thumb|Een klein shotgun house in New Orleans, vlak na orkaan Katrina. Shotgun houses hebben een smalle, rechthoekige bouw en bestaan uit drie tot vijf kamers op een rij zonder gangen. Een shotgun house, ook wel shotgun shack, shotgun hut of shotgun cottage, is een smal rechthoekig woonhuis, meestal niet breder dan ongeveer 3,5 meter, met kamers die achter elkaar op rij liggen en deuren aan beide uiteinden van het huis. Tussen het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) en de jaren 1920 was dit het meest veelvoorkomende soort huis in de zuidelijke Verenigde Staten. Een huis dat in meerdere woningen is verdeeld wordt een 'shotgun apartment' genoemd. Een zogeheten 'railroad apartment' lijkt erop, maar in plaats van dat in iedere kamer de deur naar de volgende ligt, heeft een 'railroad apartment' een gang aan de zijkant van waaruit men in de kamers komt (vergelijkbaar met de compartimenten van een passagierstrein).
Een lang geopperde theorie is dat de bouwstijl te herleiden is naar Afrika en door Haïtiaanse invloeden in New Orleans terecht is gekomen, maar de huizen zijn ver van New Orleans terug te vinden: van Chicago tot Texas en Florida. Hoewel shotgun houses in eerste instantie door zowel de middenklasse als door de armen werden bewoond, werden ze halverwege de 20e eeuw een symbool van armoede. Stadsvernieuwing leidde ertoe dat veel van deze huizen werden gesloopt, maar in buurten waar opwaardering plaats heeft gevonden zijn er een aantal gerenoveerd en behouden als cultureel erfgoed.
Een aantal varianten van het shotgun house bieden meer mogelijkheden en ruimte, en veel ervan zijn aangepast op de behoeften van de moderne bewoner. De oudste shotgun houses hadden geen riolering, maar dit werd vaak later toegevoegd, meestal achter in het huis (en soms op een primitieve manier). Bij 'double-barrel' (dubbelloops) of 'double' (dubbele) shotgun houses werden twee shotgun houses met een gezamenlijke muur aan elkaar gebouwd, waardoor er meer woningen in een buurt pasten. De shotgun house-variant 'camelback' (kamelenrug) heeft een tweede verdieping aan de achterkant van het huis. Soms zijn de huizen zodanig verbouwd dat de hele indeling is veranderd en er gangen zijn ontstaan.
Geschiedenis thumb|left|Dicht op elkaar gebouwde shotgun houses in Louisville, Kentucky. In steden werden shotgun houses dicht op elkaar gebouwd. thumb|Shotgun house in Houston, Texas, 1973. thumb|Een vrijstaande shotgun in Mississippi waar Mississippi John Hurt woonde. Dit is nu een museum. thumb|Twee vrijstaande shotgun houses uit de jaren 1920 in Mobile, Alabama. Er is veel discussie over de oorsprong van zowel het shotgun house zelf als de benaming ervan, vooral nu er sinds orkaan Katrina regelmatig conflicten zijn tussen nieuwbouw- en cultureel erfgoedprojecten.
Veel mensen geloven de theorie van architectuurhistoricus Samuel Wilson Jr. uit New Orleans, die stelde dat shotgunhouseachtige woningen ontstonden in de Creoolse buitenwijken (faubourgs) van New Orleans begin 19e eeuw. Volgens hem verwijst de term 'shotgun' naar het idee dat een jachtgeweerkogel die door de voordeur wordt afgevuurd onverstoord door het huis en de achterdeur zal vliegen als alle deuren zijn geopend.
Folklorist en hoogleraar John Michael Vlach denkt echter dat de oorsprong van de naam en bouwstijl te vinden zijn in het Haïti en Afrika van tijdens of voor de 18e eeuw. Volgens Vlach komt de naam mogelijk van een term uit de Dahomey Fon-gebieden: 'to-gun', wat 'verzamelplaats' betekent. Deze term, die waarschijnlijk door Afro-Haïtiaanse slaven in New Orleans werd gebruikt, kan verkeerd gehoord zijn en geïnterpreteerd als 'shotgun'. James Deetz ondersteunde de theorie van Vlach met archeologisch bewijs voor de Afrikaanse oorsprong, dat hij vond zijn opgraving bij Parting Ways – een nederzetting van bevrijde slaven in Plymouth, Massachusetts uit de jaren 1790. Zijn haastige interpretatie van extreem beperkt bewijs (twee kamers die 'wel of niet zijn samengevoegd') wordt door sommigen echter als 'voorbarig' gezien. Vlachs theorie achter de Afrikaanse oorsprong is gebaseerd op de geschiedenis van New Orleans. In 1803 waren er 1.355 vrije zwarte mensen in de stad. In 1810 woonden er veel meer zwarte dan blanke mensen: 10.500 tegenover 4.500. Hierdoor ontstond een enorme vraag naar woonruimte. Omdat een groot gedeelte van zowel de bouwers als de bewoners van de huizen Haïtianen met Afrikaanse oorsprong waren, vond Vlach het logisch dat ze hun nieuw huizen op dezelfde manier bouwden als de huizen die ze in hun thuisland hadden achtergelaten. Veel van de uit deze periode afkomstige huizen in Haïti (waaronder zo'n 15 procent van de huizen in Port-au-Prince) zijn vergelijkbaar met de vrijstaande shotgun houses in New Orleans.
Het shotgun house begon zijn opmars in New Orleans en, zoals Fred Kniffen in de jaren 1930 al bewees met zijn enquête over de soorten huizen in de staat Louisiana, verspreidde zich van daaruit naar andere plekken. Het is zeker dat in New Orleans al vanaf 1832 shotgun houses werden gebouwd, hoewel er ook bewijs is dat de huizen die in de jaren 1830 werden verkocht al 15 tot 20 jaar eerder werden gebouwd.
Een eenvoudige theorie over de oorsprong van de bouwstijl is dat het gewoon een variant is van de voor het zuidelijke Amerikaanse platteland typerende één-kamer-diepe indeling, maar dan gedraaid om op smalle stadspercelen te passen. Dat soort huizen werden overal in de warme steden van het zuiden gebouwd, omdat de diepte een efficiënte ventilatie toeliet en omdat er dankzij de smalle gevels meer huizen in een straat gebouwd konden worden. Het ontwerp werd zo vaak gebruikt dat de woningvoorraad van sommige steden in het zuiden naar schatting zelfs nu nog voor 10% of meer uit shotgun houses bestaat.
Het gebruik van 'shotgun house' als benaming van een dergelijk huis vond, voor zover bekend, voor het eerst plaats in een advertentie in de Atlanta Journal-Constitution op 30 augustus 1903:
thumb|left|Het shotgun house van George H.W. Bush in Odessa Hoewel shotgun houses in deze advertentie worden voorgedaan als een aantrekkelijk huisvestingsalternatief voor de arbeidersklasse, besloot een rechtbank in Tennessee in 1929 dat shotgun houses alleen aan een specifieke klasse hele arme huurders mochten worden verhuurd. Na de Grote Depressie werden nog weinig shotgun houses gebouwd, en de bestaande huizen raakten in verval. Aan het einde van de 20e eeuw werden shotgun houses in sommige regio’s opgeknapt, als woningen of voor ander gebruik.
Shotgun houses waren in eerste instantie vaak bedoeld als huurwoningen in de buurt van industriegebieden of spoorwegknooppunten, om arbeiders te huisvesten. Fabriekseigenaren lieten de huizen vaak zelf bouwen om aan hun werknemers te verhuren, meestal voor een paar dollar per maand. Aan het einde van de 20e eeuw waren de bewoners van de huizen vaak echter ook de eigenaar. Dit was bijvoorbeeld het geval bij 85% van de huizen in de buurt Lower Ninth Ward in New Orleans, waar veel shotgun houses stonden.
Shotgun houses waren het populairst toen geen tot weinig mensen auto’s hadden, en iedereen dicht bij hun werk en ander belangrijke locaties moest wonen. De percelen waren klein, hoogstens 9 meter breed. Door de grote stroom mensen die (zowel vanuit het Amerikaanse platteland als uit het buitenland) naar de stad trokken en fabriekswerk zochten, was de vraag naar woonruimte in de steden groot. Shotgun houses dienden dezelfde functie als de in noordoostelijke steden veelvoorkomende rijtjeshuizen. Vaak bouwde een enkele aannemer meerdere shotgun houses tegelijk, waardoor veel er hetzelfde uitzagen.
Typische eigenschappen thumb|Plattegrond van een typische vrijstaande shotgun met badkamer. left|thumb|Schets van een typische camelback – een shotgun house met anderhalve verdieping – met een gedetailleerde schets van een typische decoratieve houten deurbeugel.
De kamers van een shotgun house liggen achter elkaar op rij, met voorin meestal de woonkamer, dan een of twee slaapkamers, en helemaal achterin de keuken. De oudste shotgun houses hadden toen ze werden gebouwd geen badkamer, maar latere varianten hadden een badkamer met een korte gang tussen de achterste en een-na-achterste kamer, of een aanbouw bij de keuken. Sommige shotguns hebben maar twee kamers.
Schoorstenen zijn vaak in het huis gebouwd, waardoor de voorste en middelste kamer een schoorsteen delen en elk een eigen open haard kunnen hebben. De keuken heeft meestal zijn eigen schoorsteen.
Shotgun houses hebben naast de algemene indeling nog meer standaardeigenschappen. Het huis ligt bijna altijd dicht aan straat, soms met een kleine voortuin en soms direct aan de stoep. De originele trap naar de voordeur is van hout, maar bij veel huizen vervangen door een duurzame betonnen trap.
Het huis is meestal 60 tot 90 centimeter van de grond verhoogd, wat de oorsprong in New Orleans verraadt. Aan de voorkant zit een enkele deur en raam, en vaak is er een zijdeur aan de buitenkant van de achterste kamer, die iets breder is dan de rest van het huis. De voordeur en het voorste raam waren oorspronkelijk vaak bedekt met decoratieve luiken. Zijmuren hebben soms ramen en soms niet; de kamers die geen buitendeuren hebben, hebben vaak minstens één raam, zelfs als de huizen heel dicht op elkaar zijn gebouwd.
Shotgun houses bestaan over het algemeen uit een houten geraamte bedekt met houten panelen, maar sommige zijn van baksteen of zelfs natuursteen gebouwd. Veel shotgun houses, vooral de oudere en goedkopere, hebben platte daken waarvan de rand gelijk loopt met de voorste muur. Bij huizen van na 1880 steekt het dak meestal een stuk over de voorste muur heen, met een puntgevel boven het overhangende stuk. Het uitsteeksel wordt meestal ondersteund door decoratieve beugels, en heeft soms gietijzeren ventilatieroosters.
De kamers zijn groot, en hebben relatief hoge plafonds voor koeling; als warme lucht ruimte heeft om op te stijgen, zijn de lagere gedeeltes van de kamers vaak koeler. Omdat er geen gangen zijn, loopt frisse lucht efficiënt door alle kamers. Kamers hebben meestal versieringen zoals decoratieve plinten, plafondrozetten, en gedetailleerd houtwerk. In steden als New Orleans werden uitvoerig versierde maar massageproduceerde beugels en andere ornamenten voor shotgun houses geproduceerd die zelfs voor armere huiseigenaren betaalbaar waren.
Varianten thumb|left|Dubbele shotgun houses (hier: New Orleans) waren een vorm van huisvesting voor meerdere gezinnen. Ze hebben een gezamenlijke muur. thumb|Rij shotgun houses in Houstonthumb|Klassiek camelback shotgun house in New Orleans.
Een conventioneel vrijstaand shotgun house met één verdieping wordt vaak een single shotgun genoemd. Hierop zijn een groot aantal veelvoorkomende variaties, die in steden meestal nog meer gebouwd werden dan de single shotgun zelf.
Een double shotgun, ook wel double-barrel shotgun, zijn twee shotgun houses die aan elkaar vastzitten en een gezamenlijke muur hebben. Dit is een vorm van twee-onder-een-kapwoning. De double shotgun kost minder land per huishouden dan de traditionele shotgun en werd veel gebouwd in armere gebieden, omdat dit minder bouwmateriaal en minder land per bewoner kostte. Deze bouwstijl kwam als eerste voor in New Orleans, in 1854.
Een camelback house, ook wel een humpback (bultrug) genoemd, is een variatie met een gedeeltelijke tweede verdieping aan de achterkant van het huis. Camelback houses waren een van de latere soorten shotgun house. De indeling en bouw lijkt erg op die van de traditionele shotgun house, maar de achterste kamer heeft een trap die naar de tweede verdieping leidt. De tweede verdieping, of 'bult', heeft één tot vier kamers. Omdat maar een gedeelte van het huis een tweede verdieping had, werd het in de meeste steden als een huis met één verdieping belast; dit was een van de belangrijkste redenen waarom camelbacks gebouwd werden.