Maria Krystyna Janina Skarbek (Warschau, 1 mei 1908Larecki 2008, pp. 31, 123. - Londen, 15 juni 1952), ook bekend als Christine Granville, was een Pools geheim agent in dienst van de Britse Special Operations Executive (SOE) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Skarbek was betrokken bij diverse missies gericht op het verzamelen van inlichtingen en onconventionele oorlogvoering in door nazi-Duitsland bezette gebieden, met name in Polen en Frankrijk. Ze kreeg vooral bekendheid door de koelbloedigheid en moed die ze toonde tijdens haar missies.
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog voerde Skarbek geheime missies uit in Hongarije en Polen. Na aanvang van de geallieerde landingen in Normandië werd Skarbek in bezet Frankrijk geparachuteerd om de Franse verzetsbeweging te ondersteunen. Ze voegde zich bij een SOE-netwerk met de codenaam Jockey, dat de opdracht had de regionale Franse verzetsgroepen te organiseren in het kader van de geallieerde landingen in het zuidoosten van Frankrijk die op 15 augustus 1944 zouden plaatsvinden. Een van haar bekendste wapenfeiten was de bevrijding van drie SOE-officieren uit handen van de Gestapo in Digne-les-Bains in augustus 1944.
Skarbek was de langst dienende vrouwelijke geheim agent van de SOE. Volgens een van haar biografen waren Skarbeks missieresultaten en haar capaciteiten als geheim agent doorslaggevend bij het SOE-besluit meer vrouwelijke agenten te gaan rekruteren.Binney 2002, pp. 4-5. In 1941 is ze de schuilnaam Christine Granville gaan gebruiken, een naam die ze na de oorlog ook als wettelijke naam koos toen ze zich in december 1946 tot Brits onderdaan liet naturaliseren.Mulley 2012, pp. 3, 287, 333.
Biografie Eerste jaren
Skarbek werd in 1908 in Warschau geboren als dochter van graaf Jerzy Skarbek, afkomstig uit een rooms-katholieke aristocratische familie, en Stefania Goldfeder, afkomstig uit een welgestelde geassimileerde Joodse familie.Mulley 2012, p. 5. Samen met haar oudere broer Andrzej groeide Skarbek op in Trzepnica, op haar moeders landgoed. Krystyna Skarberk had een sterke band met haar vader en deelde zijn voorliefde voor paardrijden, waarbij ze schrijlings zat en geen dameszadel gebruikte zoals toen gebruikelijk was voor vrouwelijke ruiters. Ook ontwikkelde ze zich tot een ervaren skiër door regelmatig een bezoek te brengen aan de besneeuwde hellingen rondom Zakopane, gelegen in het Tatragebergte in het zuiden van Polen.Masson 1975, p. 7.
In de jaren twintig verkeerde het gezin in een benarde financiële situatie, waardoor ze gedwongen waren het landgoed te verkopen en naar Warschau te verhuizen.Masson 1975, p. 17. Graaf Jerzy Skarbek overleed in 1930, toen Krystyna 22 jaar was. Het financiële imperium van de Goldfederfamilie was nagenoeg volledig ingestort en er was nauwelijks voldoende geld voor het levensonderhoud van gravin Stefania. Skarbek, die haar moeder niet tot last wilde zijn, vond werk bij een FIAT-autodealer, maar werd al snel ziek van de uitlaatgassen en moest haar baan opgeven. Aanvankelijk dacht men, op basis van schaduwen op de röntgenfoto's van haar longen, dat ze aan tuberculose leed, de ziekte waaraan haar vader was overleden. Ze ontving een schadevergoeding van de verzekeringsmaatschappij van haar werkgever, en het advies van haar artsen opvolgend om zoveel mogelijk de frisse buitenlucht op te zoeken, verbleef ze enige tijd in Zakopane, waar ze veel wandel- en skitochten door het Tatragebergte ondernam.Masson 1975, pp. 20-21.
Op 21 april 1930 trouwde Skarbek in Warschau met de jonge zakenman Gustaw Gettlich, maar deze verbintenis duurde slechts enkele maanden en ze scheidden met wederzijdse instemming.Masson 1975, pp. 22-23. Acht jaar later, op 2 november 1938, trouwde de toen dertigjarige Skarbek met Jerzy Giżycki, een Pools schrijver en diplomaat.Masson 1975, p. 24 Niet lang daarna werd Giżycki benoemd tot Pools consul-generaal in Nairobi en reisde het echtpaar naar Brits-Oost-Afrika, waar ze woonden tot de Duitse aanval op Polen in september 1939.Masson 1975, p. 32.
Tweede Wereldoorlog Londen thumb| De journalist Frederick Voigt introduceerde Skarbek bij de SIS. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog reisde het paar per schip naar Londen, waar Skarbek en Giżycki hun diensten aanboden in de strijd tegen de gemeenschappelijke vijand. De Britse autoriteiten toonden aanvankelijk weinig interesse in Skarbek, maar werden uiteindelijk overtuigd door haar kennissen, waaronder de journalist Frederick Augustus Voigt, die haar bij de Secret Intelligence Service (SIS/MI6) introduceerde.Masson 1975, pp. 39-40.
Hongarije en Polen Skarbek werd naar Hongarije gezonden. In december 1939 overtuigde ze de Poolse Olympische skiër Jan Marusarz haar over het besneeuwde Tatragebergte naar het door de nazi's bezette Polen te begeleiden. Eenmaal in Warschau probeerde ze haar Joodse moeder te bewegen Polen zo snel mogelijk te verlaten; Stefania Skarbek was echter vastbesloten in Warschau te blijven,Masson 1975, p. 68. en niet veel later werd ze door Duitsers in hechtenis genomen en naar de Pawiakgevangenis van Warschau overgebracht; uiteindelijk overleed ze in Duitse detentie.
In Hongarije ontmoette Skarbek de Poolse legerofficier Andrzej Kowerski (1912-1988), met wie ze als kind een middag had gespeeld en die ze voor de oorlog nogmaals kort in Zakopane had gezien. Kowerski, die voor de oorlog een deel van zijn been was kwijtgeraakt door een jachtongeluk, was betrokken bij de exfiltratie van Poolse en geallieerde militairen uit het door de nazi-Duitsland bezette Polen en het vergaren van inlichtingen.
Skarbek hielp bij het opzetten van een Pools koeriersnetwerk om geheime informatie en voorwerpen van Warschau naar Boedapest te vervoeren. Een van deze missies bestond uit het over de Pools-Hongaarse grens smokkelen van het Poolse Wz.35-antitankgeweer. Op verzoek van MI6 organiseerden Skarbek en Kowerski de surveillance van het verkeer op alle spoor-, weg- en rivierverbindingen op de grens tussen Roemenië en Duitsland. Skarbek leverde strategisch belangrijke informatie over de olietransporten van de Roemeense Ploiești-olievelden naar Duitsland. Ook kreeg ze de opdracht de belangrijkste communicatieverbinding op de Donau te saboteren.Mulley 2012, p. 88.
In januari 1941 werden Skarbek en Kowerski door de Gestapo gearresteerd. Skarbek gaf blijk van haar vindingrijkheid en improvisatievermogen door in te spelen op de angst voor besmettelijke ziektes bij de Duitsers; door op haar tong te bijten en het bloed op te hoesten, simuleerde ze de symptomen van longtuberculose, waarna zij en Kowerski in vrijheid werden gesteld.Storey 2012, p. 103. Het feit dat de Gestapo niet in conflict wilde komen met de tante van Skarbek, die bevriend was met de Hongaarse regent Miklós Horthy,Mulley 2012, p. 98. zal ook hebben bijgedragen aan hun vrijlating. Uiteindelijk lukte het de twee geheim agenten Hongarije te ontvluchten via de Balkan en Turkije, waarna ze via het Midden-Oosten uiteindelijk Caïro bereikten.
Caïro thumb|upright|Gen. Gubbins, hoofd van de SOE vanaf 1943. Bij aankomst op het SOE-kantoor in Caïro werden Skarbek en Kowerski geconfronteerd met verdenkingen omtrent hun loyaliteit. Skarbek had verdenkingen op zich geladen wegens haar contacten met de Poolse inlichtingendienst Muszkieterzy (Musketiers), die om uiteenlopende redenen zowel door de Britten als de Poolse ballingen gewantrouwd werden.Binney 2002, p. 325. Ook vond een aantal Poolse officieren het verdacht dat Skarbek bij de Franse pro-Vichy consul in Istanboel zo makkelijk aan doorreisvisa was gekomen voor Syrië en Libanon onder Frans mandaat.Masson 1975, p. 116. Het begin van Operatie Barbarossa op 22 juni 1941, de Duitse invasie van de Sovjet-Unie, droeg bij aan het vrijpleiten van Skarbek, aangezien zij informatie over deze op handen zijnde Duitse invasie via de "Musketiers" had verkregen en doorgespeeld aan de Britten.Masson 1975, p. 131. Later bleek dat de informatie over Operatie Barbarossa ook was bevestigd door een aantal andere bronnen, waaronder Ultra.Read & Fisher 1981. Op Kowerski rustte de verdenking dat hij niet loyaal zou zijn aan de Poolse zaak, omdat hij zich niet direct voor dienst had gemeld bij generaal Stanisław Kopański, de commandant van de Poolse Onafhankelijke Karpatenbrigade die destijds in Syrië was gelegerd. Dit werd rechtgezet door de Britse generaal Colin Gubbins, die verklaarde dat Kowerski destijds betrokken was bij een geheime missie voor de Britten.Binney 2002, pp. 71-72.
Hoewel alle verdenkingen waren opgehelderd, besloot majoor Peter Wilkinson van de SOE dat Skarbek en Kowerski voorlopig op non-actief zouden worden gesteld. Toen Skarbeks echtgenoot, Jerzy Giżycki, over deze kwestie hoorde was hij hierover zo verontwaardigd dat hij abrupt zijn eigen succesvolle carrière als Brits geheim agent afbrak en ontslag nam. Nadat Skarbek haar echtgenoot had verteld dat ze van Kowerski hield, vertrok Giżycki naar Londen en emigreerde later naar Canada.Masson 1975, p. 127. Voor Skarbek en Kowerski volgde een langdurige onderbreking in hun actieve dienst. In 1943 hervatten beiden de militaire trainingen, Skarbek als geheim agent en Kowerski als instructeur.Binney 2002
Frankrijk thumb|Vassieux-en-Vercors in het departement Drôme, landingsplaats van de parachutisten, waaronder Krystyna Skarbek, op 6 juli 1944. thumb|Maquisards (verzetsstrijders) in de buurt van Savournon, Hautes-Alpes in augustus 1944. Skarbek is de tweede van rechts, samen met SOE-officieren John Roper en Robert Purvis. In 1944 kwam er verandering in Skarbeks situatie. In de aanloop naar de geallieerde invasie in Frankrijk was er grote behoefte aan goed opgeleide, ervaren geheim agenten. Skarbek, die aan die eisen voldeed en ook vloeiend Frans sprak, werd bij de F-sectie van SOE geplaatst. Ze kreeg de opdracht zich bij het "Jockey-netwerk" te voegen om de koerierstaken over te nemen van Cecily Lefort, die door de Gestapo was gearresteerd en zwaar gemarteld, en later zou worden geëxecuteerd.. Voorzien van vervalste identiteitspapieren op naam van "Pauline Armand" werd Skarbek op 6 juli 1944, samen met vier andere agenten, geparachuteerd in het zuidoosten van Frankrijk in de buurt van het dorpje Vassieux-en-Vercors.Vergnon 2002, pp. 101-102. Ze voegden zich bij het Jockey-netwerk, het SOE-netwerk dat werd geleid door de Belgisch-Britse voormalige pacifist Francis Cammaerts.Mulley 2012, p. 182. Skarbeks taak bestond uit het onderhouden van contacten met de Italiaanse partizanen en de Franse Maquis teneinde gezamenlijke operaties uit te voeren tegen de Duitse troepen in de Zuidelijke Alpen. Begin augustus maakte Skarbek contact met een groep Poolse rekruten in het Duitse bezettingsleger, die gestationeerd waren op de Col de Larche (1996 m), en overtuigde hen ervan te deserteren; ook de aanwezige Duitse soldaten zette ze aan zich over te geven.Mulley 2012, p. 236.
Bevrijdingsoperatie in Digne