Elektriciteitsdistributie is de verdeling van elektrische energie; het transporteert de elektriciteit van de elektriciteitsproducenten via het elektriciteitsnet naar de eindgebruiker. Het typische voltage in deze fase varieert tussen de 2kV en 35kV, die middels transformatoren wordt omgezet.
Distributienetbeheerders In zowel België als Nederland wordt de distributie van elektriciteit verzorgd door distributienetbeheerders (DNB's). Zij zijn verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en de ontwikkeling van de lokale elektriciteitsnetten en zorgen ervoor dat elektriciteit vanuit het transmissienet tot bij huishoudens, ondernemingen, openbare instellingen en andere eindafnemers wordt gebracht.
De taken van de distributienetbeheerders omvatten onder meer het realiseren van nieuwe aansluitingen, het onderhoud van kabels en installaties, het beheer van elektriciteitsmeters en de registratie van verbruiksgegevens. Daarnaast spelen zij een belangrijke rol bij de uitrol van digitale meters en de voorbereiding van het elektriciteitsnet op nieuwe vormen van energieverbruik en energieproductie.
Aangezien de distributienetten een natuurlijk monopolie vormen, beschikt iedere afnemer slechts over één distributienetbeheerder die afhankelijk is van de geografische ligging van het aansluitingspunt.
Relatie tussen transmissie en distributie Zowel het Belgische als Nederlandse elektriciteitsnet bestaat uit verschillende spanningsniveaus. Elektriciteit wordt eerst over lange afstanden vervoerd via het hoogspanningsnet, dat beheerd wordt door transmissienetbeheerder Elia (België) of TenneT (Nederland).
Vervolgens wordt de elektriciteit via transformatiestations overgedragen aan de regionale distributienetten. De distributienetbeheerders zorgen daarna voor de verdere verdeling van elektriciteit via middenspannings- en laagspanningsnetten tot bij huishoudelijke, commerciële en industriële afnemers.
Distributienetbeheerders vormen daardoor de essentiële schakel tussen het transmissienet en de eindgebruikers. Zonder deze infrastructuur zou elektriciteit niet tot bij individuele afnemers kunnen worden gebracht.
Regionale organisatie van de distributienetten De organisatie van de elektriciteitsdistributie behoort in België grotendeels tot de bevoegdheid van de gewesten. Distributienetbeheerders worden aangewezen door de bevoegde regionale instanties en zijn actief binnen duidelijk afgebakende geografische gebieden.
Afhankelijk van de gemeente kan een andere distributienetbeheerder verantwoordelijk zijn voor het lokale elektriciteitsnet. Overzichten van de bevoegde netbeheerders per gemeente worden gepubliceerd door sectororganisaties en regulatoren.
De distributienetbeheerders werken samen binnen verschillende overleg- en coördinatiestructuren. Hun onderlinge samenwerking is van belang voor de technische interoperabiliteit van het Belgische elektriciteitsnet en voor de invoering van nieuwe marktprocessen.
Distributienettarieven De kosten voor het beheer, onderhoud, herstel en de uitbreiding van de distributienetten worden gedeeltelijk gefinancierd via distributienettarieven.
Deze nettarieven maken deel uit van de elektriciteitsfactuur van eindafnemers en worden gebruikt om investeringen in de netinfrastructuur mogelijk te maken. Zij dragen onder meer bij aan de vervanging van verouderde installaties, de digitalisering van het net, de uitrol van slimme meetinfrastructuur en de aansluiting van nieuwe verbruiks- en productie-installaties.
De toenemende elektrificatie van de samenleving, onder meer door elektrische voertuigen, warmtepompen en thuisbatterijen, zorgt ervoor dat netbeheerders bijkomende investeringen moeten uitvoeren om de capaciteit en betrouwbaarheid van de distributienetten te waarborgen.
Invloed van de energietransitie De energietransitie heeft een belangrijke invloed op de werking van de distributienetten. Traditioneel werd elektriciteit voornamelijk geproduceerd in grootschalige centrales en vervolgens via het net naar de eindgebruikers vervoerd. Door de sterke groei van decentrale productie-installaties, zoals zonnepanelen, wordt elektriciteit echter steeds vaker lokaal geproduceerd.
Daardoor stroomt elektriciteit niet langer uitsluitend van producent naar consument, maar kan zij ook vanuit woningen en bedrijven worden geïnjecteerd in het distributienet. Dit vereist bijkomende aanpassingen aan de netinfrastructuur en een grotere flexibiliteit van het elektriciteitssysteem.
Netbeheerders investeren daarom steeds meer in digitalisering, netversterking en slimme nettechnologieën om de stabiliteit, capaciteit en betrouwbaarheid van het net te behouden in een energiesysteem met een groter aandeel hernieuwbare energie.
Prosumenten en distributienetten Prosumenten zijn afnemers die tegelijkertijd elektriciteit produceren, meestal door middel van zonnepanelen. Zij nemen elektriciteit af van het net wanneer hun eigen productie onvoldoende is, maar injecteren elektriciteit op het distributienet wanneer hun productie groter is dan hun verbruik.
Door deze dubbele rol maken prosumenten op een specifieke manier gebruik van de netinfrastructuur. Het distributienet fungeert daarbij als een tijdelijke buffer tussen productie en verbruik.
In verschillende Belgische gewesten werden mechanismen ingevoerd om rekening te houden met het gebruik van de netinfrastructuur door prosumenten. Het prosumententarief had als doel een bijdrage te leveren aan de kosten van de distributienetten, aangezien eigenaars van zonnepanelen eveneens gebruikmaken van de infrastructuur voor afname en injectie van elektriciteit.
Zie ook Elektriciteitscentrale (kernreactor, kolencentrale, gascentrale) Duurzame energie (waterkrachtcentrale, zonne-energie, windenergie) Transformator ALSB Hoogspanning, laagspanning