miniatuur|Een betoging in Barcelona, 2019 thumb|Betoging van gele hesjes in Brussel, 2018 thumb|Betoging in Cairo tijdens de Arabische Lente, 2013 thumb|Scholierenprotesten voor het klimaat in Berlijn, 2019 thumb|Bioscoopjournaal uit 1922 over een betoging van arbeiders thumb|Bioscoopjournaal uit 1923. Fragment van de "Betooging der Modernen" van af het IJsclubterrein in Amsterdam. De door de SDAP en NVV georganiseerde grootscheepse manifestatie (1500 organisaties met 250.000 vertegenwoordigers) richtte zich tegen loonsverlaging, tegen de Vlootwet en was voor het behoud van de 48-urige werkweek. Sprekers waren o.a. Troelstra, Stenhuis, Wibaut en Suze Groeneweg. Een betoging, manifestatie of demonstratie is een openbare samenkomst voor of tegen een bepaalde zaak. Betogingen zijn een politiek actiemiddel. Ze vormen een alternatief voor bestuurlijke en democratische processen.
Recht op manifestatie Het recht op manifestatie is in diverse landen een democratisch recht. Veel manifestanten zien het ook als een democratische plicht, een middel om bestuurders, volksvertegenwoordigers en machthebbers erop te wijzen dat ze iets verkeerd doen of iets ten onrechte nalaten.
Niet-democratische landen verbieden manifestaties in het geheel en treden hard op met ordehandhaving.
Typen manifestaties Een manifestatie is vaak een vorm van protest. Voorafgaand of tijdens zo'n bijeenkomst zijn er vaak sprekers. Er worden vaak spandoeken en tekstborden met leuzen meegedragen, en leuzen geschreeuwd of (protest)liederen gezongen. Ook vinden er soms vlagverbrandingen plaats.
Voorbeelden van verschillende manifestaties zijn: Sit-ins, blokkades en bezettingen: Hierbij blokkeert men een belangrijk punt, zoals een doorgang, een verkeersweg, of een gebouw. Soms wordt geprotesteerd tegen een sloop door zichzelf aan de sloopmachines of het te slopen object vast te binden of te ketenen. Naaktacties: Zoals Peta, FEMEN en World Naked Bike Ride. Stakingen: Veel stakingen gaan gepaard met manifestaties en blokkades door de stakers. Massabijeenkomsten: Wanneer er zeer veel mensen met een bepaald doel bijeenkomen om te protesteren is dit op zich al een duidelijk signaal. Rellen, wanneer er sprake is van een grootschalige verstoring van de openbare orde. Ludieke acties, betogingen over een ernstige zaak maar op een speelse manier uitgevoerd. Lawaaidemonstraties, waarbij de openbare orde wordt verstoord door zoveel mogelijk lawaai te maken.
Effect Gedurende het grootste deel van de 20e eeuw kwamen massaprotesten steeds vaker voor en hadden ze ook steeds meer kans van slagen. Volgens onderzoek hadden begin jaren 2000 twee op de drie protestbewegingen die systemische veranderingen eisten, uiteindelijk succes. Achteraf gezien was dat een hoogtepunt: tegen het einde van de jaren 2010 was het succespercentage van protesten gehalveerd tot één op drie, hoewel ze steeds vaker voorkwamen. En in de jaren 2020-2022 is het percentage alweer gehalveerd, tot één op zes. De oorzaken zijn niet geheel duidelijk, maar onderzoekers verwijzen in de eerste plaats naar de toenemende polarisatie wereldwijd, in combinatie met inkomensongelijkheid, nationalistische stromingen, gefragmenteerde nieuwsmedia en andere krachten die de verdeeldheid rond sociale en politieke thema’s verdiepen.
Politiek Politieke risico’s Betogingen zijn in zekere zin een 'risicovol' actiemiddel, omdat men zeker moet zijn dat men een significante opkomst kan mobiliseren.
Inperking van het betogingsrecht Amnesty International legde in een rapport van 2024 een patroon bloot van inperking van het betogingsrecht in 21 Europese landen waaronder België en Nederland: repressieve wetten, het gebruik van onnodig of buitensporig geweld, willekeurige arrestaties, vervolgingen, ongerechtvaardigde of discriminerende beperkingen en boetes, in combinatie met het gebruik van indringende bewakingstechnologie.
In België vreesde de coalitie ‘Recht op protest’, bestaande uit de Liga voor Mensenrechten, Amnesty International Vlaanderen, Greenpeace en de vakbonden ABVV, ACV en ACLVB dat het nieuwe Strafwetboek (meer bepaald artikel 547) ernstige risico's met zich meebrengt voor het recht op protest en de vrijheid van meningsuiting: burgerlijke ongehoorzaamheid en oproepen daartoe zouden al te makkelijk strafrechtelijk vervolgd kunnen worden. Na een protestacties tegen de stemming in het parlement in februari 2024 stapte het advocatenkantoor Progress Lawyers namens de coalitie naar het Grondwettelijk Hof om artikel 547 in nietig te laten verklaren.
België Hieronder volgt een overzicht van de grootste betogingen in België, met minstens 50.000 deelnemers. De betoging tegen de sluiting van de autofabriek Renault Vilvoorde in 1997 is de enige uit deze lijst die niet in Brussel plaatsvond, maar in Tubeke.
Betogen is verboden in de zogenaamde neutrale zone, die het Brusselse Warandepark en omliggende straten omvat.Artikel 3 van de Wet van 2 maart 1954 tot voorkoming en beteugeling der aanslagen op de vrije uitoefening van de door de Grondwet ingestelde souvereine machten Ze is ingesteld in 1892 en werd in 1920 doorbroken door veteranen van de Eerste Wereldoorlog.Na de bestorming van het Capitool: hoe zit het met de beveiliging van ons parlement? En is dat al ooit aangevallen?, VRT NWS, 10 januari 2021 Ook in Namen en Eupen zijn neutrale zones afgebakend. De Raad van State betwijfelde in 2018 of een dergelijk algemeen verbod in overeenstemming is met de vrijheid van meningsuiting zoals gewaarborgd door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, met name wat betreft individuele of kleine manifestaties.Raad van State, afdeling Wetgeving, advies nr. 64.121/1 en 64.126/1 van 23 november 2018, randnr. 115
Datum Plaats Doel Organisatie Opkomst23 oktober 1983BrusselVredesoptocht, tegen atoomwapensVlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens, Overlegcentrum voor de Vrede en Coordination Nationale d'Action pour la Paix et la Démocratie400.00020 oktober 1996BrusselWitte Mars, voor een beter werkend gerecht (na de Zaak-Dutroux)300.00031 mei 1986BrusselTegen besparingsplannen van de Regering-Martens VIAlgemeen Belgisch Vakverbond250.00025 oktober 1981BrusselVredesoptocht, tegen atoomwapensVlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens, Overlegcentrum voor de Vrede en Coordination Nationale d'Action pour la Paix et la Démocratie200.00017 maart 1985BrusselVredesoptocht, tegen atoomwapensVlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens, Overlegcentrum voor de Vrede en Coordination Nationale d'Action pour la Paix et la Démocratie150.00014 oktober 2025Brussel Tegen de regering-De WeverABVV, ACV, ACLVB, middenveld en jongerenorganisaties 140.0006 november 2014BrusselTegen de Regering-Bourgeois en Regering-Michel IABVV, ACV en ACLVB120.00015 juni 2025BrusselTegen de oorlog in Gaza11.11.11110.0007 september 2025BrusselTegen de genocide in Gaza11.11.11110.00023 maart 1971BrusselTegen landbouwplan van de Europese Economische GemeenschapBoeren100.00025 oktober 1987Brussel"Feest van de overwinning", tegen atoomwapensVlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens, Overlegcentrum voor de Vrede en Coordination Nationale d'Action pour la Paix et la Démocratie100.00022 maart 1992BrusselVoor verdraagzaamheid100.00024 oktober 1992BrusselAntiracismebetogingHand in Hand100.00013 december 2001BrusselVoor een sterk en sociaal EuropaVakbonden en NGO's100.00015 februari 2003BrusselVredesdemonstratie, tegen de Irakoorlog100.00029 september 2010BrusselTegen de besparingen van de Europese UnieEuropese vakbonden100.00013 februari 2025BrusselTegen Regering-De WeverAlgemeen Belgisch Vakverbond, Algemeen Christelijk Vakverbond en Algemene Centrale der Liberale Vakbonden100.00028 oktober 2005BrusselAlgemene staking met betoging tegen het generatiepactAlgemeen Belgisch Vakverbond, Algemeen Christelijk Vakverbond en Algemene Centrale der Liberale Vakbonden80.00011 mei 2025BrusselVoor de erkenning van Palestina80.0002 februari 1997TubekeTegen sluiting Renault Vilvoorde70.00027 januari 2019BrusselKlimaatmarsRise for Climate70.00010 oktober 2021BrusselBack to the Climate, klimaatmarsYouth for Climate en Klimaatcoalitie70.0002 december 2018BrusselKlimaatmarsClimate Express, Klimaatcoalitie en BOS+65.00022 oktober 1961BrusselMars op Brussel, tegen taalwetgeving en taalgrensVlaams Aktiekomitee voor Brussel en Taalgrens63.40015 maart 2003BrusselTegen de IrakoorlogVakbonden en vredesbeweging60.00021 maart 2003BrusselVoor een sociaal en democratisch EuropaVakbonden, vredesbeweging en studentenbewegingen60.0009 december 1979BrusselInternationale betoging tegen rakettenVredesorganisaties uit België, Nederland en West-Duitsland50.00023 januari 2022BrusselTegen de coronamaatregelen50.000
Nederland
thumb|Betoging op het Museumplein in Amsterdam, 2 oktober 2004
De grootste betogingen ooit in Nederland waren:
23 september 1923, Amsterdam, IJsclubterrein, tegen de Vlootwet en de bezuinigingen van het Kabinet-Ruijs de Beerenbrouck II, georganiseerd door de SDAP en het NVV, 70.000 deelnemers. Vooraf waren er 1 miljoen handtekeningen opgehaald. 21 november 1981, Amsterdam, Museumplein, Antikernwapendemonstratie tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens in Europa (NAVO-dubbelbesluit). Ruim 400.000 betogers liepen een tocht door het centrum van Amsterdam. De betoging was georganiseerd door het Interkerkelijk Vredesberaad. 29 oktober 1983, Den Haag, Malieveld, Antikernwapendemonstratie tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens, 550.000 betogers, georganiseerd door het Komitee Kruisraketten Nee. 2 oktober 2004, Amsterdam, Museumplein. Tegen het kabinetsbeleid van Balkenende 2. Georganiseerd door de vakbonden en Keer het Tij. Er kwamen meer dan 200.000 betogers (ruim 300.000 volgens de gemeente Amsterdam). 5 oktober 2025, Amsterdam, Museumplein, Derde Rode Lijn demonstratie tegen het kabinetsbeleid van kabinet-Schoof ten opzichte van Israëls 'oorlogsmisdaden in Gaza'. Volgens de organisatie en politie kwamen er meer dan 250.000 demonstranten. Bij de eerste twee Rode Lijn demonstraties, eerder dat jaar op het Malieveld in Den Haag, waren op 18 mei 100.000 en op 15 juni 150.000 mensen aanwezig.
Verenigde Staten thumb|De mars naar Washington in augustus 1963 met Martin Luther King thumb|Herdenkingsbetoging 2009 van de studentenmanifestatie in China, juni 1989
Een van de bekendste massamanifestaties is die van 28 augustus 1963, waarbij meer dan 250.000 van allerlei rassen bijeen kwamen om te manifesteren vóór rassengelijkheid. Tot dan toe gold een strikte rassenscheiding in zuidelijke deelstaten, de zogenaamde Jim Crow-wetgeving. Zo mochten zwarte mensen bijvoorbeeld niet in de bus van de blanken en mochten zwarte kinderen niet de scholen van blanke kinderen bezoeken. Dit systeem deed sterk aan de apartheid in Zuid-Afrika denken. Op die bijeenkomst sprak dominee Martin Luther King zijn beroemde rede I Have a Dream uit.
China Hoewel de democratische rechten in China beperkt zijn, komen straatmanifestaties op grote schaal voor. Verspreid over heel China schat men dat op een aantal van 1000 per jaar. Het betreft evenwel bijna altijd kleine manifestaties tegen een bepaalde werkgever in verband met de slechte werkomstandigheden. Meestal gaat het niet om grote maatschappelijke manifestaties.
Een uitzondering was de grote studentenmanifestatie van juni 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, die bloedig werd neergeslagen door het leger: honderden lieten het leven, vele omstanders raakten gewond. Vele studenten zijn vervolgens spoorloos verdwenen. Voor hun leven wordt gevreesd.
Duitsland