Het gedenkraam in de Sint-Petruskerk is een oorlogsmonument in de Sint-Petruskerk in de Nederlandse plaats Vught. Dit raam is geplaatst in opdracht van het kerkbestuur van de St. Petrusparochie en onthuld op zondag 20 oktober 1996 tijdens de muziekmanifestatie: 'Hoor de vrouwen zingen'. Hanneke Das-Horsmeier en Jeroen van den Eijnde (2003). "Herinneringstekens aan de Tweede Wereldoorlog in Vught", in O. Thiers (eindred.), Vught Onvoltooid Verleden, deel 8 Vughtse Historische Reeks, 2003 Het raam is bedoeld als blijvende gedachtenis aan de onderlinge verbondenheid van 91 dappere vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog gevangen zaten in Kamp Vught en als vergelding voor hun solidariteit en moed het zogenoemde bunkerdrama moesten meemaken.
Het gebrandschilderde raam verving het enige blanke glas-in-loodraam dat in de kerk aanwezig was en geplaatst was na de bevrijding van Vught in oktober 1944. Door een granaatinslag ging het oorspronkelijke figuratieve glas-in-loodraam toen verloren.
Beschrijving Het gebrandschilderde gedenkraam is ontworpen en vervaardigd door beeldend kunstenaar Marius de Leeuw. Het is opgebouwd in verschillende wit- en blauwtinten. Onder in het raam buigen vrouwen zich over een liggende vrouw. Boven hun hoofden vliegen duiven. In het midden ontspruit een gestileerde, rode roos te midden van prikkeldraad. De kunstenaar wilde door middel van het gedenkraam tot uitdrukking brengen hoe de vrouwen elkaar steeds bleven helpen en steunen tijdens hun gevangenschap ook al waren ze volledig uitgeput en ondergingen ze de wreedste kwellingen. De duiven symboliseren de hoop en positiviteit van de vrouwen. De rode roos in prikkeldraad staat voor hun onderlinge trouw en vriendschap in gevangenschap.
Het initiatief voor het gedenkraam werd in 1995 genomen door het kerkbestuur van de St. Petrusparochie, in nauw overleg met de 'Vriendenkring Vught'. In opdracht van het kerkbestuur zorgde de stichting 'Vrienden van St. Petrus' voor ontwerp en realisatie van het raam en het vergaren van de benodigde financiële middelen. Ter begeleiding werd een comité gevormd bestaande uit vertegenwoordigers van het kerkbestuur van St. Petrus, het Nationaal Monument Kamp Vught (NMKV), de 'Vriendenkring Vught' en de serviceclub voor vrouwen 'Zonta Noord-Brabant'.
Tineke Wibaut-Guilonard, overlevende van het bunkerdrama, had zitting in het begeleidingscomité namens de 'Vriendenkring Vught'. Op haar verzoek is bij het gedenkraam een glazen plaquette geplaatst met een tekst van medegevangene en componist Marius Flothuis: "Als mensen onder deze omstandigheden nog kunnen zingen, dan leeft er een kracht in hen die sterker is dan het kwaad dat hen bedreigt". Flothuis zei dit tegen lotgenoten in de goederentrein waarin hij kort na Dolle dinsdag, met alle andere gevangenen uit Kamp Vught, op transport was gezet naar Duitsland. Ter hoogte van Oranienburg, Sachsenhausen werden de vrouwenwagons losgekoppeld van die van de mannen en reden de vrouwen zingend verder naar het vrouwenkamp Ravensbrück. Tineke Wibaut-Guilonard en Ed Mager, 'Kamp Vught 1943-1944 Eindpunt ... of Tussenstation, pag. 67, Marius zei toen in zijn wagon: "Hoor.., de vrouwen zingen". Wibaut-Guilonard, 'Zo ben je daar', pag. 62, De woorden die hij daarna sprak zijn op de herdenkingsplaquette geplaatst, op aanwijzing van Tineke. Volgens haar zongen ze in de wegrijdende wagon een oud Duits volkslied "Die Gedanken sind Frei". 'Zodat elke Duitser die het hoorde het kon verstaan en wellicht kon begrijpen wat we bedoelden te zeggen'.'Kamp Vught 1943-1944: in gevangenschap getekend', pag. 3, 'Inleiding, Die Gedanken sind frei'. Auteur Tineke Wibaut-Guilonard. Uitgave Stichting Vriendenkring Nationaal Monument Vught Het zingen was een overlevingsmechanisme voor de vrouwen om de grote ellende en ontberingen even te vergeten,https://pure.uva.nl/ws/files/1269406/92473_thesis.pdf, 'Mensen, macht en mentaliteiten achter prikkeldraad', pag. 223 'Je krijgt je Vriendenkring'. Marieke Meeuwenoord, Universiteit van Amsterdam maar ook een teken van hoop, solidariteit en strijdbaarheid. Tineke Wibaut-Guilonard en Ed Mager, 'Kamp Vught 1943-1944 Eindpunt ... of Tussenstation, pag. 76 'Een beetje slaan en duwen doet wonderen...', Tineke Wibaut-Guilonard overleed op 6 oktober 1996, kort voor de onthulling van het gedenkraam en de plaquette.
Het gedenkraam en de plaquette zijn onthuld door Gisela Wieberdink-Söhnlein, lotgenote en vriendin voor het leven van Tineke Wibaut-Guonard. Zij beschreef het raam met de woorden: Beelden die solidariteit uitdrukken. De kracht van onderdrukte vrouwen. Samen hebben we ons verzet. Samen hebben we gehuild. Samen hebben we gelachen. Samen hebben we gezongen. Samen verlangden we naar de bevrijding. Velen hebben deze niet mogen beleven. Voor de anderen is de steun van hun medegevangenen van levensbelang geweest. Een troostend woord, een arm om je schouder, was vaak genoeg om de kracht te vinden verder te gaan. De solidariteit hielp ons die het meemaakten in de oorlogsjaren om het te overleven en dat verplicht ons om die kracht verder te geven, steeds weer. 'Het Estafettestokje doorgeven', Hetty Voûte, en anderen. Publicatie over de tot standkoming van het Gedenkraam in de st. Petruskerk in 1996.
In het begeleidingscomité had ook Bieneke de Bode zitting. Zij was het enige kind van Nelly de Bode, een van de tien vrouwen die overleed in het bunkerdrama.https://www.nmkampvught.nl/ontdekken/het-verhaal/vermoord-in-vught/bode-nelly-adriana-jeannette-de/ Bieneke de Bode kwam er pas vele jaren na de Tweede Wereldoorlog achter wat haar moeder overkomen was doordat de familie het haar niet durfde te vertellen.https://psychotraumanet.org/nl/wat-er-gebeurd-met-mijn-moeder-familie-bij-de-vriendenkring Omstreeks 1980 zocht ze contact met Non Verstegen, https://www.collectiegelderland.nl/regionaal-archief-rivierenland/object/6d3a33fa-33f3-5c7d-9e8a-93e55867dd1b die toen een aanklacht ingediend had tegen een van de SS-commandanten die verantwoordelijk was voor het voltrekken van het bunkerdrama. Non vertelde haar wat er werkelijk gebeurd was en hoe hard ze daarvoor gestraft werden. Bieneke leerde vervolgens Tineke kennen en kwam in contact met de 'Vriendenkring Vught'. Daar ontmoette ze een overlevende van het bunkerdrama die haar moeder geholpen had om overeind te blijven staan zodat ze nog enige zuurstof kreeg, totdat ze bewusteloos raakte en ten slotte bezweek.
Achtergrond
Een groep van negentig vrouwen in Kamp Vught kwam op voor medegevangene Non Verstegen. 'Vrouwen van Vught'. Auteur Hans Olink, Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Zij was als enige opgesloten in de Bunker als straf voor een vergeldingsactie van de hele groep. De vrouwen waren het daar niet mee eens en toonden zich solidair met Non door het plaatsen van hun nummer en naam op een lijst bij de Schreibstube. Dit maakte de kampcommandant woedend en hij beschuldigde de vrouwen van muiterij. De straf voor een werd omgezet in een meedogenloze straf voor allen. https://pure.uva.nl/ws/files/1269406/92473_thesis.pdf, 'Mensen, macht en mentaliteiten achter prikkeldraad', pag. 227 Het bunkerdrama: ‘Één voor allen, allen voor één’. Marieke Meeuwenoord, Universiteit van Amsterdam De gehele groep vrouwen werd opgesloten in de Bunker in twee veel te kleine cellen. In een cel werden 74 vrouwen gepropt door de bewakers en de kampcommandant, inclusief Non Verstegen. De overige 17 vrouwen kwamen in de cel ernaast terecht. Na een lange 'Hellenacht' bleken er in de volgepropte cel 10 vrouwen gestikt te zijn door gebrek aan zuurstof en was er een vrouw krankzinnig geworden. Deze tragische gebeurtenis staat bekend als het bunkerdrama. https://www.nmkampvught.nl/bunkerdrama/https://www.vpro.nl/speel~POMS_VPRO_382576~het-bunkerdrama-in-kamp-vught-het-spoor-terug~.htmlWibaut-Guilonard, pag. 40 en 41
Onder de 17 vrouwen die opgesloten werden in de cel ernaast, bevonden zich ook Gisela Wieberdink-Söhnlein en Hetty Voûte. Na het bunkerdrama namen zij het moedige initiatief om vrolijke, maar ook satirische liedjes te gaan schijven en deze met z'n allen te zingen om het overleven te vieren en zo hun omgekomen vriendinnen te eren. https://www.hoordevrouwenzingen.nl/, muziekproductie Stichting Da Vida https://www.antiwarsongs.org//do_search.php?idartista=12434&stesso=1&lang=en
Van de 81 vrouwen die het bunkerdrama overleefden, stierf een aantal in gevangenschap: in kamp Vught, op transport in overvolle goederenwagons kriskras door Duitsland, in vrouwenkamp Ravensbrück waar de omstandigheden bijzonder slecht waren en op de dodenmarsen vlak voor het einde van de tweede wereldoorlog. De vrouwen die de oorlog overleefden konden pas na vele jaren van bevriezen van gevoelens en stilzwijgen, erover praten en beschrijven wat hun was overkomen: 'Het was te erg geweest'.
Op 30 september 1967, 25 jaar na de bouw van kamp Vught, bezochten Tineke Wibaut-Guilonard, Hetty Voûte, Non Verstegen, Gisela Wieberdink-Söhnlein en andere lotgenoten opnieuw de Bunker en cel nr.115 waar hun vriendinnen overleden waren.Wibaut-Guilonard, pag. 43 Daarna begonnen ze te schrijven over hun lotgevallen, ingezonden stukken naar landelijke kranten, brieven en boeken. Wibaut-Guilonard'Kamp Vught 1943-1944: In Gevangenschap Getekend, auteur Tineke Wibaut-Guilonard, Stichting Vriendenkring Nationaal Monument Vught, Uitgeverij Het Spinhuis, 1983 , NUGI 642/921'Kamp Vught 1943-1944: Het feit van overleven verplicht, auteur Hetty Voûte, Stichting Vriendenkring Nationaal Monument Vught 1993, 'Noem geen Namen', auteur Astrid Sy, roman geïnspireerd op de levens van onder andere Gisela Söhnlein, Hetty Voûte, en Sieny Kattenburg Uitgeverij Luitingh - Sijthoff, Sedert 1985 kwamen de vrouwen regelmatig bijeen in 'Het Nieuwe Kafé' in Amsterdam. Toen het NMKV opgericht werd in 1990 verenigden ze zich met hun mannelijke lotgenoten uit Kamp Vught in de 'Vriendenkring Vught'. Ze waren ook actief bij de verwezenlijking van allerlei oorlogsmonumenten in Vught, waaronder dit gedenkraam met plaquette. Jaarlijks kwamen ze op 16 januari bijeen in het NMKV, in de nagebouwde cel 115, ter herdenking van hun vriendinnen die overleden waren in de lange 'Hellenacht' van het bunkerdrama. Sommigen moesten daarvoor vanuit het buitenland overkomen, zoals Ada van den Bosch-Hagenaar Tineke Wibaut-Guilonard en Ed Mager, 'Kamp Vught 1943-1944 Eindpunt ... of Tussenstation, pag. 63, 71 en 76, die in New York woonde, en in de bunkernacht naast Tineke gestaan had. Wibaut-Guilonard, pag. 41 en 45 Nadat alle vrouwen overleden waren, heeft het NMKV de herdenking op 16 januari overgenomen.
Zie ook Gedenkraam in het gemeentehuis (Vught) Lijst van oorlogsmonumenten in Vught
Vught Categorie:Oorlogsmonument in Noord-Brabant Categorie:Vught