Diplomatieke relaties tussen Japan en Rusland werden voor het eerst officieel aangeknoopt in 1855, bij de ondertekening van het Verdrag van Shimoda. Het zou de aanloop zijn naar verdere en verdiepende verdragen die op hun beurt een haat-liefdeverhouding zouden teweegbrengen tussen de twee landen. Tot op het heden zijn de relaties een constante afweging tussen economische en strategische samenwerking enerzijds en een territoriumkwestie anderzijds.
Belangrijke relaties tussen Rusland en Japan vanaf 1855 Verdrag van Shimoda Japan voerde gedurende 250 jaar een politiek van isolement, het Sakoku (鎖国 -land in kettingen) genoemd. Geen enkel buitenlandse mogendheid werd toegestaan aan te meren voor handel, met beperkte uitzondering van Nederland en China. Daar kwam verandering in met de komst van de Amerikaan Commodore Perry. Deze zou in naam van de Verenigde Staten van Amerika Japan ontsluiten in 1854. De Amerikanen wilden hun aanwezigheid en invloed in de Stille Oceaan versterken en Japan was, met dat doel voor ogen, van uitmuntend strategisch belang. Ook de lucratieve walvisvaart was een belangrijke economisch drijfveer, alsook de lijnvaart tussen Californië en China met ravitaillering in Japan. De Verenigde Staten voerde echter geen eenzame strijd om het monopolie van de Stille Oceaan. Rusland, een groot tsaristisch imperium strekkend van Europa tot Noord-Californië, had ook nood aan een verdrag met Japan. Daar zijn imperium zo groot was, kon het niet volledig instaan voor de ontwikkeling en bevoorrading van zijn afgelegen gebieden in Noordoost-Azië. Hiervoor had het een sterke regionale handelspartner nodig, Japan. Vervolgens kon het niet toelaten dat de VS een dominante rol zouden spelen in de Stille Oceaan en de walvisvaart. Ten slotte was er de kwestie van de Koerilen en Sachalin waar een duidelijke grens tussen Rusland en Japan diende getrokken te worden. Na de Amerikaan Perry zou dan ook viceadmiraal Poetjatin in naam van de Russische tsaar een vriendschapsverdrag met Japan sluiten op 7 februari 1855. Het Verdrag van Shimoda van 1855, zoals het ook wel genoemd wordt, hield onder meer in: Openstelling van drie Japanse havens: Shimoda, Nagasaki en Hakodate Het plaatsen van een consul in Shimoda en Hakodate Het vastleggen van een grens in de Koerilen. Alles ten noorden van de lijn tussen Etorofu (Russ.: Iturup) en Urup zou Russisch worden. Alles ten zuiden van de lijn was Japans grondgebied. Van het immense eiland Sachalin werd gemeenschappelijk gebied gemaakt, aangezien de twee landen evenwaardige interesses in het gebied hadden.
Ook Groot-Brittannië (het Engels-Japans Vriendschapsverdrag van 1854 (日英和親条約)) en Nederland (1855) zouden soortgelijke verdragen verkrijgen. De ontsluiting van Japan, het Kaikoku (開国 opening van het land), zou de aanloop naar een nieuwe periode voor Japan betekenen: de Meiji-restauratie. Het zou het einde inluiden voor de eeuwenoude feodale structuren en de invloed van het Shogunaat zou geleidelijk aan vervagen.
Ansei-verdragen thumb|110px|right| De Amerikaanse consul, Townsend Harris (1804–1878) Rusland, Frankrijk en Groot-Brittannië waren ondertussen verwikkeld geraakt in oorlogen in Azië. Townsend Harris, de Amerikaanse consul in Japan, slaagde erin met dit gegeven de Japanners onder druk te zetten door een handelsverdrag te onderhandelen dat Japan zou beschermen tegen de koloniale machten. Het verdrag was echter meer in het voordeel van de VS. Toch verlangden de andere grootmachten ook naar hun deel van de taart. Zo keerde Poetjatin na drie jaar afwezigheid terug naar Japan om op 19 augustus 1858 een nieuw vriendschaps- en handelsakkoord te ondertekenen. Het zou als een van de vijf Ongelijke verdragen van de Ansei-periode (ansei gokakoku jōyaku 安静五カ国条約) gekend staan. Dit verdrag was in veel opzichten vergelijkbaar met die wat de VS, Nederland, Groot-Brittannië en Frankrijk verkregen. Voornaamste punten waren: Openstelling havens. Vrije handel. Extra-territorialiteit werd opgenomen in het verdrag. Dit stipuleerde dat Japan geen jurisdictie had over buitenlanders, maar dat de consul van de buitenlander in kwestie de rechterlijke autoriteit had. Afschaffing van Japanse autonome tolheffingen met grote prijsstijgingen en hongersnood als gevolg. Regeling van een grens op Sachalin.
Een zwak Bakufu Het Bakufu kwam onder hevige druk te staan van het Japanse volk, binnen zijn eigen rangen en door de keizer als gevolg van deze oneerlijke verdragen. Ook de benoeming van Tokugawa Yoshitomi tot nieuwe shogun was een reden tot verzet van de Hitotsubashi-ha, een groepering gekant tegen de bestuurlijke beslissingen van het Bakufu. Deze onrust leidde tot een repressief beleid van het Bakufu met doel de kritiek in de kiem te smoren. Het beleid staat ook wel bekend als de Ansei-razzia's (ansei no taigoku 安政の大獄). Japan had te kampen met tal van bestuurlijke en binnenlandse problemen. De Russen waren echter nog steeds niet tevreden met de regeling rond Sachalin en zagen nu hun kans om van het zwakke Bakufu gebruik te maken. Nog geen jaar na het vorige verdrag zou de Russische admiraal en gouverneur van Oost-Siberië Piotr Petrovitch Mouravieff met 7 oorlogsschepen de Baai van Tokio binnenvaren met de eis Sachalin volkomen Russisch te maken. Het ware bijna een traditie, maar toch kwam ook deze Siberische gouverneur van een koude douche thuis. Het Bakufu had nog steeds de bovenhand in Japan en verdiende bijgevolg nog steeds erkenning van de buitenlandse mogendheden.
Meiji-restauratie thumb|De Iwakura Missie in Londen In Japan werd in 1868 symboliek met de Eed in Vijf Artikelen (gokajō no goseimon 五箇条の御誓文) de Meiji-restauratie (meiji ishin 明治維新) ingezet. Deze culturele, politieke, maatschappelijke en economische omwenteling hield in dat het oude bestuur van het Bakufu werd afgeschaft en een nieuwe hervormingspolitiek ingevoerd werd, inclusief restauratie van de macht van de keizer. Een gecentraliseerd bestuur onder de nieuwe keizer Meiji werd nu nagestreefd en het feodale klassensysteem, inclusief de samoerai, werd afgeschaft. Deze hervormingspolitiek, die ook tal van andere sectoren moderniseerde, was geïnspireerd op succesvolle westerse modellen (bv. het Duitse leger, het Belgische bankwezen, het Brits parlementair systeem, ...) Deze hervormingspolitiek hield echter ook in dat Japan zijn verdragen met de buitenlandse mogendheden zou trachten te herzien (Tsūshō jōyaku no kaisei 通商条約の改正). Jarenlang zou het ijveren om gezien te worden als een nieuwe moderne staat, waardig in de ogen van het Westen. Japan zond delegaties naar het buitenland voor studie en bemiddeling voor meer rechtvaardige verdragen. Zo werd in 1871 besloten een Japanse delegatie naar het buitenland te sturen onder leiding van Iwakura Tomomi (岩倉具視). Deze missie staat ook wel bekend als de Iwakura-Missie (iwakura shisetsudan 岩倉使節団). Deze Japanse delegatie deed ook Rusland aan.
Verdrag over de Ruil van de Koerilen tegen Sachalin Met de uitbreiding van het Russische rijk tot aan de Japanse Zee, realiseerde Japan het expansionisme van het Russische rijk in Siberië. De Europese gigant stond nu aan de noorderpoort van Japan. Meer bepaald Sachalin, waar Rusland steeds meer moeite begon te investeren in de vorm van verkenning en ontginning van de natuurlijke rijkdommen. Japan had echter ook enige aanspraak op het gebied dankzij het laatste getekende verdrag met Putyatin (zie "Ansei-verdragen" hierboven). Zo had het bovendien een Commissaris van Ontwikkeling met jurisdictie over Hokkaido en Sachalin eerder aangesteld. Maar omwille van financiële problemen en met advies van de VS en Engeland benaderde Japan Rusland op een vreedzame en onderhandelende manier. Zo zou Japan in een goed daglicht komen te staan in de internationale opinie, belangrijk voor het vertrouwen. In de hoop de Russische uitbreidingszucht een halt toe te roepen besloot het moderniserende Japan aan Rusland een nieuw territorium-verdrag te verzoeken.
Dit verdrag zou een duidelijke en meer eerlijkere grens moeten afbakenen dat Rusland ver genoeg van het Japanse Hokkaido zou houden. Bijgevolg stuurde de Meiji-regering in 1874 de befaamde Enomoto Takeaki (榎本 武揚) als afgevaardigde naar Sint-Petersburg waar de regering van de Russische tsaar gevestigd was. In het Verdrag van Sint-Petersburg of het Verdrag over de Ruil van de Koerilen tegen Sachalin (chishima karafuto kōkan jōyaku 千島樺太交換条約) van 1875 dat Takeaki met de Russen bekwam, erkende Japan Sachalin als Russisch grondgebied in ruil voor de Koerilen strekkend tot aan het Kamchatka schiereiland. Een ander gevolg van het steeds groter wordende Russische rijk was dat Japan vanaf nu ook een meer agressieve en landinwaartse politiek aan zou nemen op het Chinese vasteland.
Otsū-Incident Het Ōtsu Incident van 11 mei 1891 introduceerde een nieuw dieptepunt betreffende Russo-Japanse relaties. De Russische kroonprins Nicholas Alexandrovitch Romanov (Николай Александрович Романов) was namelijk op een plezierbezoek in de Japanse stad Ōtsu (大津市), zonder medeweten dat zijn Japanse escort een moordpoging zou ondernemen. De prins werd gewond afgevoerd. Als gevolg van de aanslag kwamen de spanningen tussen Rusland en Japan lichterlaaie. De Japanse overheid zou trachten de doodstraf te verkrijgen voor de Japanse misdadiger om zo in een goed daglicht bij Rusland te komen. Het rechterlijk hof besliste echter dat de doodstraf enkel geld voor aanslagen op de Keizer en diens entourage en hier dus niet van toepassing kon zijn. De man werd voor levenslange opsluiting veroordeeld en de ministers van respectievelijk Binnenlandse en Buitenlandse Zaken, Saigō Tsugumichi (西郷隆盛) en Aoki Shūzō (青木周蔵), traden af. Rusland was tevreden over de uitkomst. Dit voorval zou de eerste echte grote test zijn voor de moderne staat Japan dat door de scheiding der machten steeds meer erkenning won. Een test waarin het met glans slaagde. In de periode van 1888-1899 zou Japan dan ook sterk lobbyen om de Ongelijke Verdragen ongedaan te maken. Uiteindelijk slaagde het erin o.a. het extraterritorialisme en de vastgelegde tolheffingen af te schaffen.
Mantsjoerije & Korea: Russo-Japanse belangen Naar het einde van de 19e eeuw toe breidden Rusland en Japan hun interesse uit naar Mantsjoerije en Korea. Voor Rusland waren deze gebieden zeer interessant omdat ze Rusland van ijsvrije havens konden voorzien. Japan was geïnteresseerd in deze gebieden op het vaste continent vanwege de aanwezigheid van vele grondstoffen voor zijn groeiende industrie. Om een confrontatie te vermijden sloten Japan en Rusland op 9 juni 1896 het Yamagata-Lobanov Akkoord (Yamagata-Robanofu Kyōtei), genoemd naar de ondertekenaars Yamagata Aritomo (山県 有朋) en Russisch Buitenland Minister Aleksei Lobanov-Rostovski (Лобанов-Ростовский). Het akkoord bepaalde dat Japan en Rusland elkaar niet voor de voeten zouden lopen in een tijd van groeiende regionale machten. Er heerst echter een anti-Japanse stemming in Korea, waardoor Rusland het voordeel wist te halen in deze overeenkomst.