Deze lijst van schilderijen, beelden en monumenten in de Sint-Servaasbasiliek geeft een (onvolledig) overzicht van de belangrijkste schilderijen, beeldhouwwerken, grafmonumenten, epitaven en andere monumenten in het Sint-Servaascomplex in de Nederlandse stad Maastricht. Een deel van de kunstcollectie bevindt zich in de schatkamer van de kerk of in het lapidarium (in de oostcrypte). De meeste schilderijen en beelden bevinden zich op diverse locaties in de kerk, in de dagkapel of in de sacristie, waar ze, naast hun waarde als kunstobjecten, een religieus-educatieve functie vervullen.
Historische achtergrond De Sint-Servaaskerk geldt als de oudste, nog bestaande kerk in Nederland. In zijn lange en veelbewogen geschiedenis was het gebouw onder andere pelgrimskerk, koninklijke eigenkerk, kapittelkerk, parochiekerk en dekenaatskerk. Vooral in de hoge en late middeleeuwen vergaarde de Sint-Servaaskerk en het daaraan verbonden Sint-Servaaskapittel grote rijkdom, in die tijd vooral in de vorm van onroerend goed, en daarnaast gouden en zilveren reliekhouders en liturgische voorwerpen. De vele altaren in de kerk droegen heiligenbeelden. Vanaf het einde van de middeleeuwen kwamen daar schilderijen op paneel en doek bij. Een groot deel van deze kunstvoorwerpen ging na de opheffing van het kapittel in 1797 en de daarop volgende secularisatie verloren. Na de heringebruikname van de kerk in 1804 werd de sterk uitgedunde collectie enigszins aangevuld met die van enkele opgeheven kloosters. Tijdens de bloeitijd van het katholicisme ("Rijke Roomse Leven", ca. 1860-1960) was de kerk overdadig aangekleed met schilderijen en beelden, waarvan een deel bij de zogenaamde "tweede beeldenstorm" werd afgestoten.
Lijst van schilderijen Over de schilderijencollectie van de Sint-Servaaskerk vóór de secularisatie in 1797 is weinig bekend. Slechts één schilderij had een functie in de liturgie: het aan Jan van Eyck toegeschreven Vera Icon, een portret van Christus, dat echter in de negentiende eeuw verkocht werd en zich thans in de Alte Pinakothek in München bevindt. Een deel van de schilderijencollectie toont typisch dominicaanse thema's en is afkomstig uit het in 1798 opgeheven Dominicanenklooster.Hovens/Minis (2006), pp. 116-121. Enkele recente aanwinsten bevinden zich in de schatkamer. Wand- en plafondschilderingen zijn niet opgenomen. Geschilderde retabels komen in een aparte lijst van altaren aan bod. PlattegrondDeze lijst is per default gesorteerd op locatie, waarbij de kerk vanaf het priesterkoor en de daaronder gelegen crypten min of meer kloksgewijs wordt doorlopen, daarna de kloostergang met de daaraan grenzende kapellen, eveneens kloksgewijs. Alternatieve sorteringen kunnen worden opgeroepen door op de pijltjes bij de kolomtitels te klikken. Onderwerp Afmetingen(h × b) Datering Kunstenaar Afbeelding 150px|centerZuidertransept Portret van de Heilige Franciscus van Sales (pendant aanwezig in het noordertransept)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 393. 164 × 124 cm Anoniem 135px|center 150px|centerZuidertransept Heilige Dominicus met de apostelen Petrus en Paulus en drie cherubijnen (pendant aanwezig in het noordertransept)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 387. 267 × 177 cm Gaspar de Crayer? 135px|center 150px|centerZuidertransept Kruisiging van Petrus. Kopie van Guido Reni's altaarstuk uit ca. 1605 in de Vaticaanse MuseaVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 390. 293 × 168 cm Anoniem (Noord- of Zuid-Nederlands?) 130px|center 150px|centerZuidertransept Sint-Jozef en de jonge JezusVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 386. 210 × 129 cm Anoniem (Vlaamse of Hollandse School) 135px|center 150px|centerSint-Jozefkapel De kracht van de rozenkrans: engelen te midden van heiligen (onder) en dominicanen en dominicanessen (midden) reiken rozenkransen uit en redden zielen uit het vagevuur 255 × 198 cm Anoniem (Vlaamse School?) 150px|center 150px|centerZuidelijke zijbeuk(ingang Sint-Barbarakapel) Portret van Sint-Barbara met Heilige Eucharistie en martelaarspalm; linksonder de toren waarin ze opgesloten was Anoniem (Vlaamse School?) 150px|center 150px|centerZuidelijke zijbeuk(Kapel OLV van Smarten) Bewening van ChristusVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), pp. 389-390. 238 × 184 cm Anoniem (Vlaamse School?) 150px|center 150px|centerZuidelijke zijbeuk(Kapel OLV van Smarten) Heilige Familie in klassiek decor ? Anoniem (Luikse School, Gerard de Lairesse?) 130px|center 150px|centerKapel OLV van Smarten Knielende Sint-Hubertus als ridder en jager; op de achtergrond Sint-Servaas en een fantasievoorstelling van een kerk of kathedraal 205 × 142 cm 150px|center 150px|centerDoopkapel Johannes de Doper doopt Jezus in de Jordaan 155 × 80 cm Anoniem (Vlaamse School?) 110px|center 150px|centerHeilig Hartkapel Triptiek boven het epitaaf van Meys: middenpaneel met het martelaarschap van Sint-Sebastiaan; zijpanelen met mannelijke donors (linkerpaneel binnenzijde) en vrouwelijke donors en Maria met Kind (rechterpaneel binnenzijde); op de buitenkanten grisailles met Sint-Bartolomeüs (links) en Sint-Sebastiaan (rechts)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), pp. 383-384. Anoniem (Zuid-Nederlands) 150px|center 150px|centerNoordertransept Ecce Homo: Jezus aan het volk getoondVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 391. 200 × 195 cm (bovenkant halfrond) Anoniem (Hollandse School met Caravaggistische invloed) 150px|center 150px|centerNoordertransept Bewening van Christus (pendant van vorig schilderij) 200 × 195 cm (bovenkant halfrond) Anoniem (Hollandse School met Caravaggistische invloed) 150px|center 150px|centerNoordertransept Heilige Hyacinthus (met beeld van Madonna en Kind) geneest de zieken (pendant aanwezig in het zuidertransept)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 388. 268 × 175 cm Zie noot 2. 130px|center 150px|centerNoordertransept Portret van de Heilige Carolus Borromeus (pendant aanwezig in het zuidertransept) 163 × 123 cm Anoniem 150px|center 150px|centersacristie Zeven werken van barmhartigheid ? Anoniem 150px|center 150px|centerSint-Servaaskapel Kapucijnen verzorgen pestlijders tijdens de pestepidemie van 1632-33 in MaastrichtVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 394. Anoniem 150px|center 150px|centerSint-Servaaskapel Hemelvaart van Sint-Servaas, omringd door engelen (eertijds in het noordertransept)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 395.'Theod. Schaepkens' Hemelvaa[r]t van St. Servaes', in: Limburger koerier, 23-08-1923, editie Maastricht, p. 5 (online tekst) 150px|center 150px|centerSint-Servaaskapel Sint-Servaas ontvangt de bisschopsstaf van een engel 206 × 144 cm 150px|center 150px|centerSchatkamer Heilige Maagschap, met linksonder Sint-Servaas (bruikleen RCE) (1986): 'Oude afbeeldingen'. In: De Sint Servaas (restauratie-informatie bulletin #26), pp. 210-211. Stichting Restauratie De Sint Servaas, Maastricht. (paneel) Anoniem (Westfalen) 150px|center 150px|centerSchatkamer Het laatste oordeelVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 385. (paneel) Anoniem (Zuid-Nederlands, onder invloed van Frans Floris) 150px|center 150px|centerSchatkamer Portret van kanunnik en pauselijk pronotarius Guilielmus (Willem) Lipsen (1621-1695), vanaf 1661 deken van het kapittel van Sint-Servaas (afkomstig van R.K. Weeshuis; zie ook zijn epitaaf elders in de kerk)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 587. Anoniem 150px|center 150px|centerSchatkamer Anna te Drieën ? Anoniem (naar Italiaans voorbeeld) 150px|center 150px|centerSchatkamer Kerkinterieur: zicht op het westwerk van de Sint-Servaaskerk (in 1987 verworven)Minis (1987), pp. 272-273, 308. 150px|center 150px|centerSchatkamer Het offer van Melchisedek 215 × 120 cm 1754 120px|center 150px|centerSchatkamer Sint-Rochus door de engelen genezen van de pestVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 392. 123 × 93 cm Anoniem (Vlaamse School) 150px|center 150px|centerSchatkamer Heilige Drie-eenheid ("Genadestoel") met twee engelenVan Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 383. 139 × 107 cm (paneel) Anoniem (Zuid-Nederlands, naar Robert Campin of Rogier van der Weyden) 150px|center 150px|centerSchatkamer Aanbidding der herders 142 × 109 cm Anoniem (Zuid-Nederlands) 150px|center 150px|centerIn depot Vijf pausen met hun citaten over Thomas van Aquino; v.l.n.r.: Benedictus XIV, Johannes XXII, Pius V, Alexander VII en Paulus V (tot 1798: collectie Dominicanenklooster)Minis (1985), p. 172. 133 × 155 cm Anoniem 150px|center 150px|centerIn depot Vier pausen met hun citaten over Thomas van Aquino; v.l.n.r.: Innocentius VI, Clemens VIII, Clemens VI en Urbanus V; op de achtergrond twee franciscaner monniken (tot 1798: collectie Dominicanenklooster) 133 × 155 cm Anoniem 150px|center 150px|centerIn depot Portret Mattheüs Dolmans (1673-1729), dominicaan en controverseprediker (tot 1798: collectie Dominicanenklooster; beschadigd) ? Anoniem 150px|center 150px|centerLocatie onbekend Christus als Salvator Mundi, met opschrift in bovenrand: ego svm via (ik ben de weg) (paneel) Anoniem (Zuid-Nederlands) 150px|center 150px|centerLocatie onbekend Twee zijluiken van een triptiek, eertijds gekoppeld aan het Maastrichts passieretabel; linkerpaneel: Kruisdraging (buitenkant: Annunciatie); rechterpaneel: Kruisafneming (buitenkant: Ontmoeting van Maria met Elisabeth en Zacharias)Van Nispen tot Sevenaer (1926/1974), p. 384. 173 × 63 cm (elk) (Zuid-Nederlands) Anoniem 150px|center
Lijst van beeldhouwwerken Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste beelden (standbeelden, beeldjes en beeldengroepen) en reliëfs in de kerk en haar bijgebouwen. Niet aan de orde komen bouwsculpturen, zoals gebeeldhouwde kapitelen, consoles, sluitstenen en timpanen, tenzij deze als losse sculpturen tentoongesteld worden. Grafmonumenten, epitafen en andere monumenten zijn in een aparte lijst in dit artikel opgenomen. Gebeeldhouwde altaarretabels worden elders in een lijst van kerkmeubilair besproken, met uitzondering van het dubbelreliëf van het Westwerkaltaar, het Maastrichts passieretabel en enkele losse heiligenbeelden die op altaren zijn geplaatst. Hetzelfde geldt voor gebeeldhouwd kerkmeubilair (zoals de barokke biechtstoelen van Daniël van Vlierden en het neogotisch koorgestoelte) en diverse antropomorfe reliekhouders, liturgisch vaatwerk en andere toegepaste kunst in de kerkschat.