Drie weken huisknecht is een Nederlandse komische speelfilm van regisseur Walter Smith, gebaseerd op het toneelstuk Adel in Livrei van Henk Bakker. Het is de enige grote Nederlandse speelfilm die tijdens de Tweede Wereldoorlog geproduceerd werd. De première was in maart 1944 en onder meer de acteurs Paul Steenbergen en Matthieu van Eysden spelen er in mee. De muziek is van de hand van Cor Steyn.
Productie Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkten twee filmbedrijven sinds 1940 al onder druk van de Duitse bezetter aan een gezamenlijk journaal, Filmfabriek Polygoon uit Haarlem en Profilti uit Den Haag. Zij verwieven begin 1942 de rechten van het toneelstuk van Henk Bakker. De werktitel van de film was Kasteel te Koop.
In mei 1942 vroegen de filmbedrijven aan Jan Teunissen, de met de nazi's collaborerende leider van het filmgilde van de Kultuurkamer, of er bezwaar zou zijn tegen verfilming van het toneelstuk. Hij overlegde met de Duitsers, en hoewel hun advies negatief was, onder anderen omdat het 'ausgesprochener Kitsch' zou zijn, werd de film in de zomer van 1942 in productie genomen. De productie van de film had vooral als doel om de acteurs en technici tijdens de Tweede Wereldoorlog bezig te houden.
De scènes in de buitenlucht werden rondom het Kasteel Vorden gefilmd. De andere scènes werden opgenomen in de studio van Profilti in Den Haag.
Eind december 1942 werd de film voorgelegd aan de op nationaal-socialistische leest geschoeide Rijksfilmkeuring. De keuring had onder meer als commentaar dat de zin "Moed houden maar, altijd maar moed houden" vervangen moest worden door "Volhouden maar, altijd maar volhouden", maar keurde de film goed.
De film werd pas twee jaar na de opnames, in maart 1944 in de bioscopen getoond. De reden voor die late première is niet bekend. De film was slechts kort te zien in de bioscopen vanwege beperkte belangstelling van het publiek Na de bevrijding werd de film opnieuw uitgebracht.
Ontvangst De film werd door de meeste recensenten slecht ontvangen. De nationaal-socialistische pers zag het wel als eerste stap naar een volwassen Nederlandse filmindustrie.
De oorzaak van de slechte kwaliteit van de film was dat de ervaring met het maken van speelfilms uit Nederland verdwenen was. De vooroorlogse films werden vooral door Joodse filmmakers gemaakt. Door de onderdrukkende maatregelen van de nazi-bezetter tegen Joden en de deportaties naar de vernietigingskampen was die ervaring verloren gegaan.
De Nieuwe Apeldoornsche Courant concludeerde in een recensie: "Het is weer een Nederlandsche film geworden, zooals wij er al eenige met plezier hebben zien afdraaien: niet fonkelend van geest en spits van vernuft, niet grootsch of origineel, maar gemoedelijk en gezellig, van een gezonden oubolligheid met vermakelijke scènes [...]".
Volgens de Delftsche courant kon de film "zich nog niet meten met wat in de groote internationale film-centra wordt vervaardigd, [maar] zij steekt toch uit boven wat tot nu toe in ons land op dit gebied in 't algemeen is gepresteerd". Ook in de Friesche Courant sprak de recensent zijn teleurstelling uit: "We hadden gedacht dat de Nederlandsche Filmindustrie na de opgedane ervaringen tot iets beters in staat was geweest dan "Drie weken huisknecht" is geworden".
De kritiek van het Nieuwsblad van het Noorden richtte zich met name op de toneelspelers, waaronder de krant "geen èchte filmartisten [kon] ontdekken". Het scenario was volgens de recensent "wel erg banaal met zijn weinig origineele persoonsverwisselingen en zijn groven humor". Afsluitend vond de krant dat de "enkele goede buitenopnames" van het kasteel "niet konden overtuigen van de artistieke begaafdheid van den cameraman".
De Haagsche post vond in het algemeen de kritieken gerechtvaardigd, maar betoogde dat daarbij rekening gehouden moest worden met de bijzondere tijdsomstandigheden.
Verhaal
Het verhaal van de komische film draait om een jonkheer en zijn butler (de huisknecht). De jonkheer heeft zijn fortuin verloren en moet zijn kasteel verkopen om aan zijn schulden te kunnen voldoen. Hij draait de rollen om. De jonkheer neemt de rol van butler op zich en de butler kruipt in die van jonkheer. Het kasteel wordt gekocht door een slagersgezin. Als dit daar woont, krijgt de pseudo-huisknecht een relatie met de slagersdochter. Hij trouwt na de nodige verwikkelingen met de slagersdochter en krijgt later ook weer het kasteel in handen.
Rolverdeling + Rolverdeling Acteur Rol Paul Steenbergen Alfred de Beaucour Matthieu van Eysden Marcel (kamerdienaar) Joan Remmelts Henri de Beaucour Piet Bron Gerrit Bolhuis Coba Kelling Julia Bolhuis Wilma van Klaveren Louise Bolhuis Louise Hiddink Nelly (dienstbode) Henk van Buuren ober Jan Blok Wolters Piet te Nuyl sr. Wimpelman Richard Flink Van Bunschoten Henk Bakker Peitzel De muziek werd geschreven door Cor Steyn, camera Frits Wissenburg en Jan Jansen, geluid J.C. Tenge.Drie weken huisknecht, Nederlandse filmdatabase
Externe links
Vertoning van het voorflimpje in een Haagse thuisbioscoop (1979) Beschrijving van een ooggetuige van de filmopnames
Referenties
Categorie:Film uit 1944 Categorie:Nederlandse film