Het Belgisch notarieel recht is een rechtstak binnen het Belgisch burgerlijk recht die de werking van het notariaat regelt. Het notarieel recht is in beginsel geregeld in de wet van van 25 ventôse jaar XI op het notarisambt.Wet van 25 ventôse jaar XI op het notarisambt, Justel, databank voor Belgische wetgeving.25 ventôse jaar XI is een datum uitgedrukt volgens de Franse republikeinse kalender en komt overeen met 16 maart 1803 in de gregoriaanse kalender.Deze wet wordt ook de Ventôsewet, de Wet Notarisambt of de Organieke Wet Notariaat genoemd.

Notarisambt

Een notaris is een openbare ambtenaar, aangesteld om alle akten en contracten te verlijden waaraan partijen de authenticiteit van overheidsakten moeten of willen doen verlenen, de dagtekening ervan te verzekeren, ze in bewaring te houden en er grossen en uitgiften van af te geven.Art. 1 Wet Notarisambt

Notarissen worden benoemd door de Koning.Art. 45 Wet Notarisambt Ze blijven aangesteld tot de leeftijd van zeventig jaar (tot 2017 67 jaar). Vanaf de leeftijd van 69 jaar worden zij beschouwd als ontslagnemend, waardoor de vervangingsprocedure in werking treedt. Een notaris blijft evenwel ook na zijn 70e verjaardag in functie tot de eedaflegging van zijn opvolger.Art. 2 Wet Notarisambt

Omdat een notaris de enige ambtenaar is die rechtsgeldig akten kan verlijden, heeft hij een zogenaamde ministerieplicht. Dit houdt in dat zij of hij verplicht is haar of zijn dienst te verlenen telkens daarom wordt gevraagd. Een notaris mag met andere woorden geen opdrachten weigeren.Art. 3 Wet Notarisambt

Iedere notaris moet kantoor houden (tot 2017 "verblijf houden" genoemd) in de standplaats hem door de Koning aangewezen. Notarissen die zich hier niet aan houden, worden zwaar gesanctioneerd, daar zij als ontslagnemend worden beschouwd. De minister van Justitie kan dan op advies van het gerecht een vervanger voorstellen aan de Koning.Art. 4 Wet Notarisambt In de regel mogen notarissen hun ambt enkel uitoefenen binnen het gerechtelijk arrondissement waarin hun standplaats is gelegen. Uitzonderlijk mogen notarissen ook buiten hun ambtsgebied optreden in de gevallen waarbij partijen persoonlijk moeten verschijnen maar fysiek niet in staat zijn zich te verplaatsen naar het kantoor.Art. 5 Wet Notarisambt

Honorarium Volgens weekblad Knack verdient een Vlaamse notaris gemiddeld 50.000 à 100.000 Euro per maand, weliswaar voor belastingen maar na aftrek van kosten en afschrijvingen. Dit honorarium behoort tot de hoogste ter wereld. Volgens De Standaard is een maandloon van 100.000 Euro hierbij geen uitzondering. VRT Nieuwsredactie meldt dat de slechtst boerende notarissen nog steeds 60.000 à 70.000 Euro per maand verdienen.

In 2018 werd in de Kamer een Wetsvoorstel ingediend om het honorarium van de notaris te verlagen tot ongeveer 1/20ste van wat het nu is, of een verlaging met -95%.

Verboden handelingen Het ambt van notaris is strikt geregeld. Om belangenvermenging tegen te gaan, is het de notarissen daarom verboden:Art. 6 Wet Notarisambt hun ambt uit te oefenen buiten hun rechtsgebied als de voornoemde uitzondering niet van toepassing is; een bijkantoor of antenne te hebben buiten hun standplaats; zich van een stroman te bedienen voor handelingen die hij niet zelf mag verrichten; hun personeel te laten optreden in het verlijden van aktes, met uitzondering van de sterkmaking en de algemene of bijzondere schriftelijke lastgeving; zich borg te stellen voor de leningen die hij gelast is vast te stellen, in welke hoedanigheid dan ook; zelf of door een tussenpersoon handel te drijven; zelf of door een tussenpersoon zaakvoerder, gemachtigd bestuurder of vereffenaar te zijn van een vennootschap; zelf of door een tussenpersoon bestuurder te zijn van een vennootschap, tenzij de minister van Justitie daar toestemming voor geeft; op eigen naam of door een tussenpersoon fondsen die hij in bewaring ontvangen heeft, te eigen bate te beleggen; biljetten of schuldbekentenissen te laten ondertekenen, waarin de naam van de schuldeiser oningevuld is gebleven.

Het ambt van notaris is gekoppeld en enkele onverenigbaarheden. Zo mag een notaris niet tegelijkertijd een ambt van de rechterlijke orde, zoals rechter, procureur, advocaat uitoefenen.Art. 293 Ger.W. Evenmin mag een notaris tegelijkertijd lid zijn van de Raad van State of van diens auditoraat, coördinatiebureau of griffie;Art. 107 Raad van State-wet 1973 Notarissen mogen bovendien geen ontvanger van de directe of indirecte belastingen of politiecommissaris zijn.Art. 7 Wet Notarisambt

Benoemingsprocedure Het getal en de spreiding van de notariskantoren in een arrondissement, evenals de standplaatsen ervan worden door de Koning derwijze bepaald dat er niet meer dan één notaris is per 9.000 inwoners.Art. 31 Wet Notarisambt Notarissen moeten een boekhouding bijhouden en moeten deze gedurende 10 jaar bewaren. Zij moeten daarbij een onderscheid maken tussen hun eigen rekeningen en een derdenrekening. Op deze derdenrekening worden alle gelden gestort die notarissen in de uitoefening van hun beroep ontvangen ten behoeve van cliënten of derden.Art. 34 Wet Notarisambt Hieraan koppelt de Wet Notarisambt voor individuele notarissen (die niet actief zijn in een vennootschap) een verplichte verzekering voor burgerlijke aansprakelijkheid die ten minste het bedrag van 5.000.000 euro moet waarborgen.Art. 34ter Wet Notarisambt

Om tot kandidaat-notaris te kunnen worden benoemd, moet men: Belg of onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie en in het genot van de burgerlijke en politieke rechten; houder zijn van het stagecertificaat of van het bekwaamheidscertificaat; en voorkomen op de definitieve lijst van kandidaat-notarissen.

Een stagecertificaat kan men verkrijgen als men als voornaamste activiteit een stage van ten minste drie volle jaren verrichten in een of meer notariskantoren. De stage kan maximaal voor de duur van één jaar onderbroken worden. De stage kan pas ingaan nadat de betrokkene het diploma van licentiaat of master in het notariaat heeft behaald.Art.36 Wet Notarisambt Men wordt ingeschreven op de definitieve lijst als men geslaagd is voor de nodige examens.

Kandidaat-notarissen kunnen, na het afleggen van een examen, door de Koning worden benoemd tot notaris. Binnen de twee maanden na zijn benoeming moet de notaris zijn eed afleggen ter terechtzitting van de rechtbank.

Deze eed luidt in het Nederlands als volgt: Ik zweer getrouwheid aan de Koning, gehoorzaamheid aan de Grondwet en aan de wetten van het Belgisch volk. Deze eed luidt in het Frans als volgt: Je jure fidélité au Roi, obéissance à la Constitution et aux lois du Peuple belge. Deze eed luidt in het Duits als volgt: Ich schwöre Treue dem König, Gehorsam der Verfassung und den Gesetzen des belgisches Volkes.

Daarnaast moeten de notarissen tevens zweren hun ambt nauwgezet en eerlijk te zullen vervullen.Art. 47 Wet Notarisambt

Plaatsvervanging Wanneer een notaris tijdelijk verhinderd is zijn ambt uit te oefenen of wanneer een plaats vacant is, kan het notarisambt door een plaatsvervanger worden waargenomen.Art. 63 Wet Notarisambt De plaatsvervanger wordt gekozen uit de kandidaat-notarissen, de notarissen en de erenotarissen. De voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg van het arrondissement waarin de notaris zijn standplaats heeft duidt de plaatsvervanger aan.Art. 64 Wet Notarisambt

Notariële akten Het originele exemplaar van de authentieke akte wordt de minuut genoemd. De minuut wordt bewaard door de notaris, die er afschriften van kan verlenen. Een afschrift is een kopie van de akte met daarop de handtekening en het zegel van de notaris. Een eensluidend afschrift van de akte, voorzien van een uitvoerbaarheidsformule, wordt een grosse genoemd. Deze worden uitgegeven met het oog op de gedwongen uitvoering ervan.Notarieel woordenboek, notaris.be

De notaris houdt een archief bij met daarin alle akten die hij verlijdt. Wanneer de akte voor meerdere notarissen wordt verleden, wordt zij alleen bijgehouden door de notaris die de minuut bewaart.Art. 29 Wet Notarisambt

Vrije keuze van de notaris De akten worden verleden voor minstens één notaris. Behoudens wanneer de notaris wordt aangeduid door de rechtbank, staat het partijen vrij om hun notaris te kiezen. Indien een notaris evenwel vaststelt dat er tegenstrijdige belangen of onevenwichtige bedingen voorliggen, brengt zij of hij de partijen ervan op de hoogte dat het hen vrijstaat een andere notaris aan te duiden.Art. 9 Wet Notarisambt

De notarissen mogen geen akten verlijden waarin zij zelf, hun echtgenoot of wettelijk samenwonende of hun bloed- of aanverwanten, in de rechte lijn zonder onderscheid van graad, en in de zijlijn tot en met de tweede graad partij zijn of waarin enige bepaling in hun voordeel voorkomt. Uitzondering hierop zijn de notulen van de algemene vergadering van aandeel- of obligatiehouders van een naamloze vennootschap, van een besloten vennootschap of van een coöperatieve vennootschap, tenzij de voormelde personen lid van het bureau, bestuurder, zaakvoerder, commissaris of vereffenaar van de vennootschap zijn. In die gevallen herleeft het verbod.Art. 8 Wet Notarisambt

Verplichte vermeldingen Alle notariële akten vermelden de naam, de gebruikelijke voornaam en de standplaats van de notaris die ze verlijdt. Een geassocieerde notaris vermeldt ook de benaming en de zetel van de vennootschap waarvan hij deel uitmaakt. De partijen worden in de akte vermeld met hun naam, gevolgd door hun voornamen, hun plaats en datum van geboorte en hun woonplaats. De partijen die beschikken over een rijksregisternummer of aan wie een identificatienummer van het bisregister werd toegekend, worden tevens met dit nummer vermeld, behalve wanneer de akte wordt verleden buiten het kantoor van de notaris en het nummer niet beschikbaar is op het voorgelegde identiteitsbewijs. Ingeval de waarmerking op basis van de identiteitskaart gebeurt, volstaan de eerste twee voornamen in de plaats van de opname van alle voornamen. De voornamen worden vermeld in de volgorde waarin zij voorkomen in het stuk op grond waarvan de identificatie is gebeurd.

De akten vermelden eveneens de namen, de gebruikelijke voornamen en de woonplaats van de in de getuigen, alsook de plaats waar en de datum waarop de akten worden verleden. Van comparanten die enkel als vertegenwoordiger of gemachtigde optreden, of die enkel bijstand verlenen, dienen enkel de naam, voornamen en woonplaats te worden vermeld.

De bedragen die het voorwerp uitmaken van een betalingsverplichting worden voluit geschreven. In het geval dat de instrumenterende notaris de minuut van gezegde volmacht bewaart, of indien hij het brevet of de uitgifte ervan reeds aan een akte van zijn ambt gehecht heeft, moet de volmacht niet aan de minuut worden gehecht.

Rol van de notaris De notaris licht elke partij altijd volledig in over de rechten, verplichtingen en lasten die voortvloeien uit de rechtshandelingen waarbij die betrokken is en geeft aan alle partijen op onpartijdige wijze raad. De notaris moet tevens de akte toelichten. De verplichte vermeldingen en de wijzigingen die werden aangebracht aan het vooraf meegedeelde ontwerp van de akte moeten steeds integraal worden voorgelezen. Bij het opmaak of het aanpassen akten waarbij de aanwezigheid van getuigen vereist is, moet bovendien de volledige akte worden voorgelezen. Reeds voor het verlijden van de akte moeten de partijen in het bezit zijn van een ontwerp van de akte. Partijen worden geacht dit ontwerp tijdig te hebben ontvangen indien zij deze minstens vijf werkdagen voor het verlijden van de akte kregen medegedeeld. Van de toelichting van de akte, van de datum waarop de partijen vooraf kennis hebben gekregen van het ontwerp van de akte en van de gedeeltelijke of integrale voorlezing van de akte wordt in het slot van de akte melding gemaakt.Art. 12 Wet Notarisambt