In de filologie is ontcijfering het achterhalen van de betekenis van een onbekend schrift, zodat de taal die het weergeeft leesbaar wordt. Meer precies gaat het over de bepaling van de waarde van de geschreven karakters.
Methode Er is geen algemene methode om schriften te ontcijferen, hoogstens enkele patronen. Het aantal tekens van een schriftsysteem blijkt een cruciale factor te zijn: bij minder dan dertig tekens geven ze waarschijnlijk klanken weer, bij meer lettergrepen en bij vele duizenden begrippen. Leestekens en hybride systemen, zoals het Egyptisch, kunnen de zaak compliceren. Eigennamen, die tot op zekere hoogte taalonafhankelijk zijn, blijken vaak doorslaggevend, net als meertalige versies van eenzelfde tekst (bv. de Steen van Rosetta en de Behistuninscriptie).
Geschiedenis Reeds de Alexandrijnse filologen hielden zich bezig met het ontcijferen van homerische handschriften. Eeuwenlang hield het ontsluieren van het Egyptische hiërogliefenschrift geleerden bezig. In de 9e eeuw kwamen Dhul-Nun al-Misri en Ibn Wahshiyya tot een deels begrip, maar voor een doorbraak was het wachten op Thomas Young en vooral Jean-François Champollion.
Het ontcijferen van schriften gaat nog altijd door. Spectaculair was de beslissende aanzet die Joeri Knorozov gaf voor het ontsleutelen van het Mayaschrift.
Ontcijferaars NaamSchriftJean-François ChampollionEgyptische hiërogliefenGeorg Friedrich Grotefend, Eugène Burnouf en Henry RawlinsonOudperzisch spijkerschriftJames PrinsepBrahmi, KharosthiEdward HincksMesopotamisch spijkerschriftBedřich HroznýHittitisch spijkerschriftVilhelm ThomsenGökturksGeorge Smith, Samuel Birch e.a.Cypriotisch syllabenschriftHans Bauer en Édouard Paul DhormeUgaritisch spijkerschriftWang Yirong, Liu E, Sūn Yíràng e.a.OrakelbottenschriftMichael Ventris, John Chadwick en Alice KoberLineair BJoeri Knorozov, Tatiana Proskouriakoff e.a.MayaFrançois DessetLineair Elamitisch
Niet-ontcijferde schriften Rongorongo Indusschrift Kretenzisch hiërogliefenschrift Lineair A Byblos-syllabenschrift Cypro-Minoïsch schrift Espanca
Niet-ontcijferde teksten Schijf van Phaistos - mogelijk geen tekst maar een spel Rohonc Codex Voynichmanuscript - waarschijnlijk een 15e-eeuwse vervalsing
Literatuur John Chadwick, The Decipherment of Linear B, 1990 Michael D. Coe, Breaking the Maya Code, 1992 Lesley Adkins en Roy Adkins, The Keys of Egypt. The Obsession to Decipher Egyptian Hieroglyphs, 2000 Andrew Robinson, Lost Languages. The Enigma of The World's Undeciphered Scripts, 2002, Lesley Adkins, Empires of the Plain. Henry Rawlinson and the Lost Languages of Babylon, 2003
Bronvermelding
Categorie:Filologie Categorie:Schriftsysteem