Jan Verplaetse (Sleidinge, 1969) is een Vlaamse filosoof en schrijver. Hij is hoogleraar rechtsfilosofie en ethiek aan de Faculteit Recht en Criminologie van de Universiteit Gent. Hij is de auteur van Het morele brein (2006), Het morele instinct (2008), Zonder vrije wil (2011), Bloedroes (2016) en Ultramontaan (2024).
Biografie Verplaetse studeerde wijsbegeerte aan de Universiteit Gent en promoveerde in 2002 met een proefschrift over wetenschappelijke pogingen om moraal in de hersenen te lokaliseren. Het morele brein (2006) is de handelseditie van dit proefschrift.
In 2004 richtte hij met Johan Braeckman een interdisciplinaire groep van Belgische en Nederlandse wetenschappers met een fascinatie voor de ontwikkeling en diversiteit van moreel en immoreel gedrag. In 2006 was hij gastcurator van de tentoonstelling 'Voorbij goed en kwaad' (Museum Dr. Guislain) en ontving hij de tweejaarlijkse Prijs Lucien De Coninck voor beloftevol onderzoeker. In 2009 publiceerde deze onderzoeksgroep het overzichtswerk The moral brain: essays on the evolutionary and neuroscientific aspects of morality (Springer). Voor Het morele instinct (2008) dat ook in Duitse vertaling verscheen, ontving hij in 2009 de Eurekaprijs voor wetenschapscommunicatie (Nederland).
In 2011 verscheen Zonder vrije wil. Een filosofisch essay over verantwoordelijkheid (Nieuwezijds) dat de shortlist haalde van de Nederlandse Socratesbeker voor het meest prikkelende filosofieboek. Rond dit boek met zijn erg provocatieve stelling geeft Verplaetse lezingen in binnen- en buitenland en roerde hij zich in debatten voor een meer humane toekomst van het Belgische strafrecht. Samen met enkele Belgische magistraten, die zich verzetten tegen de dominerende vergeldingsidee en het eenzijdig beklemtonen van schuld, verdienste en verantwoordelijkheid, organiseerde hij het symposium Schuld onder de Schedel (Gent, 31 mei 2013). Verplaetse is de mede-oprichter van Consequent, een denktank die zich verdiept in het niet-bestaan van de vrije wil.
In 2016 publiceerde Verplaetse Bloedroes: over onmodern geluk (Nieuwezijds) waarin hij op zoek ging naar waarheid en fictie rond het opwindende effect van bloed. Het boek werd naar het Engels vertaald (Bloodrush: The dark history of a vital fluid, Reaktion Books, London, 2020) en verscheen ook in het Roemeens.
In 2024 verscheen Ultramontaan: filosofische dialogen over geloof, gezag en neogotiek (Pelckmans) waarin hij zich inleefde in de ultrakatholieke voorstellingswereld van de Belgische architect Jean-Baptiste de Bethune en zijn entourage. De dialogen cirkelen rond de vraag of een neogotische guillotine in die wereld mogelijk was. Ultramontanen waren voor de doodstraf, gaven betekenis aan lijden en dood en wilden de hele samenleving "in Christus herstellen". Waarom dan geen neogotische guillotine?
Hij schreef ook enkele algemene werken over ethiek waaronder Beginselen van samenleven. Handboek ethiek en rechtsfilosofie (met Charles Delmotte) (Maklu 2017) en recentelijk Waarom niets mag en alles moet. Handboek klassieke en hedendaagse ethiek (Pelckmans 2024).
Momenteel werkt hij aan een boek over metafysica.
Publicaties Het morele brein - Jan Verplaetse (Garant, 2006, ). For the sake of argument. Argumentatieleer voor juristen en ethici - Jan Verplaetse (Maklu, 2008, ). Het morele instinct: over de natuurlijke oorsprong van onze moraal - Jan Verplaetse (Nieuwezijds, 2008, ). Localizing the moral sense: neuroscience and the search for the cerebral seat of morality, 1800-1930 - Jan Verplaetse (Springer, 2009, ). The moral brain. Essays on the evolutionary and neuroscientific aspects of morality - Jan Verplaetse, Jelle De Schrijver, Sven Vanneste en Johan Braeckman (eds.) (Springer 2009, ). Zonder vrije wil. Een filosofisch essay over verantwoordelijkheid - Jan Verplaetse (Nieuwezijds 2011, ). Bloedroes: over onmodern geluk - Jan Verplaetse (Nieuwezijds 2016, ). Bloodrush. The dark history of a vital fluid (Reaktion Books 2020, ) Waarom niets mag en alles moet. Handboek klassieke en hedendaagse ethiek (Pelckmans 2024) Ultramontaan. Filosofische dialogen over geloof, gezag en neogotiek (Pelckmans 2024)
Categorie:Moraalfilosoof Categorie:Belgisch filosoof Categorie:21e-eeuws filosoof