|} thumb|Omliggende Europese hogesnelheidsnetwerk. thumb|HSL-Zuid bij Lage Zwaluwe. thumb|Thalys op de HSL bij Nieuw-Vennep. thumb|Doorgaand Spoorviaduct Bleiswijk. thumb|HSL 4 in aanleg ter hoogte van het verkeersknooppunt Antwerpen-Noord. thumb|HSL-Zuid over de A4. thumb|HSL door Tunnel Rotterdam Noordrand. thumb|Infrastructuur van de HSL-Zuid in Zoetermeer.
De Hogesnelheidslijn Schiphol – Antwerpen, bestaande uit de HSL-Zuid in Nederland en de HSL 4 (of HSL-Noord, Spoorlijn 4) in België, is de voor hoge snelheden geschikte spoorlijn die Schiphol met Antwerpen verbindt via Rotterdam en station Noorderkempen, met een aftakking naar Breda.
De lijn is tussen 2000 en 2006 aangelegd en het eerste deel (tussen Antwerpen en Noorderkempen) werd op 15 juni 2009 geopend. Op 7 september 2009 startte de treindienst tussen Amsterdam en Rotterdam en op 13 december 2009 werd de gehele lijn in gebruik genomen, behalve de aftakking naar Breda, die op 3 april 2011 volgde.Vele miljarden en vuistdikke rapporten, maar nog altijd problemen met de HSL, www.nos.nl; 27 januari 2024
De spoorlijn is onderdeel van de internationale verbinding Frankrijk – Amsterdam (gebruikt door Eurostar) en heeft een belangrijke rol voor binnenlands vervoer. De treinen maken tussen Amsterdam en Hoofddorp, tussen Rotterdam Centraal en Barendrecht en tussen Antwerpen-Berchem en Brussel-Zuid gebruik van bestaand spoor. In Antwerpen is tussen Antwerpen-Luchtbal en Berchem een nieuwe Noord-Zuidverbinding in dienst gesteld. Deze wordt gebruikt door de HSL-treinen, maar maakt geen deel uit van de HSL4.
Op de HSL-Zuid/HSL 4 wordt net als op de Betuweroute en de overige hogesnelheidslijnen in België en Frankrijk gebruikgemaakt van 25 kV wisselspanning op de bovenleiding, in tegenstelling tot de 1500 V gelijkspanning van het Nederlandse spoorwegnet of de 3000 V gelijkspanning van het Belgische spoorwegnet.
Geschiedenis
Aanleg Al in 1973 werd door het kabinet-Den Uyl gesproken over een HSL-spoorlijn in Nederland. Het duurde tot 1988 tot de NS drie HSL-projecten opstartte namelijk de HSL-Zuid, HSL-Oost, en HSL-Noord (Zuiderzeelijn).
De HSL was van oorsprong een project van de N.V. Nederlandse Spoorwegen. De HSL-Zuid maakte deel uit van het Rail 21-plan van de NS. Het eerste kabinet-Kok gaf echter geen goedkeuring aan dat plan, en de meeste andere projecten eruit zijn uitgesteld of geannuleerd.
De betonnen onderbouw en kunstwerken van de HSL-Zuid werden niet aangelegd in opdracht van ProRail maar van Rijkswaterstaat door verschillende consortia van bouwbedrijven. De betonplaten zijn bijna overal onderheid en worden dan ook zettingvrije platen genoemd.
De HSL-Zuid is de grootste publiek-private samenwerking (PPS) die de Nederlandse overheid ooit is aangegaan. Zo is het consortium Infraspeed, bestaande uit de koninklijke BAM Groep, Siemens en Fluor, gecontracteerd voor het ontwerp en aanleg van de bovenbouw: de rails, de bovenleiding, de geluidsschermen, de treinbeheersing en de communicatiesystemen. Na voltooiing van alle bouwwerkzaamheden is het spoorbeheer van de HSL overgegaan naar ProRail. Voor de uitvoering van het onderhoud van de HSL blijft Infraspeed tot en met het jaar 2031 verantwoordelijk. Siemens installeerde de ETCSProrail uiteenzetting ETCS met Siemens vermelding voor het Nederlandse gedeelte en AlstomUIC presentatie voor België.
Ingebruikname van de spoorlijn is enkele malen uitgesteld, buiten de problemen met het materieel om. De oplopende vertraging van de ingebruikname van de HSL-Zuid heeft tot verdere kostenverhogingen geleid in het al miljarden kostende project. De exploitant High Speed Alliance (HSA) ontving een schadevergoeding van € 37,5 miljoen voor gederfde inkomsten door de verschuiving van de openingsdatum naar oktober 2008,http://www.nu.nl, 9 oktober 2007: Snelle trein naar Parijs verder vertraagd en nog eens € 14 miljoen voor een verdere verschuiving naar 1 juli 2009.Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 026, nr. 288 Tussen 8 september 2008 en begin 2009 werd proef gereden tussen Schiphol en Rotterdam.http://www.nu.nl, 21 augustus 2008: NS gaat vanaf september proefrijden op HSL-spoor
Het tijdelijk bedrijf (met getrokken materieel en een maximumsnelheid van 160 km/h) is begonnen op 7 september 2009.
Op woensdagavond 30 september 2009 werd bekend dat de dienstregeling op de HSL was stilgelegd in opdracht van ProRail,NU.nl: hogesnelheidslijn stilgelegd. Gearchiveerd op 17 april 2023. omdat de hoge bovenleidingspanning in combinatie met de locomotieven zou kunnen zorgen voor zwerfstromen die seinen en wissels op het traject bij Hoofddorp zouden kunnen beïnvloeden. Hoewel er geen ongelukken zijn gebeurd, ontving ProRail hierover wel waarschuwingen en besloot men om de dienstregeling op te schorten totdat een oplossing getest en geïmplementeerd was. Dit duurde tot woensdag 7 oktober 2009, toen de dienst weer werd hervat.
Op zondagmorgen 13 december 2009 begon de Thalys te rijden over de HSL-Zuid en de Belgische HSL 4. De Thalys rijdt nu tussen Schiphol en Rotterdam Centraal en op het traject tussen Rotterdam Centraal en Antwerpen-Centraal met de maximale snelheid van . Niet veel later doken echter nieuwe problemen op aan de grensovergang bij Meer. Als twee treinen elkaar daar kruisen valt de trein richting Nederland stil, dit ten gevolge een fout in het beveiligingssysteem. Aan Belgische kant is dit door een ander bedrijf geleverd dan aan Nederlandse kant (Siemens) en de overgang daartussen leverde technische problemen op. Inmiddels lijken deze onder controle.
Wegens voortdurende problemen met het beveiligingssysteem ETCS was het tijdstip van levering en ingebruikneming van de bij AnsaldoBreda bestelde treinstellen van het type V250 nog steeds onduidelijk, doordat leverdata steeds weer opnieuw worden uitgesteld. Het contract tussen exploitant HSA en AnsaldoBreda werd door PvdA-Kamerlid Diederik Samsom als "bizar" betiteld.Hogesnelheidslijn alweer vertraagdRood sein voor de hogesnelheidslijn Minister Eurlings laat intussen in de eerste helft van 2009 een onderzoek uitvoeren naar een terugvaloptie: ander materieel of andere bewezen-techniekbeveiliging.
Sinds 29 juli 2012 zijn (ook) enkele V250-treinen gebruikt voor de reizigersdienst.Fyra V250 rijdt voor het eerst met reizigers. Gearchiveerd op 27 september 2016. Sinds 9 december 2012 zijn de V250-treinstellen planmatig ingezet in de dienst Amsterdam – Brussel (v.v.). Wegens technische problemen werden ritten met de Fyra op 18 januari 2013 opgeschort, de Belgische Dienst veiligheid en interoperabiliteit spoor (DVIS) verbood vanaf dan ook ritten met de V250-stellen over de HSL Schiphol-Antwerpen.https://www.brusselnieuws.be/artikel/veiligheidsdienst-nmbs-verbiedt-fyra Op 31 mei 2013 maakte de NMBS bekend dat ze haar samenwerking met AnsaldoBreda, de producent van de Fyra stopzette en geen toekomst meer zag in de Fyra.https://nos.nl/artikel/513650-fyra-een-groot-drama-vanaf-dag-1.html. Gearchiveerd op 17 april 2023. De NS is de NMBS daarin gevolgd.https://nos.nl/artikel/545976-ns-zegt-koopcontract-fyra-op.html. Gearchiveerd op 17 april 2023.
De spoorbrug over het Hollandsch Diep is in november 2020 voorzien van glazen windschermen. De schermen zijn nodig om de treinen tussen Rotterdam en Breda bij harde wind te kunnen laten rijden. De aanleg kost 40 miljoen euro.Spoorbrug Hollandsch Diep krijgt windschermen
Ondeugdelijke constructie In 2022 bleken er scheuren te zitten in het viaduct Zuidweg bij het dorp Rijpwetering als gevolg van constructiefouten. Per 28 oktober 2022 kwam er een plaatselijke snelheidsbeperking van .Hsl-treinen komende maanden fors vertraagd door onveilig viaduct: tot half uur later in Londen en Parijs; AD, 16 december 2022. Gearchiveerd op 7 juni 2023. Vanaf juli 2023 is hier een snelheidsbeperking van . Verwacht werd dat dit tot 2025 zou gaan duren. Op negen andere bruggen en viaducten werd de maximumsnelheid teruggebracht tot . Hogesnelheidstrein geen 300 maar 80 km/u door foute berekening bij bouw viaduct, www.nos.nl; 25 juli 2023 Spoorbeheerder ProRail rekent erop dat het herstel van de viaducten jaren zal gaan duren.
In januari 2024 werden er in negen bruggen en viaducten ook scheuren geconstateerd, waardoor hier de maximumsnelheid werd teruggebracht van 160 tot .Minder treinen op hsl-traject tussen Amsterdam en Rotterdam door scheurvorming, www.nos.nl; 25 januari 2024Toch niet minder treinen op hsl-traject, wel tot 15 minuten vertraging, www.nos.nl; 26 januari 2024 Uiteindelijk werd het aantal treinen per uur teruggebracht van vijf naar vier.
Op vijf viaducten wordt vanaf juli 2024 de maximumsnelheid verder verlaagd van 120 naar 80 kilometer per uur vanwege de scheurtjes in de constructie die in 2022 werden ontdekt. Door fouten in het ontwerp zijn deze viaducten te licht uitgevoerd, waardoor ze niet stabiel genoeg zijn om er nog met hogere snelheden overheen te rijden. De rijtijd wordt hierdoor langer en er kunnen minder treinen per uur passeren dan voorheen.Snelheid op HSL verder omlaag: nog maar 80 kilometer per uur bij vijf viaducten, www.nos.nl; 9 juli 2024
In augustus 2025 maakte Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Thierry Aartsen bekend dat hij Strukton, Vermeer, Boskalis, Ballast Nedam en Volker Wessels Stevin (de bedrijven die de hsl aanlegden) wil laten betalen voor het herstel van de 10 viaducten en dat hij daartoe een vordering bij de vijf bedrijven heeft neergelegd. Immers: "Het ontwerp voldoet niet aan datgene waarvoor het is besteld”, aldus ProRail. Aartsen wil voorkomen dat de herstelkosten op de belastingbetaler worden afgewenteld. Herstel zou 500 miljoen euro kunnen kosten. Het is evenwel niet duidelijk of de bouwbedrijven tot herstel verplicht zijn; vaak zit er een verjaringstermijn op de garantie op een groot infrastructuurproject.Zie: Den Haag wil dat bouwbedrijven betalen voor blunders bij aanleg hsl, De Telegraaf, 25 augustus 2025. Geraadpleegd op 25 augustus 2025.
Treindiensten
Van Amsterdam naar Parijs en Londen Voor de treinen naar Frankrijk wordt gebruikgemaakt van de Thalys; maar aangezien in die treinen pas in de loop van 2009 het beveiligingssysteem ETCS ingebouwd werd,Nederlandse Spoorwegen (2007): Jaarcijfers 2006. is de Thalys tot december 2009 gebruik blijven maken van de oude route. Sinds 13 december 2009 rijdt de Thalys op de HSL. Sinds oktober 2023 zijn de Thalys-diensten hernoemd naar Eurostar.
Op 14 november 2007 werd bekendgemaakt dat er een studie gemaakt gaat worden naar verlenging van de Eurostar-treindienst Londen – Brussel naar Amsterdam, respectievelijk Keulen. Hiervoor zou dan gebruik worden gemaakt van de nieuwe hogesnelheidslijnen op deze Eind 2009 meldde directeur Richard Brown van Eurostar dat zo'n uitbreiding in de pijplijn zit, maar dat er nieuwe treinen voor nodig zijn, omdat ETCS niet ingebouwd zou kunnen worden in de bestaande Eurostartreinen."Eurostar prepares for competition", 2 november 2009, Railway Gazette International. Gearchiveerd op 26 november 2020.
In september 2013 tekende Eurostar een principeakkoord voor twee treinen per dag tussen Londen en Amsterdam, dit in het kader van het NS-voorstel voor de toekomstige internationale treinverbindingen Nederland-België aan de Tweede Kamer.Railway Gazette 27 september 2013. Gearchiveerd op 5 augustus 2020.
Vanaf 4 april 2018 rijdt tweemaal per dag een rechtstreekse trein van Londen naar Amsterdam. Door het ontbreken van paspoortcontroles in Nederland stopt de terugkerende trein in Brussel-Zuid voor een langere tijd, waar de passagiers moeten uitstappen voor de controle. Vanaf 30 april 2020 zal er op Amsterdam een paspoortcontrole zijn, vanaf 18 mei ook op Rotterdam. Dit scheelt ongeveer een uur reistijd.
Belgische binnenlandse dienst