thumb|Oskar Luts in 1912 Oskar Luts (Järvepera, 7 januari 1887 [O.S. 26 december 1886] - Tartu, 23 maart 1953) was een Estse romancier en toneelschrijver, vooral bekend om zijn realistisch proza dat 'sentimenteel en humorvol' wordt genoemd. Hij geldt als de meest prominente prozaschrijver uit de twintigste-eeuwse Estse literatuur. Zijn bekendste romans zijn Kevade (in het Engels vertaald als Spring, 1912-1913) en Suvi (Summer, 1918-1919).
Biografie Oskar Luts werd geboren in een middenklassegezin in Järvepera in centraal-Estland, destijds onderdeel van Lijfland, dat op dat moment onder het Keizerrijk Rusland viel. Hij volgde primair onderwijs op parochiescholen in de regio en in 1899 vervolgde hij zijn studie in Tartu (toen nog Dorpat), als universiteitsstad de intellectuele hoofdstad van Estland. In 1902 en 1903 werkte hij als apothekersleerling in Tartu en Narva. Na zijn examens, op zijn zestiende, ging hij in Tallinn aan de slag als apotheker. In militaire dienst in Sint-Petersburg (1909-1911) werkte hij eveneens in de farmaceutische industrie. Terug in Tartu in 1911 studeerde hij farmacie aan de Universiteit van Tartu.
Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak werkte Luts als militaire farmaceut in achtereenvolgens Pskov, Warschau, Daugavpils, Vilnius en Vitebsk. In laatstgenoemde plaats trouwde hij met Valentina Krivitskaja (1892-1982). Hier werd hun zoon Georg (1918-2004) geboren, die later eveneens farmacie studeerde in Tartu en zich bekwaamde in de literatuur.
Oskar Luts werd in 1918 om gezondheidsredenen uit militaire dienst ontslagen. Hij keerde met zijn gezin terug naar Tartu, waar hij enige tijd als apotheker aan de slag ging, in de universiteitsbibliotheek werkte (1919-1920) en een winkel opende. In 1922 begon hij als 35-jarige zijn professionele carrière als schrijver.
Na zijn dood in 1953 werd hij begraven op begraafplaats Ropka-Tamme in Tartu.
Werken
Toen Luts in 1922 besloot zich volledig op zijn schrijfcarrière te richten, had hij zijn belangwekkendste werken al geschreven. In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog schreef hij verscheidene komedies, en in 1912-1913 ook zijn tweedelige roman Kevade (Lente). Daarin portretteerde hij het schoolleven van kinderen in landelijk Estland. Het werd zijn meest succesvolle en bekende werk. Dezelfde personages treden op in Suvi (Zomer) uit 1918-1919 en het postuum uitgegeven Sügis (1938-1939). Al deze romans zijn verfilmd door regisseur Arvo Kruusement.
Luts' bekendste toneelspel Kapsapea (The Cabbage, 1913) gaat over een grote, groeiende kool in de achtertuin van een Estse familie. In 1993 werd dit verhaal omgewerkt tot een korte animatiefilm, waarin de klassieke actiefilm geparodieerd wordt. Na de oorlog werd Luts' werk somberder en minder humoristisch. Wel schreef hij in deze jaren zijn populairste kinderboek Nukitsamees (1920).
Oskar Luts' werken zijn in vele talen vertaald, onder andere in het Engels, Duits, Portugees en Russisch. Van Nederlandstalige vertalingen is vooralsnog geen sprake.
Herinneringscultuur thumb|Oskar Luts-huismuseum in Tartu Direct na de dood van Oskar Luts in 1953 werden door Estland heen monumenten opgericht. Tussen 1958 en 1987 droeg de Näituse straat in Tartu de naam Luts. In 1987 (honderd jaar na Luts' geboorte) werd de stadsbibliotheek van Tartu, die tot dan toe de naam Nikolai Gogol droeg, naar Luts vernoemd (Tartu Oskar Lutsu nimeline linnaraamatukogu). Ook het gymnasium in Palamuse (provincie Jõgevamaa) draagt de naam Oskar Luts.
Sinds 1964 is het woonhuis van Oskar Luts in Riia Maantee (Rigastraat) het Oskar Luts-huismuseum. Met de permanente tentoonstelling Oskar Luts: langs de delicate scheidslijn van leven en verbeelding geeft het een overzicht van Luts' werk en zijn rol in de Estse cultuurgeschiedenis. Het is een afdeling van het Stadsmuseum van Tartu.
Categorie:Estisch schrijver