,38,39,114,59,115,622,81,424,713,515,612,27,10,712,716,620,84,29,114,126,211,06,82,15,91,93,43,213,823,12,618,44,60,618,418,511,414,26,82,01,212,715,010,518,87,30,61,60,911,714,113,118,21,01,10,812,611,510,612,78,12,32,72,817,420,419,72,48,40,41,30,34,119,815,116,510,60,89,314,719,223,85,50,817,313,714,14,414,01,63,31,61,9Zwitserland16,815,113,211,47,82,52,11,01,4
Grootste partij per gemeente 750px|Grootste partij per gemeente.
Kantonsraad Uitslag van de verkiezingen voor de Kantonsraad van 2019
450pxPartijAfk.Eerste rondeTweede rondeTotaalZetels+/-ZetelsZetelsChristendemocratische VolkspartijCVP/PDC 9 413Vrijzinnig Democratische Partij.De LiberalenFDP/PLR 7 512 1Sociaaldemocratische Partij van ZwitserlandSP/PS 3 69 3Zwitserse VolkspartijSVP/UDC 3 36 1Groene Partij van ZwitserlandGPS/PES 2 3 5 4Groen-Liberale PartijGLP/PVL 0 0 0 Burgerlijk-Democratische PartijBDP/PBD 0 0 0 1Evangelische VolkspartijEVP/PEV 0 0 0 Liga van TicinoLega 0 0 0 Christelijk Sociale Partij van ZwitserlandML-CSP/CG-PCS 0 0 0 Geneefse BurgerbewegingMCG 0 0 0 Overige partijen 0 0 0 Onafhankelijken 1 0 1 Totaal 25 21 46
Verkozenen Nationale Raad
Verdeling van de zetels over de kanton kantonTotaalSVP/UDCSP/PSFDP/PLRGPS/PESCVP/PDCGLP/PVLBDP/PBDEVP/PEVPdA/PST-Sol.LegaEDU/UDFMCG166 −13 +12 −112 +110 −11 +1111172211150 −121101 +1247 −24 −224 +23 +12 −111 +171 −1211 +121222 −12 −13 +211 +11 +10 −11151 −12 +11 +110 −121192 −111 −1131 +140 −1111 +111111 +10 −12114211621 −111 +11124 −1221 +12 −11 +181121 +121 −16310 −11 +1110 −11 +1193−1554 +20−12 +182111 +13 −1310 −11 +113510 −27 −255 +31 −16 +30−11Zwitserland20053 −1239−429 −428 +1725−316 +93−43 +12 +11−11 +10−1
Niet-herkozen kandidaten +NaamKantonPartij Thomas Ammann CVP/PDC Philippe Bauer FDP/PLR Claude Béglé CVP/PDC Hans-Ulrich Bigler FDP/PLR Heinz Brand SVP/UDC Hansjörg Brunner FDP/PLR Manfred Bühler SVP/UDC Duri Campell BDP/PBD Thomas Egger CVP/PDC Sebastian Frehner SVP/UDC Roger Golay MCG Berhard Gull BDP/PBD Philipp Hadorn SP/PS Thomas Hardegger SP/PS Barbara Keller-Inhelder SVP/UDC Thomas Müller SVP/UDC Felix Müri SVP/UDC Martin Naef SP/PS Roberta Pantani Lega Corrado Pardini SP/PS Rosmarie Quadranti BDP/PBD Maximilian Reimann Overige Kathy Riklin CVP/PDC Jean-François Rime SVP/UDC Nicolas Rochat Fernandez SP/PS Peter Schilliger FDP/PLR Luzi Stamm Overige Adrian Wüthrich SP/PS Claudio Zanetti SVP/UDC
Kantonsraad
Verkozen senatoren In meerdere kantons werden in de maand november 2019 tweede rondes georganiseerd.
+Verkozenen in de Kantonsraad per kantonKanton1e zetelPartij2e zetelPartij Daniel Jositsch* SP/PS Ruedi Noser* FDP/PLR Hans Stöckli* SP/PS Werner Salzmann SVP/UDC Damian Müller* FDP/PLR Andrea Gmür-Schönenberger CVP/PDC Josef Dittli* FDP/PLR Heidi Z'graggen CVP/PDC Alex Kuprecht* SVP/UDC Othmar Reichmuth CVP/PDC Hans Wicki* FDP/PLRSlechts één zetel Erich Ettlin* CVP/PDCSlechts één zetel Thomas Hefti* FDP/PLR Mathias Zopfi GPS/PES Peter Hegglin * CVP/PDC Matthias Michel* FDP/PLR Christian Levrat* SP/PS Johanna Gapany FDP/PLR Pirmin Bischof* CVP/PDC Roberto Zanetti* SP/PS Maya Graf GPS/PESSlechts één zetel Eva Herzog SP/PSSlechts één zetel Hannes Germann* SVP/UDC Thomas Minder* onafhankelijk Andrea Caroni FDP/PLRSlechts één zetel Daniel Fässler CVP/PDCSlechts één zetel Benedikt Würth* CVP/PDC Paul Rechsteiner* SP/PS Stefan Engler* CVP/PDC Martin Schmid* FDP/PLR Thierry Burkart FDP/PLR Hansjörg Knecht SVP/UDC Brigitte Häberli-Koller* CVP/PDC Jakob Stark SVP/UDC Marco Chiesa SVP/UDC Marina Carobbio SP/PS Olivier Français* FDP/PLR Adèle Thorens Goumaz GPS/PES Beat Rieder* CVP/PDC Marianne Maret CVP/PDC Philippe Bauer FDP/PLR Céline Vara GPS/PES Lisa Mazzone GPS/PES Carlo Sommaruga SP/PS Élisabeth Baume-Schneider SP/PS Charles Juillard CVP/PDC
Niet-herkozen senatoren