De OrdnanceDe wapenfabrieken van de Britse overheid werden in de 17e eeuw gebundeld onder de naam Royal Ordnance Factories. Het betrof o.a. de Royal Small Arms Factory in Enfield, de Royal Gunpowder Mills in Waltham Abbey en de Royal Laboratories (buskruit, explosieven), de Royal Gun Factory (geweren, kanonnen) en de Royal Carriage Factory (militaire voertuigen) in Woolwich). Royal Ordnance werd op 2 januari 1985 geprivatiseerd als Royal Ordnance plc. Hieronder viel het grootste deel van de Royal Ordnance Factories (afgekort ROF's) van de Britse overheid die explosieven, munitie, handvuurwapens, kanonnen en militaire voertuigen. In april 1987 werd Royal Ordnance plc overgenomen door British Aerospace (BAe), wat in 1999 BAE Systems werd. QF 25-ponder of 25-ponder of 25-pdr was de meestgebruikte Britse houwitser tijdens de Tweede Wereldoorlog. QF staat daarbij voor quick firing oftewel snel schietend, en 25-ponder staat voor de massa van de granaten die het afvuurde: 25 lb (Engelse ponden) (11,5 kg). De getrokken”Getrokken” betekent in dit geval: “door een voertuig voortgetrokken”, en niet “schietbuis voorzien van trekken en velden”. vuurmond had een kaliber van 3,45 inch (8,76 cm) en werd kort voor het uitbreken van de oorlog in dienst genomen. De vuurmond kon zowel voor krombaanvuur als vuur met directe richting ingezet worden, had een hogere vuursnelheid en was mobieler dan oudere vuurmonden.
De ontwikkeling begon in 1930, het wapen werd ingevoerd in 1939 en had zijn vuurdoop in 1940 bij de gevechten om Narvik (Noorwegen).
Vergeleken met ander geschut uit de Tweede Wereldoorlog had de 25-ponder een kleiner kaliber en een vuurde lichtere granaten af, terwijl hij een grotere dracht had dan de meeste. Veel strijdkrachten waren de oorlog ingegaan met nog lichter geschut van rond de 75 mm maar waren al snel overgeschakeld naar kalibers rond de 105 mm of groter. De 25-ponder was ontworpen om onderdrukkend vuur te geven, niet het vernietigende vuur dat in de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog niet werkzaam was gebleken. Desalniettemin werd de 25-ponder door velen beschouwd als een van de beste artilleriestukken in de oorlog. De uitwerking van de granaten en de snelheid waarmee het Britse vuurcontrolesysteem kon reageren zorgden ervoor dat tegenstanders geloofden dat de Britten een automatische 25-ponder hadden.George Blackburn, 2000, The guns of war. Robinson Publishing.
Het bleef de belangrijkste vuurmond van het Britse leger tot ver in de jaren 1960. Bij opleidingseenheden bleef het zelfs tot de jaren 1980 in gebruik. Veel landen uit het toenmalige Britse Gemenebest gebruikten de vuurmond tot in de jaren 1970.
Ook de Nederlandse en Belgische krijgsmachten gebruikten de 25-ponder. Vanwege het kaliber van 8,76 cm en de toepassing als veldgeschutArtilleriebegrippenEr werden verschillende soorten geschut onderscheiden: veldgeschut, kustgeschut, vestinggeschut, berggeschut. Veldgeschut was oorspronkelijk geschut dat alleen met directe richting schoot en met een (vrijwel volledig) vlakke baan. Oorspronkelijk gold dat de elevatie niet meer dan 30 graden bedroeg. Later ontstonden er echter ook veldhouwitsers met een krommere baan. werd de vuurmond in Nederland ook wel de 9-veld genoemd.
Sommige landen gebruikten de 25-ponder in 2019 nog steeds. Munitie voor het wapen wordt geproduceerd door Pakistan Ordnance Factories.
Ontwikkeling Het ontwerp was het resultaat van uitgebreid onderzoek om het Ordnance QF 18-ponder 3,3 inch (8,38 cm) veldgeschut en de QF 4,5 inch (11,43 cm) houwitser te vervangen. Dit was het belangrijkste Britse geschut tijdens de Eerste Wereldoorlog. Men wilde een wapen bouwen met de hoge snelheid van de 18-ponder en met de gescheiden ladingGescheiden lading: projectiel en drijflading worden apart in de kamer gebracht van de houwitser. De granaat moest ongeveer het gemiddelde zijn van de granaten die beide vuurmonden afschoten, dus 3,5 à 4,0 inch en ongeveer 30 lb zwaar.
De ontwikkeling tijdens het interbellum werd ernstig belemmerd door een gebrek aan geld en uiteindelijk werd besloten om een "nieuwe" vuurmond te maken door bestaande 18-ponders om te bouwen. Er konden dan een nieuwe schietbuis en affuit ontworpen worden wanneer er geld beschikbaar was. Het ombouwen van de schietbuizen van 18-ponders bleek niet mogelijk, zodat er wel een nieuwe schietbuis ontwikkeld werd. Deze werd gemonteerd op een 18-ponder affuit, vandaar de eerste naam van de vuurmond: Ordnance QF 18/25 PdrHogg, Ian V., The guns 1939-1945 (1969) MacDonald & Co Publishers Ltd. London (geen ISBN).Quartermastersection.com, Ordnance QF 18/25 Pdr (Mk1)Data sheet Ordnance Q.F. 25-pr Mk 2 on Carriage 25-pr Mk 1
Veel verschillende bedrijven in het Verenigd Koninkrijk hebben de 25-ponder en onderdelen ervoor vervaardigd. Vickers Armstrong in Scotswood, Baker Perkins in Peterborough en Weirs in Glasgow waren enkele van de belangrijkste. De verschillende Royal Ordnance-fabrieken produceerden de meeste munitiecomponenten. In Canada heeft Sorel Industries complete vuurmonden gebouwd voor de Sexton gemechaniseerde vuurmond. Australië bouwde ook complete vuurmonden, met gelaste affuiten in plaats van geklonken, zoals in het Verenigd Koninkrijk en Canada. In totaal zijn meer dan 13.000 gemaakt.
Beschrijving thumb|Een 25-ponder met de wielen op munitiekisten om met zeer grote elevatie te vuren (San Clemente, Italië, 2 december 1944) thumb|25-Pounder tentoongesteld in Edinburgh Castle thumb|25-Ponder van de ceremoniële Gun Troop van het Royal Bermuda Regiment
Schietbuis De nieuwe getrokken”Getrokken” betekent in dit geval: “schietbuis voorzien van trekken en velden”, en niet “door een voertuig voortgetrokken”. schietbuis had een kaliber van 3,45 inch (8,76 cm) en vuurde een granaat af met een gewicht van 25 lb (11,5 kg). De schietbuis had 26 trekken en velden, en een spoed van 1:20.Spoed van 1:20 wil zeggen: één draai per 20 kalibers25-Pounder Field Gun/Howitzer
Het sluitstuk was een verticaal glijdend blok dat naar beneden opent. Een hendel aan de rechterkant van de loop bedient dit mechanisme. De 25-ponder kan op twee manieren worden afgevuurd; met een hendel aan de linkerkant van de kulasDe kulas is het achterste gedeelte van een schietbuis of met een afvuurkoord dat bevestigd is aan het afvuurmechanisme achteraan het sluitstuk.
Wanneer het stuk niet in gebruik is worden de voorzijde van de loop en de achterzijde afgedekt met een canvas hoes.
Affuit Het nieuwe affuit van de 25-ponder was een geledeBij een gelede affuit zijn de wieg of bovenaffuit en de schietbuis twee onafhankelijk van elkaar bewegende delen. Als de vuurmond wordt afgevuurd beweegt de schietbuis achterwaarts, gescheiden van de bovenaffuit, en wordt door mechanische c.q. hydraulische middelen geremd en weer in de oorspronkelijke positie teruggebracht. wangaffuit.H.M.F. Landolt, “Militair woordenboek”, uitg. A.W. Sythoff, Leiden (1861) , Affuiten, Blokaffuit, affuit bestaande uit één blok. Wangaffuit, affuit bestaande uit twee evenwijdige of uiteenlopende zijwangen, die door dwarsbalken (kalven) aan elkaar bevestigd zijn. Het voorste gedeelte van een affuit noemt men kop, het achterste de staart. Het onderaffuit was geklonken, voorzien van luchtbanden en had een breed open staartstuk met uitgebogen zijwangen een trekoog en een richtspaak. Terminologie Het staartstuk rustte op een “spoor” of “spade” met een kap. Bij het vuren met directe richting werd de kap van de spade verwijderd en wordt de spade in de grond vastgezet. Wanneer de vuurmond op de radbedding was geplaatst, bleef de kap op spade.
Aan beide kanten naast het trekoog waren houders voor draagpolenEen draagpool is een stang aan bv een dissel, waarmee iemand de dissel van de grond kan tillen aangebracht. De losse draagpolen werden in houders aan de zijkant van de zijwangen bevestigd, waar ook houders voor een houweel en een aanzetstok (Engels: ramrod) zitten.Australian War Memorial, 25 pounder Field Gun Mk 2 gun, Q.F.
Het affuit was evenals het affuit van de 18-ponder voorzien van een radbedding die voor transport opgehesen werd onder het staartstuk TerminologieJ.D. Doorman RMWO4, kolonel bij den Generale Staf, Memoriaal voor de officieren der artillerie en genie, Tweede deel, eerste stuk p76 “Affuiten”, uitg. Jongkees, ’s-Gravenhage, 1816 Handboekje voor kanoniers, Volume 1, p22 “Over affuiten”, uitg. Jongkees, ’s-Gravenhage, 1815 van de affuit. In stelling liet men hem zakken en trok men de vuurmond erop. De radbedding bracht de meeste terugslagkrachten over naar de grond, in plaats van naar de spade aan het einde van het staartstuk. Daardoor was het wapen zeer stabiel tijdens het schieten. Bovendien zorgde de radbedding voor een glad oppervlak waarop het onderstel op de eigen wielen kon roteren waardoor de hoofdrichting snel gewijzigd kon worden.
Bediening In stelling kan met handwielen links naast de kulas het azimut (de breedterichting) van het wapen 4° naar links of rechts van de hoofdrichting gedraaid worden. De elevatie ligt tussen −5° en +45°.
Net als alle Britse kanonnen uit de periode was het vizier voor indirect vuur "kalibrerend" d.w.z. dat de dracht op het vizier werd ingesteld en niet de elevatiehoek. Het vizier compenseerde het verschil in de mondingssnelheden van de vuurmond ten opzichte van de standaard. De 25-ponder was ook uitgerust met een richtkijker voor vuur met directe richting voor het vuren met pantsergranaten. Net als andere Britse kanonnen uit de periode kon de vuurmond door één man gericht worden.
Bemanning thumb|Een 25-ponder van 55 Field Regt. (UK) nabij Hechtel in België brengt ondersteuningsvuur uit voor de Guards Pantserdivisie op het bruggenhoofd van het Maas-Schelde kanaal op 16 september 1944. No’s 2 (met aanzetstok), 3, 4 en 5 zijn goed te zien. thumb|Een 25-pdr in actie tegen Duitse 88mm kanonnen tijdens de Britse opmars van de Primosole brug ±10km ten zuiden van Catánia over de Simeto naar de hoogvlakte van Catánia ten zuidoosten van Catánia, 28-29 juli 1943. No’s 2 (met aanzetstok), 3 en 4 zijn te zien. De bemanning van de 25-ponder bestond uit:History of War, Weapons – 25 Pounder (part 1)25pdr gun crews25 Pounder in action in Korea25-Pounder field gun No 1 – stukscommandant (sc) (wachtmeester), staat achter de vuurmond bij het staartstuk en richt het stuk met behulp van de richtspaak in de hoofdrichting. No 2 – sluitstukbediende, tevens aanzetter, staat rechts van de kulas. No 3 – richter, zat op het stoeltje links van de kulas en richt zowel voor hoogte als voor breedte. Hij geeft ook aan No 1 aan als de hoofdrichting aangepast moet worden. No 4 – lader, staat achter de richter en laadt de granaat en kardoeshuls na deze aan No 1 te hebben laten zien. No 5 – munitiewerker (aangever), gaf munitie aan No 4 en controleert de ontsteking. No 6 – munitiewerker (tempeerder, tevens plaatsvervangend sc), stelt de ontstekingen in en voorziet de kardoeshulsEen kardoeshuls is een losse huls waarin drijflading al dan niet in kardoezen (kruitzakken)) en slaghoedje worden geplaatst en waar de granaat op wordt geplaatst of die na de granaat wordt geladen (25-pdr), in tegenstelling tot een granaat die met losse kardoezen en ontsteking geladen wordt. Een kardoeshuls draagt bij aan de gasafsluiting bij ontsteking, maar leidt tevens tot een veel minder grote vervuiling van de kamer (binnenzijde kulas) van de juiste lading. Is tevens verantwoordelijk voor de munitieaanhanger. De vuurmond kon ook met vier man bediend worden.
Munitieaanhanger