Laos (uitspraak: [ˈlaɔs]; Laotiaans: ລາວ, Lao), officieel Democratische Volksrepubliek Laos (Laotiaans: ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao), is een door landmassa ingesloten land in het hart van het Indochinese schiereiland van Binnenlands Zuidoost Azië en grenst aan Myanmar (Birma) en China naar het noordwesten, Vietnam naar het oosten, Cambodja naar het zuidwesten en Thailand naar het westen en zuidwesten. Een inwoner van Laos noemt men een Laotiaan.
De historische en culturele identiteit van hedendaags Laos gaat terug tot het koninkrijk van Lan Xang Hom Khao (Koninkrijk van een Miljoen Olifanten Onder de Witte Parasol), dat meer dan vier eeuwen bestond als een van de grootste koninkrijken in Zuidoost Azië. Door de centraal gelegen geografische locatie van Lan Xang was het koninkrijk in staat om tot een populair centrum voor handel over land uit te groeien, waarmee het zowel economisch als cultureel welvarend werd.
Na een periode van intern conflict splitste Lan Xang op in drie onafhankelijke koninkrijken: Luang Phrabang, Vientiane en Champasak. In 1893 werd het een Frans protectoraat, waarbij de drie territoria werden verenigd om de landmassa van het hedendaagse land Laos te vormen. Het land verkreeg kort onafhankelijkheid na de Japanse overheersing, maar werd door Frankrijk opnieuw gekoloniseerd tot het in 1949 onafhankelijkheid won. Laos werd officieel onafhankelijk in 1953, met een constitutionele monarchie onder Sisavang Vong. Kort na de onafhankelijkheidsverklaring maakte een lange burgeroorlog uiteindelijk een einde aan de monarchie toen de Communistische Pathet Lao beweging aan de macht kwam in 1975.
Laos is een socialistische eenpartijrepubliek. Het omarmt het marxisme-leninisme en het wordt geregeerd door de Laotiaanse Revolutionaire Volkspartij, waarbinnen het partijleiderschap gedomineerd wordt door personen met een militaire achtergrond. De Socialistische Republiek Vietnam, de Communistische Partij van Vietnam en het Vietnamees Volksleger hebben tot op heden een grote invloed in Laos.
De hoofdstad en grootste stad van het land is Vientiane. Andere grote steden zijn: Luang Prabang, Savannakhet en Pakse. De officiële taal is Laotiaans. Laos is een land met meerdere etniciteiten, waarbinnen de politiek en cultureel dominante Laotiaanse bevolkingsgroep ongeveer 55% van de totale bevolking vormt. Deze Laotianen wonen voornamelijk in de laaggelegen delen van het land. Mon-Khmer-groepen, de Hmong en andere inheemse heuvelstammen, die voornamelijk in het voorgebergte en de bergen wonen, maken de overige 45% uit.
Laos is lid van de Asia-Pacific Trade Agreement (APTA), Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (ASEAN), Oost-Azië-top, en La Francophonie. Laos werd op 2 februari 2013 lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Naam In het Laotiaans is de naam van Laos "Meuang Lao (ເມືອງລາວ)" of "Pathet Lao" wat letterlijk "Land van de Lao" betekent. Frankrijk, dat de drie verschillende Laotiaanse koninkrijken verenigde in 1893 als Frans-Indochina, zette er een s achter om de meervoudigheid van de verschillende koninkrijken aan te duiden. Die s wordt in het Frans niet uitgesproken. Omdat het Laotiaans geen s als eindletter kent, wordt Laos ook door de Laotianen zelf zonder s uitgesproken. De eerste benoeming van Laos met een 's' komt uit een Portugees woordenboek, dat geschreven is door missionarissen in Macau.
Geschiedenis
Bewijs van moderne menselijke aanwezigheid in de noordelijke en centrale hooglanden van Indochina, die de territoria vormen van wat later Laos zou worden, dateert uit het vroegpaleolithicum.
De epipaleolithische tot subneolithische Hòa Bìnhcultuur was een jager-verzamelaarssamenleving welke bestond van ongeveer 12.000 tot 2.000 v.Chr. in de hooglanden en het binnenland van Laos en heel Zuidoost-Azië. De daaropvolgende Austroaziatische en Austronesische migraties troffen het ingesloten Laos, en ook direct Chinees en Indiaas cultureel contact had een grote impact op het land.
De kern van het huidige Laos bestond uit het 13e-eeuwse Laotiaanse koninkrijk Lan Xang, dat van 1357 tot 1707 als een verenigd koninkrijk bestond, verdeeld in de drie rivaliserende koninkrijken Luang Prabang, Vientiane en Champasak, van 1707 tot 1779. Het viel van 1779 tot 1893 onder Siamese suzereiniteit en werd in 1893 herenigd onder het Franse protectoraat Laos. De grenzen van het huidige Laos werden in de 19e en 20e eeuw vastgesteld door de Franse koloniale overheid.
Geografie miniatuur|Satellietfoto van Laos
Laos is een land dat ligt in Zuidoost-Azië ten noorden van Thailand en ten westen van Vietnam. Het land is omsingeld door andere landen en is aldus het enige land in Pacifisch Azië dat geen kustlijn heeft. Het land heeft een oppervlakte van , waarvan 4736 km² water. Het totale oppervlak is nagenoeg even groot als het Verenigd Koninkrijk, en bijna 6 keer zo groot als Nederland. Het landschap is grotendeels erg ruw bergachtig terrein – waaronder het Annamitisch Gebergte – met hier en daar wat vlakke gebieden, voornamelijk langs de Mekong. Het hoogste punt in het land is Phou Bia met 2819 meter, in de provincie Xhieng Khuang. Het laagste punt is de Mekong die op 70 meter stroomt. Laos ligt tussen 14 en 22 graden noorderbreedte en tussen de 100 en de 106 graden oosterlengte.
De lengte van de Laotiaanse landgrenzen bedraagt 5274 km, waarvan 475 km met China, 238 km met Myanmar, 555 km met Cambodja, 1845 km met Thailand en 2161 km met Vietnam. CIA World Factbook Geography - Land boundaries, geraadpleegd op 27 november 2021. Gearchiveerd op 2 december 2021. De grootste rivier is de Mekong.
Demografie Medio 2020 telde het land 7,28 miljoen inwoners en de bevolkingsdichtheid was 31,5 inwoners per km². In 2015 was de urbanisatiegraad 38%. De gemiddelde jaarlijkse bevolkingsgroei is hoog en ligt iets boven de 2%. Door deze hoge groei heeft het land een relatief jonge bevolking, in 2016 was 43% van de bevolking jonger dan 20 jaar en 4% was ouder dan 65 jaar.
Jaar Worldbank Country Profile Lao PDR, geraadpleegd op 27 november 2021. Gearchiveerd op 27 november 2021.Bevolking(×miljoen)Bevolkings-dichtheid(×p/km²)Levens-verwachting bij geboorteVruchtbaar-heidscijfer19904,2618,553 jaar6,220005,3223,159 jaar4,320106,2527,164 jaar3,120207,2831,568 jaar2,6
Religie Het boeddhisme is de belangrijkste religie in Laos. Tijdens het koninkrijk was het boeddhisme er staatsgodsdienst. De Lao zijn boeddhisten. De andere volken hangen natuurreligies aan. Er zijn ongeveer 30.000 katholieken en 25.000 protestanten. Na de omwenteling in 1975 zijn de godsdiensten ongemoeid gelaten en sinds 1991 bestaat er ook officieel weer godsdienstvrijheid.
Taal De officiële taal is het Laotiaans of Lao. Dit is een toontaal uit de Tai-familie, waaronder ook het sterk verwante Thais behoort, alsook talen gesproken in het zuiden van China. Het schrift dat gebruikt wordt is nauw verwant aan het Thais schrift. In het noordoosten van Thailand (Isaan) wonen meer mensen die Laotiaans en daarop lijkende talen spreken dan in Laos zelf, waar slechts iets meer dan de helft van de bevolking Laotiaans spreekt. De rest van de bevolking spreekt vaak een van de vele inheemse talen, waaronder Hmong en Khmu. Er worden in het land 85 verschillende talen gesproken. Ethnologue: Languages of the World Laos. Gearchiveerd op 9 maart 2023.
Gezondheid In 2018 was de levensverwachting van mannen 65,4 jaar (2007: 63,2) en de levensverwachting van vrouwen was 68,8 (2007: 65,9). Zo'n 80% van de bevolking had toegang tot geschoond drinkwater in 2018. De overheidsuitgaven op het vlak van gezondheidszorg besloegen 2,8% van het bruto binnenlands product.
Steden en plaatsen De hoofdstad van Laos is Vientiane. Enkele andere steden zijn onder andere Champassak, Kaysone Phomvihane, Luang Prabang, Pakse, Paksong, Phonsavan, Sam Neua en Xhieng Khusang. Andere plaatsen zijn onder meer Attapeu, Ban Houayxay, Ban Nahin, Ban Phone, Luang Namtha, Luang Prabang, Muang Khua, Muang Sayaburi, Muang Sui, Muang Xay, Pakbeng, Paksan, Phon Hong, Phongsali, Phonsavan, Salavan, Thakhek, Vang Vieng en Xhieng Khuang.
Bestuurlijke indeling miniatuur|De provincies van Laos. De provincies van Laos vormen de bestuurlijke hoofdindeling van Laos. Naast de 16 provincies (Laotiaans: khwaeng) bestaat er een prefectuur rond de hoofdstad Vientiane.
Attapeu (1) Bokeo (2) Bolikhamsai (3) Champassak (4) Hua Phan (5) Khammuan (6) Luang Namtha (7) Luang Prabang (8) Phongsali (10) Salavan (11) Sainyabuli (15) Savannakhet (12) Sekong (17) Udomxai (9) Vientiane (khwaeng) (14) Xieng Khuang (18) Saisomboun (16) Vientiane (prefectuur) (Kamphaeng Nakhon Wieng Chan) (13)
De provincies en de prefectuur zijn verder verdeeld in districten (Laotiaans: ເມືອງ, muang). Op lokaal niveau bestaan er dorpen (Laotiaans:ບ້ານ, baan)
Economie
De regering van Laos, een communistisch eenpartijstelsel, begon in 1986 de economische teugels los te laten en meer ruimte te laten voor particulier initiatief. Dit leidde tot een hoge gemiddelde economische groei van meer dan 6% op jaarbasis tussen 1988 en 2018.
De landbouw was een belangrijke economische sector, het had in 1990 een aandeel van 50% in het BBP en een nog groter aandeel in de totale werkgelegenheid. In 2020 was het aandeel gedaald naar 16% in het BBP en was het aandeel van de industrie gestegen van 14% in 1990 naar 32% in 2020. Slechts 6,2% van het landoppervlak is vruchtbaar genoeg voor landbouw, en slechts 0,7% wordt permanent bewerkt. CIA World Factbook Geography - Land use, geraadpleegd op 27 november 2021. Gearchiveerd op 2 december 2021. Een probleem voor de landbouw vormen de grote hoeveelheden ongeëxplodeerde munitie die nog in het land liggen van de oorlogen in de jaren 60 en 70. In 2017 was de beroepsbevolking 3,6 miljoen mensen groot, waarvan ruim 70% nog actief was in de landbouwsector.
De Laotiaanse economie is voornamelijk afhankelijk van investeringen en handel met buurlanden Thailand, Vietnam en in het bijzonder China.
JaarBBP(×US$ miljarden)BBP per hoofd(×US$)BNP per hoofd(×US$, PPP)Inflatie(% mut JoJ)19900,87 204 103037,9%20001,73 325 176024,8%20107,13 114135809,2%202019,14262977905,1%
Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leeft in Laos 33,0% van de bevolking onder de armoedegrens.UNDP: Human development indices - Table 3: Human and income poverty (Population living below national poverty line (2000-2007)). Gearchiveerd op 3 juni 2022.
Laos heeft ambitieuze strategieën voor ontwikkeling gebaseerd op het opwekken van elektriciteit door middel van haar rivieren, en het vervolgens doorverkopen van deze opgewekte energie aan haar buurlanden, voornamelijk Thailand, China en Vietnam. Bovendien heeft het met haar plannen voor vier nieuwe spoorwegen die Laos met voorgaande landen moeten verbinden, de ambitie om een 'land-verbonden' natie te worden. Door deze infrastructurele ontwikkelingen en een groeiende mijnsector is Laos door de Wereldbank genoemd als een van de snelst groeiende economieën in Oost-Azië en de Grote Oceaan, met 7% gemiddelde jaarlijkse groei van het bbp over de afgelopen tien jaar.
Infrastructuur miniatuur|Rivieren zijn belangrijke transportassen voor veel Laotianen. De infrastructuur van Laos is slecht. In een groot deel van het land ontbreekt het aan goede wegen, en er zijn bijna geen spoorwegen. Een aantal hoofdwegen, vooral in stedelijke gebieden, zijn verbeterd met als belangrijkste voorbeeld Route 13. Echter, nog steeds kunnen de meeste delen van het land in dunbevolkte gebieden alleen bereikt worden over onverharde wegen, die niet het hele jaar begaanbaar zijn.