Sprong in het heelal is de Nederlandse sciencefictionhoorspeluitvoering van de BBC-radiohoorspelserie Journey into Space van Charles Chilton. Het eerste deel, Journey into Space - Operation Luna, werd uitgezonden op 19 oktober 1953 door de BBC.
In Nederland werden de eerste drie series geproduceerd en uitgezonden door de KRO: de eerste serie Operatie Luna in seizoen 1955/1956, de tweede Het Marsmysterie in 1956/1957 en de derde Mars slaat toe in 1957/1958. De regie van deze Nederlandse series had Léon Povel. De vertaling werd gemaakt door mr. Eddy Franquinet, die dat deed onder het pseudoniem P.R.O. Peller (uitspraak propeller, niet pee er o peller), dit op uitdrukkelijk verzoek van de minister van Justitie, om enige afstand te bewaren tussen zijn werk als rechter in Roermond en zijn vele schrijverij.Zie voor een uitgebreide Biografie over Mr. E. Franquinet
De vierde serie De terugkeer van Mars, door de BBC al in 1981 uitgezonden, is pas vele jaren later vertaald door Guy Sweens, waarbij Léon Povel zelf hem nog de nodige adviezen heeft gegeven. In het voorjaar van 2013, na Povels overlijden, heeft zijn jongste zoon Winfried Povel de regie op zich genomen en alsnog het spel gerealiseerd, als eerbetoon aan zijn vader en daaraan hebben vele bekende beroepshoorspelacteurs en astronaut André Kuipers, die een groot fan van hem en De Sprong was, belangeloos meegewerkt. Ook deze serie is door de KRO uitgezonden, te weten op 5, 12, 19 en 26 januari 2014 via zowel Radio 5 Nostalgia als Radio 1.Zie voor het achtergrondverhaal met foto's en luister naar opnamefragmenten met bloopers op Hoorspelweb.com: The Making of 'Sprong in het heelal 4'.
Serieoverzicht Serie 1 Operatie LunaSerie 2 Het MarsmysterieSerie 3 Mars slaat toeSerie 4 De terugkeer van MarsOmschrijvingDe eerste expeditie naar de maan. De eerste schreden op het gebied van de ruimtevaart voeren de luisteraar naar de maan waar de ruimtevaarders kennismaken met tijdreizigers.In deze tweede serie vertrekt Captain Morgan met zijn expeditie naar Mars. Mars blijkt niet zo'n saaie planeet als men eerst dacht. Er breken spannende tijden aan.De aarde wordt bedreigd door een invasie van Marsbewoners. Er wordt een nieuwe expeditie naar Mars gestart om achter de exacte plannen van de Marsianen te komen.Captain Morgan en zijn bemanning maken een derde reis naar Mars om te inspecteren of iedereen die planeet verlaten heeft. Op de terugreis raken zij echter verdwaald in de tijd.AuteurCharles ChiltonVertalingP.R.O. Peller (Mr. E. Franquinet)Guy SweensGeluidseffectenAndré du Bois Ad van de VenLéon Povel André du BoisAd van de Ven Léon Povel Guy Sweens en Gerard Leeuw van Beeld en Geluid in HilversumTechniekAd van de VenGuy SweensRegieLéon PovelWinfried PovelAantal afleveringen18De oorspronkelijke opnamen van delen 1, 2, 3, 5 en 6 zijn verloren gegaan en werden in 2010 voor de cd-uitgave van Uitgeverij Rubinstein opnieuw ingesproken door Arend Jan Heerma van Voss20204Duur6 uur 28 min 39 s 12 uur 30 min 39 s12 uur 47 min 13 s2 uur 11 min 34 sOmroepKRO1e uitzending1 oktober 195523 september 195622 september 19575 januari 2014Cd-uitgave6 cd's10 cd's10 cd's2 cd'sTitel: Sprong in het heelal 1 - Operatie Luna, 6 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2008, ; Sprong in het heelal 2 - Het Marsmysterie, 10 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2006, alsmede Titel: Sprong in het heelal 3 - Mars slaat toe, 10 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2007, ; Sprong in het heelal 4 - De terugkeer van Mars, 2 cd's, Uitgeverij Rubinstein b.v., .Engelse titelJourney into space - Journey to the Moonen in de remake van 1958, omdat de oude versie verloren was gegaan,Journey into space - Operation Luna Journey into space - The Red Planet Journey into space - The World in Peril Journey into space - Return from MarsNederlandse boektitelOperatie LunaDe rode planeetAanval op de aardeTitel: Operatie Luna, Elsevierpocket E 109; De rode planeet, Elsevierpocket E 108; Aanval op de aarde, Elsevierpocket E 95.HoofdrolspelersJeff Morgan (Engels: Jet Morgan), gezagvoerder, SchotJohn de FreeseJohn de FreeseJohn de FreeseHein BoeleDokter "Doc" Matthews, verteller, arts, AmerikaanLouis de Bree Adolf Bouwmeester (wegens ziekte van Louis de Bree) Louis de BreeHero MullerStephen "Mitch" Mitchell, ingenieur, AustraliërJan van EesJan van EesJan van EesChiel de KruijfJimmy Barnet (Engels: Lemmy Barnett), elektronicus, EngelsmanJan BorkusJan BorkusJan BorkusJack MulderOverigenSir William MorganNico de JongReclameagent/luidsprekerHarry BronkRadio-omroeperHarry BronkMcKenzieWam HeskesFlemming/tijdklokPeter AryansDenningJohan WolderDokter (bedrijfsarts/tv)Willem de VriesTelefonist/televisieverslaggeverHan KönigRadar/waarnemer 2Han KönigBrown/chauffeur/filmgroepMaarten KapteynKelner/telegraaf bestsellerJohan WolderLid van reddingsbrigadeJohan WolderRadio-omroeper/pol.IIHarry BronkAutobestuurder/voorzitterRien van NoppenPol.I/Flemming/stem uit volkPeter AryansLuchtvaartdienst/stewardessEva JanssenWilsonPaul van der LekTom Newcombe/tijdklokPeter AryansOom CharlesDaan van OllefenJeff (als jongen)Stijn PovelStem I (radio Venus)Wam HeskesStem II (radio Aarde)Peter AryansOmroeper van BBCPiet EkelRadio GroenlandMaarten KapteynDe stemWam Heskes Controle op de aardeFrans SomersPaul van der LekJohan WolderHenk JossoStemmenPaul van der LekPiet EkelPaul van der LekLandingsleider op de maan Peter AryansMacPaul van der LekTechnische afdeling op de maanHan KönigControle op de maanHan KönigHerman van EelenJournalisten, vrachtvaarders en andere stemmenChilton verwisselde regelmatig de namen van bemanningsleden van de vrachtvaardersHarry BronkFrans SomersHerman van EelenHan KönigPaul DeenJan BorkusMaarten KapteynFrank Rogers (Vrachtvaarder 2, later 1 en Poolbasis) Paul van der LekPaul van der LekFrancis Whittaker (Vrachtvaarder 2 en later 6)Peter AryansBill Grimshaw (Vrachtvaarder 5, later 1 en Poolbasis) Herman van EelenPetersen (Vrachtvaarder 6) Paul DeenEvans (Vrachtvaarder 2) Frans SomersNep-aardcontroleRobert SobelsMcLean Paul DeenPaul DeenMoeder van Jimmy Dogi RuganiVan den Berg Dries KrijnGouddelver annex dingojager Han KönigJohnJohn SoerMarthaAns KoppenVliegende dokterKo van de BosDobsonJo Vischer jr.HardingJo Vischer jr. (d)Jo NobelBill Webster Tonny FolettaArbeiderHan KönigControleur Dries KrijnPaddy (Poolbasis) Han KönigGouverneur van Maanstad Robert SobelsHoofdingenieurJo NobelTijdklok Fé SciaroneCommissie van onderzoekMaarten Kapteyn enSylvain PoonsSterrenwacht Sylvain PoonsProfessor Hadley Jos van TurenhoutMoore Bert DijkstraChauffeur Jo Vischer jr.Telefoonstem Hetty BergerPiloot van maanraket Jos van TurenhoutPaddy FlynnPeter AryansVoorman Han KönigMarsiaan Piet EkelArbeiderHan König CassiaPaula Majoor Landingscontrole in LondenLeontine van Ooij Vlucht 127Peter Schrama GezagvoerderHenk Weltevreden Commandant NicholsAndré Kuipers Talia ControleVivian Boelen OndervragerJohn Beringen VideofoonTom Onokiewicz RaadsmanHans Simonis RecyclingdienstEdvard Niessing De SauteriaanDonald de MarcasAfleveringenMislukte start Een aanbod Het geheim van Dr. Mitchell De start Op reis door de ruimte Landing op de maan Vreemde dingen op de maan Is terugkeer mogelijk of niet? Vliegende schotels Verloren in de eindeloze ruimte De reddende planeet Op aarde, maar waar en wanneer? Steeds meer raadsels De stem In het binnenste der aarde Onthullingen Terug - tot elke prijs De weg terugDe expeditie naar Mars De geheimzinnige Whittaker Wat is er aan de hand met Whittaker? De ondergang van Vrachtvaarder 7 Doorbraak door het onbekende Een vreemd bevel Ontdekkingen in Vrachtvaarder 6 Landing op Mars Het geheimzinnige licht Over land naar de evenaar Raadsels om Vrachtvaarder 2 De vliegende bol Onzichtbare vijanden Onweerstaanbare machten Willoze slachtoffers Een schapenfarm op Mars Gevangenen van de Marsbewoners Achtervolging en ontsnapping De stem uit de woestijn De vlucht Het onderzoek De asteroïden Onthullingen Start naar Mars Op weg naar Mars Gesprek met Frank Rogers Landing op Mars Een vreemdsoortige gevangenis Jeff en Jimmy op verkenning Wat Frank Rogers en Paddy Flynn vertelden De verdwijning van Paddy Flynn De terugkeer van Paddy Flynn De dood van Paddy Flynn Het wapen van de Marsianen Ontsnappingsplannen Terugkeer naar Mars Vlucht van Mars Het laatste bericht De man van Mars De beslissende strijd Een koele ontvangst Dwangarbeid De Sauterianen Verbannen
Muziek Voor de hoorspelserie Sprong in het heelal gebruikten de makers als omlijstende muziek fragmenten uit de balletsuite Medea van Samuel Barber in de uitvoering door het New Symphony Orchestra of London, gedirigeerd door Samuel Barber zelf. Er werd hoorbaar gebruik gemaakt van bekraste grammofoonplaten. Op de avond van de laatste hoorspelaflevering van de derde serie, 16 februari 1958, zond de KRO-radio de uitvoering door dat orkest uit op verzoek van honderden hoorspelluisteraars. De muziek begint met de dreigende bastonen van het Parodos, die de intro van elke hoorspelaflevering vormden onmiddellijk na het fluitende opstijgen van de raket.Cd: Samuel Barber - Barber conducts Barber, Naxos Historical, nr. 8.111358
Verhaal
Hoofdrolspelers zijn gezagvoerder Jeff Morgan, technicus Stephen Mitchell, dokter Matthews en marconist Jimmy Barnet.
Operatie Luna 1965. Het viertal reist met de Luna naar de maan om daar twee weken te verblijven. Op het moment dat ze willen vertrekken voor de terugreis, bij het invallen van de maannacht, valt de volledige technische installatie uit, zodat ze op de maan moeten blijven. Pas na twee weken komt er weer leven in de raket. Na vertrek zien ze de ruimteschepen van een buitenaardse beschaving. Ze verdwalen in de ruimte en landen uiteindelijk op een planeet die de aarde blijkt te zijn, maar 40 000 jaar in het verleden. Ze ontmoeten de buitenaardse wezens, die moeite doen om hen weer terug te krijgen in de 20e eeuw. Daarbij wordt hun geheugen gewist, alleen door het dagboek van dokter Matthews weten ze wat er gebeurd is.
Het Mars-mysterie en Mars valt aan In 1971 is er een stad op de maan verrezen. Hetzelfde viertal reist vanaf de maan naar Mars voor een verblijf van een jaar. Hun vlaggenschip, de Pioneer (in het boek Discovery) wordt vergezeld door acht vrachtschepen, elk met twee bemanningsleden. Het blijkt dat de Marswezens technisch veel verder gevorderd zijn dan de aardse mensen, ze hebben zelfs de aarde bezocht. Omdat Mars een woestijn is geworden, willen ze verhuizen naar de aarde en de aardbewoners leren om hun planeet te sparen. Ter voorbereiding hebben ze in de afgelopen eeuw mensen van de aarde naar Mars ontvoerd om te helpen met de invasie. Bij die invasie zullen alle mensen in een hypnotische staat worden gebracht. Met inzet van al hun kunnen weten de hoofdrolspelers deze invasie te verhinderen. Er is nog maar een Marswezen in leven. Nu zijn invasie mislukt is, besluit hij met een aantal menselijke vrijwilligers zijn heil te zoeken op een exoplaneet.
Trivia Charles Chilton voltooide het script van een aflevering vaak pas een paar dagen voor de opnames bij de BBC. Serie 2 eindigt als de bemanning van de Pionier op het punt staat om van hun reis vanaf Mars op de aarde te landen. Aan het begin van serie 3 echter landen ze niet op de aarde, maar op de maan. Serie 4 sloot oorspronkelijk ook niet aan op het einde van serie 3. Dat stukje heeft Winfried Povel daarom herschreven en er een derde reis naar Mars van gemaakt. In 1963 bracht de Amsterdamse zanggroep The Fouryo's, die voornamelijk bekend was door haar Nederlandstalige versies van nummers van The Everly Brothers, het lied Sprong in het Heelal uit.https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Fouryo%27s&titel=Sprong+in+het+heelal De tekst bevat verschillende referenties naar het gelijknamige hoorspel.