|} De Hanzelijn is een vijftig kilometer lange spoorweg tussen de Nederlandse plaatsen Lelystad en Zwolle. De spoorlijn loopt door de provincies Flevoland, Gelderland en Overijssel en heeft tussen de stations Lelystad Centrum en Zwolle twee nieuw gebouwde stations, namelijk Dronten en Kampen Zuid. De naam van de lijn is ontleend aan de Hanze, het middeleeuws verbond van handelssteden waarvan Zwolle en Kampen deel uitmaakten.
De in 2012 voltooide Hanzelijn is te beschouwen als een verlenging van de in 1988 gereedgekomen Flevolijn, die loopt van station Weesp via Almere naar Lelystad. De exploitatie van beide lijnen vormt één geheel en is in handen van de NS. De eigenaar en beheerder van de stations en de spoorlijn is ProRail.
Plannen Bij de drooglegging van de Flevopolders in de jaren zestig ontstond het idee een betere en snellere treinverbinding tussen Noord-Nederland en de Randstad te realiseren. Bij de inpolderingsplannen van Oostelijk Flevoland was al een spoorlijn ingetekend tussen Lelystad en Zwolle. De daadwerkelijk aangelegde spoorlijn volgt goeddeels het geplande traject.
In 1969 richtte een groep gemeenten de stichting Zuiderzeelijn op met als doel te komen tot een spoorverbinding van Amsterdam naar Groningen via de IJsselmeerpolders, Heerenveen en Drachten.In Heerenveen wordt opgericht stichting Zuiderzeelijn, 11 september 1969, De Krant van Toen Begin jaren tachtig kwamen er echter ook sterke geluiden om de spoorverbinding Amsterdam – Lelystad – Zwolle aan te leggen. In 1988 werd het eerste deel, de Flevolijn, voltooid.
Station Lelystad werd zodanig gebouwd dat de spoorbaan gemakkelijk doorgetrokken en uitgebreid kon worden. In alle bestemmingsplannen is er rekening mee gehouden. Bij het ontwerp van Dronten in de jaren zestig werd ten noorden van het centrum, dwars over het bedrijventerrein, een strook van ongeveer 180 meter breed gereserveerd voor de spoorlijn.Structuurvisie Hanzekwartier Dronten, dronten.nl Boeren kregen de gereserveerde grond in pacht, waardoor het hele traject eigendom bleef van de rijksoverheid en grondaankopen voor de spoorlijn dus niet nodig waren.
In 1993 werd besloten om de Hanzelijn in het "Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport 1995-1999" op te nemen naar aanleiding van de "SVV-haalbaarheidsstudie Zuiderzeespoorlijn/Hanzespoorlijn". Met de aanleg zou mogelijk nog voor het jaar 2000 begonnen kunnen worden.Minister Maij voor Hanzelijn, Nieuwsblad Transport, 23 december 1993. Gearchiveerd op 4 maart 2016. In 1996 werd duidelijk dat dit niet haalbaar was. Er werd afgesproken dat de lijn in 2007 gereed zou moeten zijn.Hanzelijn pas in 2007 klaar, Leeuwarder Courant, 19 november 1996 In 2001 werd dit met twee jaar naar achteren verschoven. Een jaar later werd bekend dat de spoorlijn op zijn vroegst in 2011 en op zijn laatst in 2014 klaar zou zijn.Aanleg Hanzelijn opnieuw uitgesteld, Leeuwarder Courant, 12 september 2002
De nieuwe spoorlijn liet jaren op zich wachten, doordat de Tweede Kamer het niet eens kon worden over de vraag of de spoorlijn verlengd moest worden via Emmeloord, Heerenveen en Drachten naar Groningen (Zuiderzeelijn) of via Dronten en Kampen naar Zwolle (Hanzelijn). Ook was er op een aantal momenten niet genoeg budget beschikbaar voor de aanleg, doordat projecten als de Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen en de Betuweroute duurder uitvielen dan voorzien.HSL blokkeert andere lijnen, Dagblad van het Noorden, 16 november 1996
Tracébesluit In december 2003 heeft de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs het tracébesluit voor de Hanzelijn ondertekend.Tracébesluit Hanzelijn Algemene toelichting / Bepalingen, destijds te raadplegen op prorail.nl/Publiek/Infraprojecten/Overijssel/Hanzelijn/Documents/1_tracebesluit.pdf Niettemin nam de Tweede Kamer op 29 juni 2004 een motie aan die de bouw van een tunnel onder de IJssel bepleitte in plaats van een brug. Vooral vanuit Hattem, waar men horizonvervuiling vreesde, was daarop aangedrongen. Minister Peijs legde de motie echter naast zich neer, omdat financiële middelen ontbraken en de aanleg van de lijn met een tunnel twee jaar langer zou duren dan bij de bouw van een nieuwe brug.
De Raad van State heeft op 29 december 2004 alle ingediende bezwaren ongegrond verklaard. Op 8 juli 2005 tekende minister Peijs de opdracht voor aanleg van de Hanzelijn.
Bouw 2006-2012 Op 17 januari 2006 sloot ProRail een overeenkomst voor de bouw van een tunnel onder het Drontermeer, dat als natuurgebied behouden moest blijven. In juni 2006 kreeg de bouwcombinatie Ballast Nedam GTI de opdracht deze constructie te realiseren. De voorbereiding begon in september 2006. In december dat jaar startte het werk aan de eerste bouwkuip. Op 30 januari 2007 gaf minister Peijs, op de plek waar de eerste werkzaamheden waren begonnen, officieel het startsein voor de bouw van de Hanzelijn. De Drontermeertunnel verbindt het Flevolandse deel van de Hanzelijn met het deel in Overijssel. Het tunnelgedeelte onder water beslaat 800 meter, terwijl de tunnelbak in totaal 1300 meter lang is. Op 28 november 2008 zijn de oost- en westoever van het Drontermeer officieel met elkaar verbonden. De tunnel loopt door een beschermd vogelgebied, dus tijdens het broed- en trekseizoen lagen de geluidproducerende werkzaamheden stil.
In mei 2008 werd gestart met de eerste werkzaamheden voor de uitbreiding van station Lelystad Centrum. Aan de westzijde moesten twee nieuwe sporen en een tweede eilandperron worden gerealiseerd. Tevens moest het bestaande perron worden verlengd en de stationshal met ongeveer 40 procent worden vergroot. In de beginfase zijn diverse studies verricht naar een geheel nieuwe overkapping boven het station, vanwege de hoge onderhoudskosten van de bestaande kap. Er werd echter besloten om het station vanuit de oorspronkelijke vormgeving te vergroten. Ten tijde van de aanleg van het station was al aandacht geschonken aan een eventuele uitbreiding en er was in het verleden al voorbereidend werk uitgevoerd. In augustus 2008 werd begonnen met de stationsvernieuwing. In het weekeinde van 2 november 2008 was de eerste buitendienststelling om de nieuwe sporenligging te kunnen realiseren. In januari 2010 werden de aansluitingen op het bestaande spoor en de nieuwe wisselstraat voor het nieuwe spoor gerealiseerd tijdens een buitendienststelling. Parallel aan deze werkzaamheden werd het huidige station uitgebreid en het spoor verdubbeld. Op 4 maart 2011 werd het nieuwe perron in gebruik genomen. Door veranderingen in de regelgeving op het gebied van staalconstructies en in de beschikbaarheid van producten die in het gebouw zijn verwerkt was de verbouwing meer werk dan verwacht. Op 30 september 2011 werd het vernieuwde station Lelystad geopend.Opening vernieuwde station Lelystad, Hanzelijnverbindt.nl, 30 september 2011 (gearchiveerd)Hanzelijn: infrastructuur en vormgeving, Architectuur.orgHanzelijn – Ombouw Flevolijn Integraal, MNO Vervat
Ook station Zwolle werd mede door de komst van de Hanzelijn uitgebreid met een vierde perron aan de zuidzijde van het station. De stationstunnel werd verbreed van 5 naar 17 meter.Nieuwbouw station Zwolle vordert gestaag, Hanzelijnverbindt.nl
Op 23 mei 2009 tekenden ProRail en het HanzaRailTeam het contract voor aanleg van de bovenbouw. Eind 2009 waren de viaducten tussen Lelystad en Zwolle af. Op 3 maart 2010 werd begonnen met de aanleg van het nieuwe spoorStart aanleg spoor Hanzelijn, Omroep Flevoland, 3 maart 2010 Halverwege juli dat jaar werd vanuit Lelystad begonnen met het plaatsen van de masten en draden voor de bovenleiding. Op 3 november 2010 werd de laatste spoorrails gelegd en in juli 2011 was ook de bovenleiding gereed.
In totaal is er in de Hanzelijn 45 kilometer spoor, 167,5 kilometer spoorstaven, 140.000 dwarsliggers, 1600 bovenleidingsmasten, 12,8 kilometer geluidsscherm, 210 kilometer bovenleiding en 470.000 ton ballast aangelegd.Aanleg Hanzelijn Lelystad - Zwolle, Strukton Rail
De spoorlijn gaat vanuit Lelystad in noordelijke richting over bestaand spoor en maakt vervolgens gebruik van een nieuw tweede viaduct in de Zuigerplasdreef ten zuiden van Lelystad Opstelterrein. Het tracé loopt dan onder de A6 door. Tussen het Visvijverbos (ter hoogte van de kruising met de rijksweg A6) en het Observatorium in Lelystad werden goederenwachtsporen aangelegd met een lengte van één kilometer, die in eerste instantie in de omgeving van Swifterbant waren gepland. Bij de verdere uitwerking bleek deze locatie op weerstand te stuiten.Inspraaknota ontwerp tracébesluit Hanzelijn, ProRail.nl, destijds te raadplegen op prorail.nl/Publiek/Infraprojecten/Overijssel/Hanzelijn/Documents/4_TH_IR.pdf
Ten zuiden van het bedrijventerrein Dronten West loopt de spoorlijn over de eerdergenoemde gereserveerde groenstrook. Deze ligt een aantal meter boven het maaiveld, waardoor bestaande wegen intact konden blijven. In Dronten verrees tussen april 2009 en najaar 2011 een station met passeersporen waarover treinen met maximaal 200 kilometer per uur kunnen doorrijden. Vanaf Dronten volgt het tracé de reserveringsstrook voor infrastructuur langs de rivier Zwolse Tocht. Na de Drontermeertunnel buigt de spoorlijn af in de richting van Kampen, waarbij de N50 bovenlangs wordt gepasseerd. De zuidelijke aansluiting van Kampen op de N50 moest hierdoor worden verplaatst. In Kampen is tussen april 2009 en najaar 2011 het station Kampen Zuid gebouwd. Het tracé loopt vervolgens langs de noordelijke zijde van de N50. De A28 wordt bovenlangs gepasseerd aan de noordoostzijde van het knooppunt Hattemerbroek. De Hanzelijn sluit met een boog aan op de spoorlijn Amersfoort – Zwolle. Het bestaande spoor ten zuiden van de IJssel werd verbouwd om deze aansluiting mogelijk te maken.
IJsselbrug De oude spoorbrug over de IJssel bij Zwolle was niet op Rijnvaarthoogte en bevatte een hefbaar deel dat twee keer per uur openging. De brug zou hiermee een grote beperking opleggen aan de dienstregeling. Daarnaast vormde de oude brug met haar lange landhoofden een bottleneck bij hoge waterstanden, die in het kader van de Planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier kon worden opgeruimd.
Er werd besloten om enkele tientallen meters stroomopwaarts van de oude brug een nieuwe, vaste brug te bouwen op Rijnvaarthoogte. Met de bouw van de nieuwe brug, die een ontwerp is van Quist Wintermans Architecten,Ontwerp van de brug, destijds te raadplegen op prorail.nl/SiteCollectionDocuments/Publiek/Doc/Projecten/Hanzelijn/Factsheet ontwerp IJsselbrug.pdf werd halverwege 2008 begonnen. Begin mei 2010 werd het middenstuk van de brug op zijn plaats gezet.Nieuws: Hanzelijn brug succesvol geplaatst! Hanzelijn-Hattem.nl, 2 mei 2010. Gearchiveerd op 2 juni 2023. Vanaf 26 april 2011 maakten de treinen van Amersfoort naar Zwolle gebruik van de nieuwe brug en vanaf 14 juni 2011 ook de treinen van Zwolle naar Amersfoort. De oude brug werd afgebroken.Brug gaat na Pasen 2011 open, De Stentor, 31 januari 2009
Tezamen zijn de IJsselbrug en de Drontermeertunnel de meest in het oog springende kunstwerken. De nieuwe IJsselbrug is door ProRail "Hanzeboog" gedoopt. De brug won op 4 oktober 2012 de Nationale Staalprijs 2012 in de categorie Infrastructuur.
Dat de brug om financiële redenen dubbelsporig en niet viersporig is uitgevoerd, heeft kritiek opgeroepen. ProRail heeft afgezien van het aanbrengen van technische mogelijkheden om een korte opeenvolging van treinen te realiseren. Het beveiligingssysteem ERTMS is wel aangebracht op de Hanzelijn, maar (nog) niet op de treinen en niet op het traject Hanzeboog – Zwolle. Hierdoor moeten de intercitytreinen van/naar Amersfoort resp. Lelystad die een cross-platform-overstap bieden in Zwolle, daar relatief lang op elkaar wachten. Volgens critici levert de Hanzelijn daardoor minder tijdwinst op dan mogelijk zou zijn geweest.Niet duur, wel tergend langzaam. NRC Handelsblad, 1/2 november 2012, p. 8.
Kosten