Henri Bernard (historicus)

Henri Bernard (Brussel, 3 augustus 1900 – Schaarbeek, 15 februari 1987) was een Belgisch militair, historicus en hoogleraar. Hij diende als officier in het Belgische leger, nam deel aan de Achttiendaagse Veldtocht tijdens de Tweede Wereldoorlog en was actief in het verzet. Na zijn vlucht naar Engeland speelde hij een rol in de voorbereiding van de geallieerde landing in het Europese continent. Na de oorlog werd hij hoogleraar krijgsgeschiedenis aan de Koninklijke Militaire School (KMS). In 1986 werd hij door koning Boudewijn in de adelstand verheven als baron.

Levensloop Jeugd en opleiding Henri Bernard was de zoon van Léopold Bernard, een hooggeplaatst officier van het Belgische leger, en Clémence Dewez. Hij volgde middelbaar onderwijs aan het Collège Saint-Michel en het Institut Saint-Louis in Waver, waar hij in 1918 afstudeerde in de Grieks-Latijnse humaniora.

Tussen 1908 en 1913 vergezelde hij vaak zijn vader tijdens diens bezoeken aan Gérard Leman, commandant van de Koninklijke Militaire School en later verdediger van de vestingen van Luik, en aan Jules Jacques, tweede in bevel van de KMS, die na de Eerste Wereldoorlog bekend zou staan als “Jacques de Dixmude“.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, onder de Duitse bezetting van België, was Bernard actief als verdeler van de clandestiene krant La Libre Belgique. Voor deze inzet ontving hij in 1919 het Burgerlijk Ereteken 1914-1918 (1ste klasse).

In 1923 trouwde hij; het paar kreeg twee zonen en een dochter.

Militaire loopbaan Bernards militaire loopbaan begon op 2 december 1918 als vrijwilliger bij het 2de Regiment Grenadiers. Op 26 december 1921 werd hij bevorderd tot onderluitenant en toegewezen aan het 9de Linieregiment. Van 9 december 1924 tot 14 augustus 1929 volgde hij als leerling van de 85ste promotie genie en artillerie een opleiding aan de KMS. Tijdens deze periode werd hij op 26 december 1924 bevorderd tot luitenant en toegewezen aan het 4de Regiment Genie in Namen.

Op 26 maart 1930 werd Bernard kapitein en geplaatst bij het Regiment van de Transmissietroepen in Vilvoorde. In 1932 volgde hij een opleiding aan de Krijgsschool, waarna hij op 21 augustus 1934 het brevet van stafbevrethouder (SBH) behaalde. Op 4 april 1935 werd hij belast met het doceren van geografie aan de Krijgsschool. Vanaf 20 juli dat jaar deed hij dit als lid van het Regiment van de Transmissietroepen.

Op 27 juli 1938 werd Bernard chef van het 3de bureau van de staf van het 1ste Legerkorps. Vanaf 15 juni 1939 leidde hij de sectie werken van de 4de Directie van de Genie en Fortificaties (4 DGnF), belast met de constructie van de KW-stelling, waar Belgische, Britse en Franse troepen een Duitse invasie moesten afslaan. Toen de stelling op 15 mei werd opgegeven na de doorbraak bij Sedan, organiseerde Bernard de terugtocht van zijn eenheden. Op 18 mei verving hij de commandant van de 4 DGnF en kreeg het bevel zijn eenheid naar Frankrijk te verplaatsen. Na de capitulatie van België 28 mei 1940 bereikte zijn eenheid Montpellier (6 juni), waar ze werd ontbonden.

Bernard trad toe tot het kabinet luitenant-generaal Henri Denis, minister van Landsverdediging, dat geïnstalleerd was in Villeneuve-sur-Lot (Frankrijk). Op 30 september 1940 keerde hij terug naar Brussel, waar hij werkte voor de Belgische administratie en tegelijk actief was in het verzet. In oktober 1941 werd het clandestiene inlichtingennetwerk geïnfiltreerd door een verrader, waardoor Bernard en zijn echtgenote in gevaar verkeerden. Eind 1941 wisten zij met hun dochter via Frankrijk en Portugal naar Engeland te vluchten.

Van 1942 tot 1944 diende Bernard in Londen bij het Belgische Ministerie van Landsverdediging. Op 10 september 1944 verliet hij Londen als stafchef van de Belgische missie bij het SHAEF (Supreme Headquarters Allied Expeditionary Forces). Op 26 juni 1944 werd hij bevorderd tot majoor SBH. Hij werd stafchef van de 1ste Infanteriebrigade en nam deel aan de Slag van het Reichswald als gedetacheerde bij de 52ste Infanteriedivisie. Op 5 april 1945 raakte hij gewond bij een ongeval, waardoor hij niet kon deelnemen aan verdere operaties tot de capitulatie 8 mei 1945.

Na de oorlog werkte Bernard in de staf van het Belgische leger, later in een instructiecentrum en uiteindelijk als commandant van de school voor vervolmaking in Bosvoorde. Op 26 maart 1948 werd hij bevorderd tot luitenant-kolonel en 26 maart 1950 tot kolonel. In 1948 en in 1950 was hij aide-de-camp van prins-regent Karel van België.

Als lid van het Geheim Leger werd hij erkend als inlichtingenagent en als kapitein en majoor van het verzet.

Academische carrière Hoogleraar en historicus Bernards ervaringen als docent aan de Krijgsschool, strijder tijdens de Achttiendaagse veldtocht, verzetsstrijder, stafofficier in Londen, en bij de geallieerden en de Belgische Brigade Piron vormden de basis voor zijn academisch werk. Toen de KMS na de oorlog heropend werd, doceerde hij vanaf 12 januari 1946 hij ermee belast krijgskunst, militaire geschiedenis en aardrijkskunde.

Op 13 januari 1948 werd hij benoemd tot hoogleraar militaire geschiedenis. Op 1 juni 1951 werd zijn ontslag als actief officier aanvaard en werd hij hoogleraar aan de KMS, met behoud van zijn graad en anciënniteit.

Werken Tijdens zijn academische loopbaan publceerde Bernard talrijke boeken, artikelen en monografieën. Volgens LibraryThing,Librarything omvat zijn oeuvre 34 titels (inclusief heruitgaven), terwijl het Pallas-systeemPallas 57 items registreert, waaronder 51 boeken en artikelen. Daarnaast schreef hij 25 bijdragen voor de Biographie Nationale en de Nouvelle Biographie Nationale.Publicaties van Koninklijke Academie van België

Bernards werken kenmerken zich door een vernieuwende benadering van krijgsgeschiedenis, zijn pleidooi voor een Europese unie en afwijzing van totalitarisme. Zijn stijl was helder, beeldend en soms scherp. Hieronder een selectie van izjn belangrijkste publicaties:

Vernieuwende werken De Marathon à Hiroshima (3 delen + 3 atlassen, 1948-1949)De Marathon à Hiroshima: vingt-cinq siècles d'art et de pensée militaires. 1. Les principes et les règles d'art militaire - L'histoire militaire et l'évolution de l'art militaire jusqu'en 1919 / par Henri Bernard. - Bruxelles: Impr. Médicale et Scientifique, 1948. - 350 p. + pl. en annexe: ann., bibl., cart., ill., ind.; 24 cmDe Marathon à Hiroshima. 2. La guerre 1939-1945 - L'entre deux guerres - La période de suprématie de l'axe (septembre 1939 - novembre 1942) / par Henri Bernard. - Bruxelles: Impr. Médicale et Scientifique, 1949. - 348 p. + pl. en annexe: ann., cart., ill., ind., tabl.; 24 cmDe Marathon à Hiroshima. 3. La guerre 1939-1945: La période du suprématie alliée (novembre 1942 -août 1945) / par Henri Bernard. - Bruxelles: Impr. Médicale et Scientifique, 1949. - 430 p. + pl. en annexe: ann., bibl., cart., ill., ind.; 24 cm: een synthese van 25 eeuwen militaire strategie en denken. Par la paix armée vers la guerre totale. (1951)Par la paix armée vers la guerre totale. Compléments d’histoire contemporaine. 1871-1939. Bruxelles, Impr.médicale et scientifique, 1951, 8°, carrts, IV-171 p.: Analyse van de escalatie naar totale oorlog in de 20ste eeuw. Leçons d'histoire militaire (2 delen en 2 atlassen, 1952)Leçons d'histoire militaire. 2. La guerre 1939-1945 / par Henri Bernard. - 2e éd. - Bruxelles: Impr. Médicale et Scientifique, 1952. - 631 p. + planches: bibl., ind., tabl.; 8°: Een standaardwerk over de militaire geschiedenis van WOII. Des séismes nationaux aux éruptions mondiales. Compléments d'histoire contemporaine (1954) La guerre et son évolution à travers les siècles (2 delen en 2 atlassen) (1956-1957)La guerre et son évolution à travers les siècles / par Henri Bernard. - Bruxelles: École Royale Militaire, 1956, 1957. - 2 vol.: cart., ill., ind., tabl.; 42 cm Guerre totale et guerre révolutionnaire (3 delen en 3 atlassen) (1965-1968)1. Le XIXe siècle, la Première guerre mondiale et la Révolution russe. - Bruxelles: Brepols, 1965. - bibl., cart., atl.; 8°. (Guerre totale et guerre révolutionnaire / par Henri Bernard)2. L'entre-deux guerres, la période d'expansion de l'Ordre nouveau. - Bruxelles: Brepols, 1966. - atl., bibl., cart.; 8°. - (Guerre totale et guerre révolutionnaire / par Henri Bernard)3. Le reflux et l'effondrement de l'Ordre nouveau (novembre 1942 - août 1945). - Bruxelles: Brepols, 1967. - atl., bibl., cart.; 8°. - (Guerre totale et guerre révolutionnaire / par Henri Bernard): Onderzoek naar totale oorlog en revolutionaire conflicten in de 19de en 20ste eeuw. Totale oorlog en revolutionaire oorlog (2 delen) (1965)Totale oorlog en revolutionaire oorlog / door Henri Bernard. - Bruxelles: Impr. Médicale et Scientifique, 1965. - 2 vol.: ind.; 26 cm. - Nederlandse bewerking van "Guerre Totale et Guerre Révolutionnaire": Nederlandse bewerking van bovenstaand werk.

Andere historische werken La Campagne de Belgique de 1815 ou la faillite de la liaison et des transmissions (1954) (2 delen)'La Campagne de Belgique de 1815 ou la faillite de la liaison et des transmissions Bruxelles: Imprimerie médicale et scientifique; (82 p.); (18 kaarten): Analyse van de communicatiefouten tijdens de Slag bij Waterloo. L'An 14 et la campagne des illusions (1983)L'an 14 et la campagne des illusions / par Henri BERNARD. - Bruxelles: La Renaissance du Livre, 1983. - 229 p.: cart., ill., ind.; 8°: Gebaseerd op het velddagboek van zijn vader over de Eerste Wereldoorlog. L'Armée Secrète, 1940-1944 (1986), met naschrift van Henri Bernard.L'Armée Secrète, 1940-1944 sous la direction de Henri BERNARD ; sous le patronage de l' Union des Fraternelles de l'Armée Secrète. - Edité par Duculot, Paris/Gembloux ((Document Duculot) 1986); 318 p.: ann., bibl., cart., ill., ind., tabl.; 8°. - / : Geschiedenis van het Belgische verzet. L'autre Allemagne: la résistance allemande à Hitler, 1933-1945 (1976)L'autre Allemagne: la résistance allemande à Hitler, 1933-1945 / par Henri BERNARD. - Bruxelles: La Renaissance du Livre, 1976. - 299 p.: ann., cart., ill., ind.; 8° Bataille de Belgique-Dunkerque, 10 mai - 4 juin 1940 (1990)Bataille de Belgique-Dunkerque, 10 mai - 4 juin 1940 / par Henri BERNARD. Paris, Louvain-la-Neuve: Duculot, 1990. - 183 p.: cart., ill., ind.; 8° Begrippen van historische kritiek (1961)Begrippen van historische kritiek door Henri Bernard en Jean-Léon Charles; Vertaling door ... Vanhove. - Brussel: Koninklijke Militaire School, 1961. - 198 p.: ann., cart.; 4° Der verhängnisvolle Irrtum: Hitlers Fehlkalkulation in den Ardennen beschleunigte vor 40 Jahren das Ende (1984)Der verhängnisvolle Irrtum: Hitlers Fehlkalkulation in den Ardennen beschleunigte vor 40 Jahren das Ende von Henri Bernard [et alii]. - Eupen: Grenz-Echo, 1984. - 255 p.: cart., facs., ill., ind.; 4°: Over de rol van de gendarmerie tijdens het Ardennenoffensief. Die ArdennenschlachtDie Ardennenschlacht Henri BERNARD. - Brüssel: Planungsbüro der Panzerkavallerieschule, s.d. - 21 p.: cart.; 8° Die Ardennenschlacht und die Bedeutung St. Viths (1969)Die Ardennenschlacht und die Bedeutung St. Viths; Henri BERNARD In: Kriegsschicksale 1944-1945. Beiträge zur Chronik der Ardennenoffensive zwischen Venn und Schneifel. - (2. Auflage 1971). - St. Vith: Geschichtsverein "Zwischen Venn und Schneifel", 1969. - 392 p.: ill., ind. ; 4°, pp. 11-18. Encyclopédie de la guerre 1939-1945 (1977)Encyclopédie de la guerre 1939-1945 Bernard, Henri, Baudot, Marcel; Éditeur: Tournai: Casterman, 1977; Description physique: 440 p.: ill.Encyclopédie de la guerre 1939-1945 / sous la direction de Marcel Baudot, Henri Bernard e.a. Esprit de la Résistance et conscience européenne (1980)Esprit de la résistance et conscience européenne / par Henri BERNARD. - Bruxelles: La Renaissance du Livre, 1980. - 59 p.: ann., bibl. ; 8°: Een oproep tot hen die het Europa van de toekomst vorm geven.