thumb|Topografische gemeentekaart van Katwijk, per juni 2023 thumb|Luchtfoto van Katwijk alt=|miniatuur|De vuurbaak van Katwijk aan het Vuurbaakplein. Katwijk () is een kustplaats en gemeente in het noordwesten van de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Katwijk is de grootste gemeente in de Duin- en Bollenstreek, met op inwoners (bron: CBS). Katwijk is na Den Haag de grootste badplaats qua inwoneraantal van zowel Zuid-Holland als Nederland. Katwijk fuseerde in 2006 met de aanliggende gemeenten Rijnsburg en Valkenburg tot een gemeente.
Geschiedenis en etymologie Katwijk is ontstaan aan de monding van de Oude Rijn. De naam is mogelijk afgeleid van de naam van de Germaanse stam de Chatten, en -wijk komt van het latijnse woord vicus dat woonplaats betekent. Kat- zou echter ook een verwijzing kunnen zijn naar het oud woord 'kat' dat een vissersboot aanduidde. In de Romeinse tijd was Katwijk van groot belang. Katwijk lag immers op een strategisch punt: de Rijn vormde de noordgrens van het Romeinse Rijk, de Neder-Germaanse Limes. Het legendarische Lugdunum Batavorum wordt vaak gesitueerd bij Leiden. Deze stad identificeert zich daarom al eeuwenlang met deze Latijnse naam. De legerplaats lag echter bij Katwijk. Hij werd gebouwd in de tijd van keizer Claudius (41-54). Lugdunum (thans Lyon) was de geboorteplaats van de keizer terwijl 'Batavorum' uiteraard slaat op de Bataven. De naam kan dus vertaald worden met 'Bataafs Lyon'. In het jaar 40 had keizer Caligula al een veldtocht gehouden die eindigde in Katwijk. Daar had hij zijn leger opgedragen een vuurtoren te bouwen en schelpen te verzamelen. De romeinse resten werden nog lang de toren van Kalla genoemd.J. Lendering en A. Bosman, De rand van het Rijk, Athenaeum-Polak & van Gennep, 2010
De Romeinse grens in Katwijk (Limes) is aangegeven met klinkers. Ook buiten deze grens zijn er opgravingen gedaan en in 2024-2026 worden er vlak bij de Romeinse grens sloopwerkzaamheden gedaan, een elektriciteitscentrale uitgebreid, en een nieuwe torenflat gebouwd. In dit gebied, rond de Piet Heinlaan, de Jan Evertsenlaan en de Industrieweg, zijn eerder menselijke resten gevonden en restanten van potten, bronzen voorwerpen en andere handgemaakte gebruiksvoorwerpen, van glas- en aardewerk, in 2013, uit de tweede eeuw na Christus.Archeologische resten gevonden in Katwijk
De heilige Willibrordus landde in 690 met 11 missionarisen bij de monding van de Oude Rijn, waar nu Katwijk aan Zee ligt. Hij had altijd 11 gezellen bij zich, zoals Jezus met zijn apostelen. Van hieruit begon hij zijn geloof over te brengen naar de Friezen.
In 1224 wordt in een oorkonde van graaf Floris IV voor het eerst de naam Apud Rhenum Catwijck genoemd (bij de Rijn van Katwijk). Honderdvijftig jaar later wordt melding gemaakt van een visafslag op het strand van Katwijk aan Zee. Van oudsher is de plaats ook bekend onder de naam Beide Catwijcken en 't Zandt. De beide Katwijken en 't Zandt waren echter gescheiden heerlijkheden. Deze heerlijkheden zijn tussen 1340 en 1795 in het bezit geweest van het baronale huis Wassenaer. De bezitter van de heerlijke titel noemde zich daarna Van Wassenaer van Catwijck.
De Wassenaerse hegemonie doorbroken Tussen 1546 en 1736 waren de heerlijkheden in het bezit de families Van Ligne en later Van Lyere (Liere/Lijere). Filips van Ligne erfde de heerlijkheden in 1544 van zijn moeder Maria van Wassenaer die gehuwd was geweest met Jacques van Ligne. Maria had de heerlijkheden op bijzondere wijze in haar bezit gekregen. Haar vader Jan van Wassenaer had namelijk geen mannelijke erfopvolger en heeft keizer Karel V verzocht goedkeuring te geven zijn dochter bij wijze van uitzondering erfgename te maken van de leenrechten. Het verzoek werd middels een persoonlijk briefje goedgekeurd. De familie Van Ligne was Spaansgezind en heeft weinig van de beide Katwijken en 't Sant kunnen profiteren. Tijdens de tachtigjarige oorlog zijn hun bezittingen in Holland tot tweemaal toe geconfisqueerd door de Staten van Holland. Lamoraal I van Ligne, zoon van Philips, heeft onder andere een brug over de oude Rijn en de Overrijn laten aanleggen, het veer op laten heffen en de tol laten verplaatsen naar Huijs 't Sant.
Na de vrede van Munster verkocht Claude Lamoral I van Ligne de beide heerlijkheden in 1654 aan Willem van Lyere (II). Een half jaar later kwam Willem te overlijden en werd zijn vrouw Maria van Reygersbergh vrouwe van Katwijk. Na haar overlijden in 1673 kwamen de heerlijkheden in het bezit van haar zoon Willem van Lyere (III) De beide Katwijken en 't Sandt bleven tot 1736 in het bezit van de familie van Lyere. De familie Van Lyere heeft onder andere de brug over de Oude Rijn laten vervangen door een stenen brug met drie bogen en de buitenplaats het Hof van Katwijk laten aanleggen. Willem van Lyere (II) en Maria van Reygersbergh liggen begraven in het praalgraf in de Dorpskerk in Katwijk aan den Rijn.
De periode onder de families de Ligne en Van Lyere kenmerken zich door een groeiende economie mede dankzij de visvangst. In Katwijk aan Zee bevond zich de visafslag en in Katwijk aan den Rijn vond men veel visserijgerelateerde nijverheid zoals lijnbanen en rokerijen. Ook is er sprake van bierstekerijen, blekerijen, pannenbakkerijen en herbergen. Kenmerkend voor de bloei van de gemeente was de Bank van Leening die in 1644 is ingesteld door Frederik Hendrik, prins van Oranje. Voor een plattelandsdorp was dat een bijzonderheid.
Gemeentewapen Bij Koninklijk besluit van 20 februari 1817 kreeg Katwijk een gemeentewapen. Het wapen bestaat uit een zilveren schild, met daarop een blauw Andreaskruis (Sint Andreas is van oudsher de beschermheilige van de vissers).
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is een deel van de bebouwing in Katwijk aan Zee door de Duitsers afgebroken. Het ging om een 200 meter brede strook huizen langs de kust die moesten verdwijnen om plaats te maken voor de Atlantikwall. Pas na de oorlog kreeg de boulevard zijn huidige aangezicht.De geschiedenis van Katwijk
Per 1 januari 2006 zijn de buurgemeenten Rijnsburg en Valkenburg samengevoegd met Katwijk. De nieuwe gemeente is doorgegaan onder de naam Katwijk.
Van 1812 tot 1817 was Valkenburg ook onderdeel van de gemeente Katwijk, dat toen bestond uit Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn en heerlijkheid 't Zand (ook wel 't Sant).
Kernen De gemeente Katwijk telt vijf kernen en landelijk gebied:
KernInwoners (2020)CBS Kerncijfers wijken en buurten, 2020 Katwijk aan Zee 17.810 Rijnsburg 16.650 Katwijk-Noord 13.230 Katwijk aan den Rijn 11.575 Valkenburg 6.145 Landelijk gebied Katwijk 330 Totaal gemeente Katwijk 65.753 310pxBevolking van Katwijk in de periode 1990 t/m 2007
Het vissersdorp Katwijk aan Zee en het meer agrarische Katwijk aan den Rijn waren vroeger gescheiden plaatsen maar behoorden tot dezelfde gemeente. Katwijk aan Zee is uit Katwijk aan den Rijn ontsproten nadat de Rijnmond in de 12e eeuw verzandde en visserij vanuit Katwijk aan den Rijn niet meer mogelijk was. Pas na de Tweede Wereldoorlog zijn de beide dorpen aan elkaar gegroeid. Het gemeentehuis vindt men in Katwijk aan den Rijn, aan de grens van Katwijk aan Zee. De voormalige burgemeesterswoning bevindt zich tegenover het gemeentehuis, net in Katwijk aan Zee.
Ten noorden van Katwijk aan Zee vindt men Katwijk-Noord, dat bestaat uit naoorlogse nieuwbouw. Volgens de wijkindeling van de gemeente Katwijk is dit de vijfde wijk van de gemeente.
Ten oosten van Katwijk aan de Rijn ligt Rijnsburg en ten zuiden Valkenburg. Al deze kernen zijn aan elkaar gegroeid en vormen sinds 2006 één gemeente. De oude kernen hebben hun identiteit tot op heden goed bewaard, mede dankzij wijkgebonden verenigingsleven (voetbal en Oranjeverenigingen), kerkgemeenschappen, dorpshuizen en historische genootschappen. In Katwijk aan Zee spreekt men soms nog een oud en oorspronkelijk dialect, het Katwijks (zie ook Strand-Hollands), dat door de hechte vissersgemeenschap in dit voormalige dorp behouden kon blijven. Dit dialect is uitgebreid wetenschappelijk onderzocht aan de Universiteit van Leiden.Dialectonderzoek Katwijk aan Zee door dr. C.L. de Vink
De oude kernen Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn, Rijnsburg en Valkenburg hebben met elkaar gemeen dat ze alle langs de Rijnmond zijn ontstaan. In 2022 is de oplevering gepland van de eerste woningen van een nieuwe woonwijk van 5.600 woningen op de plek van het voormalige Vliegkamp Valkenburg ten zuiden van de N206/Tjalmaweg. De wijk zal de naam Valkenhorst krijgen.
Politiek
Samenstelling gemeenteraad
De gemeenteraad van Katwijk bestaat sinds 2005 uit 33 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1982:
+GemeenteraadszetelsPartij1982198619901994199820022005*20102014201820222026DURF---------39 7CDA101096771087777SGP54---455655 6VVD321242352324PRO (tot 2026: PvdA) 2422322222**33ChristenUnie -----566654 3Kies Katwijk--------2111GemeenteBelangen-----5774311D66--------111***1Hart voor Katwijk--------33--RPF33364-------GPV-SGP --655-------Gemeentebelangen-D66 1-332-------GroenLinks--121-------Protestants-Christelijk Katwijk (1998: Lijst-Zwaan) ----11------Centrumdemocraten---1--------Bakens Verzetten Katwijk-----1------Vrije Lijst1-----------Totaal252525272727333333333333 *Herindelingsverkiezingen door de fusie met Rijnsburg en Valkenburg
**De PvdA is tijdens de coalitieonderhandelingen uiteengevallen. De PvdA bleef achter met één zetel, de andere zetel ging naar Fractie Smits.
***In april 2025 besloot Carin Tawfik verder te gaan als fractie Tawfik. Zodoende verloor D66 haar zetel in de gemeenteraad.
College van burgemeester en wethouders alt=|miniatuur|Gemeentehuis, gebouwd in 1932 Het college 2026-2030 is gevormd door een coalitie van DURF, SGP, PRO en ChristenUnie. De samenstelling van het college is als volgt: Burgemeester: P.N. (Nathanaël) Middelkoop; Veiligheid & Openbare Orde, Weerbaarheid en crisisbeheersing, Toezicht en Handhaving, Bestuursstijl, Communicatie & Wijkregie, Integriteit, Dienstverlening, Juridische zaken, Brandweer, AZC Wethouder Samenleving: S. (Sonny) Spek; Onderwijs (onderwijsbeleid en onderwijshuisvesting primair onderwijs), Cultuur, Sport, Sociale veiligheid en huiselijk geweld, Verkeersveiligheid, Vastgoed- en accommodatiebeleid, Afval en grondstoffen, Dagelijks beheer, Evenementenbeleid, Participatie, Digitalisering, kunstmatige intelligentie, privacy en cybersecurity, Archief Wethouder Zorg en economie: W. (Wouter-Jan) Vroegindeweij; Jeugdzorg, WMO, Wijkteam, Volksgezondheid, Economie, bedrijventerreinen, winkelcentra, Unmanned Valley, Monumenten & Erfgoed, Onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs, Voorschoolse educatie, Kinderopvang, Strandbeleid, Planmatig beheer / integraal gebiedsgerichte aanpak wijken Wethouder Groen en Sociaal: M. (Matthijs) Van Tuijl; Werk en inkomen (participatiewet), Armoedebestrijding & Schuldhulpverlening, Jeugd- en jongerenwerk, Emancipatie, diversiteit en toegankelijkheid, Inburgering, Maatschappelijke Agenda, Leerlingenvervoer, Onderwijs - Arbeidsmarkt, Groene leefomgeving (beleid en beheer), Dierenwelzijn, Omgevingskwaliteit (water, natuur en milieu) Wethouder Financiën, stedelijke ontwikkeling en duurzaamheid: I.G. (Gerard) Mostert; Financiën, Gebiedsontwikkeling Valkenhorst, Mient Kooltuin, Woongebied Valkenhorst, Zijlhoek en de Woerd,Valkenburgse Meer, Wonen (buitenstedelijk), Ruimtelijke strategie, Energie en Duurzaamheid, Speelplaatsen & begraafplaatsen, Grondexploitaties, Regio Wethouder: M. (Max) Van Duijn; Woonbeleid, Wonen (binnenstedelijk), Huren (inclusief leefbaarheid), Ruimtelijke ordening, Mobiliteit, parkeren, Omgevingswet, Huisvesting bijzondere doelgroepen, Personeel & organisatie
De gemeentesecretaris is R. (Ray) Jie Sam Foek. De gemeentesecretaris is de eerste adviseur van het college van burgemeester en wethouders, en algemeen directeur van de gemeentelijke organisatie
Wijkraden alt=|miniatuur|Laurentiuskerk Rijnsburg