Artaserse is een opera seria van de Italiaanse componist Leonardo Vinci en is losjes gebaseerd op de Perzische koning Artaxerxes I. De opera is verdeeld in drie bedrijven en is gecomponeerd op een libretto van de Italiaanse librettist Pietro Metastasio. Artaserse is de laatste opera gecomponeerd door Vinci voor zijn overlijden en wordt door critici beschouwd als diens magnum opus. De opera ging in première op 4 februari 1730 in het Teatro delle Dame te Rome. In de 18e eeuw was het verboden voor vrouwen om op te treden in Rome, hierdoor werden alle vrouwelijke rollen vertolkt door castraten. In 18e-eeuwse Italiaanse barokke opera's was het niet ongewoon dat de heroïsche rollen werden vertolkt door castraten en dat de rol van de slechterik werd vertolkt door een tenor. Vinci heeft een aantal aria's in de opera specifiek geschreven met het oog op toentertijd beroemde castraten die zouden optreden in zijn opera. Na het overlijden van Vinci is de populariteit van de opera langzaam weggezakt in de vergetelheid. In 2012 heeft de Nationale Opera van Lorraine te Nancy de opera voor het eerst in eeuwen weer opgevoerd. De producenten van deze moderne uitvoering wilden deze zo authentiek mogelijk laten zijn en hebben bepaald dat de opera moest worden uitgevoerd door een eveneens volledig mannelijke bezetting, waarbij de castraatrollen zijn vertolkt door contratenoren.
Rollen RolVerliefd op:ZangstemPremièrebezetting, 4 februari 1730 Dirigent: – ArtasersePrins en vervolgens koning van Perzië;vriend van Arbace Semira Sopraan Raffaele Signorinicastraat Mandane — (Travestierol)Artaserses zuster Arbace Sopraan Giacinto Fontanacastraat ArtabanoPrefect van de koninklijke garde;vader van Arbace en Semira — tenor Francesco Tolve ArbaceZoon van Artabano en Semira's broer;vriend van Artaserse Mandane Sopraan Giovanni Carestinicastraat Semira — (Travestierol)Dochter van Artabano en zuster van Arbace Artaserse Sopraan / alt Giuseppe Appianicastraat MegabiseGeneraal van het Perzische leger;vertrouweling van Artabano. Semira alt Giovanni Ossicastraat
Korte samenvatting
De Perzische Koning Serse wordt vermoord door de prefect Artabano. Hij pleegt deze moord omdat hij wil dat zijn zoon Arbace koning zal worden en kan trouwen met zijn geliefde, prinses Mandane. Echter Arbace wordt uiteindelijk verdacht van de moord. Arbace weet dat zijn vader de koning heeft vermoord en is hier erg boos over. Maar hij kan het niet over zijn hart verkrijgen om zijn vader te verraden. Arbace is de beste vriend van kroonprins Artaserse. Deze heeft echter geen andere mogelijkheid dan om zijn beste vriend gevangen te zetten voor de moord op zijn vader. Artaserse, de kroonprins, die een verhouding heeft met Semira, de zuster van Arbace, zit met een ingewikkeld dilemma; een driestrijd. Hij moet een keuze maken en proberen zijn zuster prinses Mandane, zijn geliefde Semira tevreden te stellen, terwijl hij ook zijn beste vriend, Arbace, niet wil verliezen. Uiteindelijk besluit Artaserse zijn goede vriend te geloven en laat hem vrij. Artabano, Arbace's vader, wist het tot dan toe allemaal slim te spelen, maar is verstrikt komen te zitten in zijn eigen plannen en hij wordt gedwongen toe te geven dat hij koning Serse heeft gedood. Na die bekentenis wordt Artabano voor het leven verbannen. Waarna de anderen de rechtschapenheid van, dan koning Artaserse, vieren.
Muziek Orkestrering 2 trompet 2 hobo 2 hoorn Eerste en Tweede violen Altviool Pauk basso continuo.
Aria's BedrijfScèneStijl en titelKarakters 1e Bedrijf scène 1Recitatief: Addio. Sentimi Arbace Arbase, MandaneAria: Conservati fedele Mandane scène 2Recitatief: Figlio, Arbace. Signor Arbano, ArbaceAria: Fra cento affani Arbace scène 3Recitatief: Coraggio o miei pensieri Artabano, ArtaserseAria: Su le sponde del torbido Lete Artabano scène 4Recitatief: Qual vittima si Svena! Artaserse, Megabise scène 5Recitatief: Dove, principe, dove? Semira, ArtasenseAria: Per pietà, bell'idol mioArtaserse scène 6Recitatief: Gran Cose Io Temo Semira, MegabiseAria: Sogna il guerrier le schiere Megabise scène 7Recitatief: Voi della Persia SemiraAria: Bramar di perdere troppo affettoSemira scène 8Recitatief: Ah Mandane ... ArtaserseArtaserse, Mandane scène 9Recitatief: Signor. Amico Artabano, Artaserse, Mandane scène 10Recitatief: Artaserse, Respira Semira, Artaserse, Mandane, Artabano scène 11Recitatief: Arbace è il reoMegabise, Artaserse, Semira, Arbace, ArtabanoAria: Deh respirar lasciatemi Artaserse scène 12Recitatief: E Innocente dovrai tanti oltraggi soffrirArbaces, Megabise, Semira, Mandane, ArtabanoAria: Non ti son padre Artabano scène 13Recitatief: Ma per qual fallo mai ArtabaceAria: Torna innocente e poi Semira scène 14Recitatief: Mio ben mia vita … Arbace, MandaneAria: Dimmi che un empio sei Mandane scène 15Recitatief accompagnato: No che non ha la sorte ArbaceAria: Vo solcando un mar crudele Arbace 2e Bedrijf scène 1Recitatief: Dal carcere o custodiArtasere, ArtabanoAria: Rendimi Il caro amicoArtaserse scène 2Recitatief: Son quasi in porto Artabano, ArbaceAria: Mi scacci sdegnato! Arbace scène 3Recitatief: I tuoi deboli affettiArtabano, Megabise scène 4Recitatief: Figlia, è questi il tuo sposo Artabano, Semira Aria: Amalo e se al tuo aguardoArtabano scène 5Recitatief: Ascolta o Megabise Semira, MegabiseAria: Non temer ch'lo mai ti dica Megabise scène 6Recitatief: Qual serie di sventure Semira, MandaneAria: Se d’un amor tiranno Mandane scène 7Recitatief: A qual di tanti mali SemiraAria: Se del riume altera l'onda Semira scène 8Recitatief: Mio re, chiedono a gara Mirabise, Artaserse scène 9Recitatief: Artaserse pietà Semira, Mandane, Artaserse scène 10Recitatief: È vano la tua, la mia pierà Artabano, Artaserse, Semira, Mandane scène 11Recitatief: Tanto odio alla Persia Artabano, Artaserse, Artabano, MandaneAria: Per quel paterno amplesso Arbase scène 12Recitatief: A prezzo del mio sangue Artabano, MandaneAria: Va tra le selve ircane Mandane scène 13Recitatief: Quanto, amata Semira Artaserse, SemiraAria: Per quell'affetto Semira scène 14Recitatief: Dell'ingrata Semira Artaserse, ArtabanoAria: Non conosco in tal momento Artaserse scène 15Recitatief: Son pur solo una volta ArtabanoAria: Così stupisce e cadeArtabano 3e Bedrijf scène 1Arioso: Perché tarda è mai la morte ArbaceRecitatief: Arbace. Oh dei, che miro! Artaserse, ArbaseAria: L'onda dal mar divisa Arbase scène 2Recitatief: Quella fronte sicura e quel sembiante ArtaserseAria: Nuvoletta opposta al soleArtaserte scène 3Recitatief: Figlio, Arbace, ove sei? Artabano, MegabiseAria: Ardito ti renda Megabise scène 4Recitatief: Trovaste, avversi dei ArtabanoAria: Figlio se più non vivi Artabano scène 5Recitatief: Alfin portai consolarti Mandane Semira, Mandane Aria: Mi credi spietata? Mandane scène 6Recitatief: Forsennata, che feci! SemiraAria: Non è ver che sia contento Semira scène 7Recitatief: Né pur qui la ritrovoArbace, MandaneDuetto: Tu vuoi ch’io viva o cara Arbace, Mandane scène 8Recitativ: A voi popoli io m'offro Artaserse, ArtabanoRecitatief accompagnato: Lucido dio per cui l'april fiorisce Artaserse scène 9Accompagnato: Al riparo signor Semira, Artaserse, Artabano scène 10Recitatief: Ferma o germano Mandane, Artaserse SlotscèneRecitatief: Ecco Arbace, o monarca, a' piedi tuoi Arbace, Artaserse, Mandane, ArtabanoRecitatief accompagnato: Lucido dio per cui l'april fiorisce Arbace, ArtabanoRecitatief: Ferma; è veleno Artabano, Artaserse, Arbase, Mandane, SemiraSluitstuk: Giusto re, la Persia adoraAllen
Samenvatting
Het verhaal vindt plaats in en rondom het koninklijk paleis van de Perzische koning Serse en diens kinderen, kroonprins Artaserse en prinses Mandane.
Ouverture Zoals gebruikelijk voor 18e-eeuwse Italiaanse opera's wordt de ouverture uitgevoerd in drie delen (snel-langzaam-snel) met elk hun eigen tempo, in dit geval: allegro, grave en menuet.
1e Bedrijf De opera opent in een door maanlicht verlichtte tuin van het paleis. Arbace, zoon van prefect Artabano, klimt heimelijk over de paleistuinmuur. Prinses Mandane en Arbace zijn verliefd. Koning Serse keurt hun liefde af en heeft Arbace verbannen van de paleisgronden. De twee geliefden uiten hun liefde voor elkaar, evenals de pijn van niet samen te kunnen zijn. Wanneer zij afscheid moeten nemen zingt Mandane de aria: .
Wanneer Mandane het paleis binnengaat en Arbace weer wil vertrekken komt hij zijn vader, Artabano, de prefect, tegen met een bebloed zwaard. Artabano was woedend op koning Serse voor hoe hij zijn zoon behandelde en zijn verlangen dat zijn zoon koning zou worden, daarom heeft hij de koning vermoord. Artabano bekent aan zijn zoon de moord op de koning en zij wisselen hun zwaarden. Doch, Arbace is niet blij met het overlijden van Serse vanwege zijn liefde voor prinses Mandane en zijn vriendschap met kroonprins Artaserse. Maar ook de wreedheid van de moord spelen mee in zijn afkeur. Hij zingt de aria . Artabano zegt dat het vermoorden van de koning de enige manier zou zijn voor hem om koning te worden. Wanneer kroonprins Artaserse met zijn garde arriveert, vertelt Artabano hem over diens vaders dood en beschuldigt Artaserse's oudere broer Dario van de moord. Want wie, behalve hij, zou 's nachts het paleis kunnen binnendringen? Artaserse draagt Artabano op om zijn vaders dood te wreken door Dario te doden. Artaserse is bevreesd om zijn eigen broer te moeten doden, maar Artabano stelt dat een zoon die zijn vader doodt geen zoon is. Hij zingt aria: .
Megabise, de generaal van het leger komt op en kroonprins Artaserse en vertelt hem over zijn verdriet en woede over de recente gebeurtenissen. De generaal troost de prins en stelt dat Dario vermoorden nodig was als een vorm van zelfverdediging. Semira, de dochter van de prefect en Arbace's zuster, vraagt Artaserse niet te gaan, maar dit doet hij toch nadat hij zijn liefde voor haar heeft verklaard in de aria: . Semira voelt dat er iets niet klopt en vraagt generaal Megabise wat er is gebeurd, hij vertelt haar dat koning Serse was vermoord in zijn slaap en dat zijn oudste zoon dario daarvoor verantwoordelijk was. Semira is geschokt, maar de generaal is onverschillig en stelt dat het niets uitmaakt wie op de troon zit. De generaal die verliefd is op Semira verklaart haar zijn liefde en hij wil vechten voor haar liefde. Hij zingt de aria: . Semira verward uit haar verdriet ten gevolge van haar scheiding van Artaserse vanwege de recente gebeurtenissen. Zij zingt de aria: