Hartknoopmieren (Cardiocondyla) zijn een geslacht van mieren uit de onderfamilie knoopmieren (Myrmicinae). De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1869 door Carlo Emery.
Hartknoopmieren zijn zwerfmieren. Sommige soorten, waaronder Cardiocondyla emeryi, C. mauritanica, C. minutior en C. obscurior (tweekleurige hartknoopmier) zijn invasieve soorten die door menselijke activiteit wijd verspreid zijn doorheen de tropische gebieden, soms tot in gematigde gebieden. Ze behoren vaak tot de eerste ongewervelde diersoorten die verstoorde gebieden zoals nieuw gevormde vulkanische eilanden of geherstructureerde voormalige bauxietmijnen koloniseren. Kolonies kunnen makkelijk meegevoerd worden met kleine hoeveelheden grond of plantmateriaal. Ze vallen weinig op omdat ze veel minder destructief zijn dan andere invasieve soorten zoals de hazewindmier (Anoplolepis gracilipes). Ze leven in kleine kolonies met een paar dozijn tot een honderdtal werksters, die vooral solitair foerageren. Alle werksters zijn steriel. De nesten zijn meestal ondergronds en bestaan uit verschillende kleine kamers die tot 1½ meter diep kunnen zijn. Ze zijn moeilijk te lokaliseren omdat de verborgen ingangen slechts gaatjes met een diameter van een millimeter hebben. C. obscurior maakt nesten in opgerolde bladeren van citrusbomen. "Stealthy invaders: the biology of Cardiocondyla tramp ants." Insectes Sociaux vol. 53 (2006), blz. 1-7.
Hartknoopmieren worden gekenmerkt door een vorm van polymorfisme bij de mannelijke dieren. Er zijn niet-agressieve gevleugelde mannetjes die uit het moederlijke nest emigreren, en ongevleugelde zogenaamde ergatoïde (op werksters lijkende) agressieve mannetjes die hun hele leven in het eigen nest blijven en die andere ergatoïde mannetjes aanvallen en doden om het monopolie te verkrijgen op het paren met de maagdelijke koninginnen die in de kolonie worden geproduceerd. Ergatoïde mannetjes tolereren echter wel parende gevleugelde mannetjes in hun nest. "Population structure of the male-polymorphic ant Cardiocondyla obscurior." Studies on Neotropical Fauna and Environment vol. 40 (2005), blz. 187-190.
Bij C. obscurior is waargenomen dat het polymorfisme doorwerkt tot in het sperma. Bij de meeste mannetjes van de sociale vliesvleugeligen degenereren de testes als de volwassenheid bereikt is, waardoor ze weinig sperma hebben. Ook bij de vliegende 'stiekeme' mannetjes van C. obscurior is dit het geval. De ergatoïden blijven echter grote aantallen spermacellen produceren en de onderzoekers vermoeden dat dit een aanpassing is aan de intense strijd om het bevruchten van de koninginnen.
Soorten Cardiocondyla atalanta Forel, 1915 Cardiocondyla batesii Forel, 1894 Cardiocondyla bicoronata Seifert, 2003 Cardiocondyla brachyceps Seifert, 2003 Cardiocondyla breviscapa Seifert, 2003 Cardiocondyla britteni Crawley, 1920 Cardiocondyla bulgarica Forel, 1892 Cardiocondyla carbonaria Forel, 1907 Cardiocondyla cristata (Santschi, 1912) Cardiocondyla elegans Emery, 1869 Cardiocondyla emeryi Forel, 1881 Cardiocondyla fajumensis Forel, 1913 Cardiocondyla gallagheri Collingwood & Agosti, 1996 Cardiocondyla gallilaeica Seifert, 2003 Cardiocondyla gibbosa Kuznetsov-Ugamsky, 1927 Cardiocondyla goa Seifert, 2003 Cardiocondyla humilis (Smith, 1858) Cardiocondyla insutura Zhou, 2001 Cardiocondyla israelica Seifert, 2003 Cardiocondyla jacquemini Bernard, 1953 Cardiocondyla kagutsuchi Terayama, 1999 Cardiocondyla koshewnikovi Ruzsky, 1902 Cardiocondyla kushanica Pisarski, 1967 Cardiocondyla littoralis Seifert, 2003 Cardiocondyla longiceps Seifert, 2003 Cardiocondyla longinoda Rigato, 2002 Cardiocondyla luciae Rigato, 2002 Cardiocondyla mauritanica Forel, 1890 Cardiocondyla melana Seifert, 2003 Cardiocondyla minutior Forel, 1899 Cardiocondyla monardi Santschi, 1930 Cardiocondyla nana Seifert, 2003 Cardiocondyla neferka Bolton, 1982 Cardiocondyla nigra Forel, 1905 Cardiocondyla nigrocerea Karavaiev, 1935 Cardiocondyla nivalis Mann, 1919 Cardiocondyla nuda (Mayr, 1866) Cardiocondyla obscurior Wheeler, 1929 (Tweekleurige hartknoopmier) Cardiocondyla opaca Seifert, 2003 Cardiocondyla opistopsis Seifert, 2003 Cardiocondyla papuana (Reiskind, 1965) Cardiocondyla paradoxa Emery, 1897 Cardiocondyla paranuda Seifert, 2003 Cardiocondyla parvinoda Forel, 1902 Cardiocondyla persiana Seifert, 2003 Cardiocondyla pirata Seifert & Frohschammer, 2013 Cardiocondyla rugulosa Seifert, 2003 Cardiocondyla sahlbergi Forel, 1913 Cardiocondyla sekhemka Bolton, 1982 Cardiocondyla semirubra Seifert, 2003 Cardiocondyla shagrinata Seifert, 2003 Cardiocondyla shuckardi Forel, 1891 Cardiocondyla sima Wheeler, 1935 Cardiocondyla stambuloffii Forel, 1892 Cardiocondyla strigifrons Viehmeyer, 1922 Cardiocondyla tenuifrons Seifert, 2003 Cardiocondyla thoracica (Smith, 1859) Cardiocondyla tibetana Seifert, 2003 Cardiocondyla tiwarii Ghosh, Sheela & Kundu, 2005 Cardiocondyla tjibodana Karavaiev, 1935 Cardiocondyla ulianini Emery, 1889 Cardiocondyla unicalis Seifert, 2003 Cardiocondyla venustula Wheeler, 1908 Cardiocondyla weserka Bolton, 1982 Cardiocondyla wheeleri Viehmeyer, 1914 Cardiocondyla wroughtonii (Forel, 1890) Cardiocondyla yemeni Collingwood & Agosti, 1996 Cardiocondyla yoruba Rigato, 2002 Cardiocondyla zoserka Bolton, 1982