De dood van Richard Nieuwenhuizen was een geval van zinloos geweldRTL Nieuws, "Zoon grensrechter: Zinloos geweld nooit laatste woord", 9 december 2012.Smit, Pieter, "Eerbetoon aan een voetbalvader", De Volkskrant, 10 december 2012. Gearchiveerd op 2 augustus 2021. in Almere in december 2012. De 41-jarige Nieuwenhuizen was op 2 december 2012 grensrechter bij de voetbalwedstrijd tussen SC Buitenboys B3 en SV Nieuw Sloten B1. Na de wedstrijd werd hij aangevallen en dodelijk verwond. Zes spelers van SV Nieuw Sloten en de vader van een speler zijn veroordeeld voor doodslag.Moordzaken.nl, "Uitspraak Richard Nieuwenhuizen", CA3420, Rechtbank Midden-Nederland , 07/661067-12 (P), 17 juni 2013. Het overlijden van Nieuwenhuizen een dag later leidde breed tot verontwaardiging en was aanleiding voor veel discussie over grensoverschrijdend gedrag en geweld in het amateurvoetbal. Sindsdien dient het incident nationaal en internationaal als voorbeeld van de gevaren van geweld op en rond het voetbalveld.
Aanval en dood Nieuwenhuizen, een 41-jarige Almeerder, was al jarenlang vrijwilliger bij SC Buitenboys, de voetbalclub van Almere Buiten waar ook de oudste van zijn drie zoons als trainer actief was en de jongste in het B3-jeugdelftal speelde. Op 2 december 2012 was Nieuwenhuizen grensrechter bij de thuiswedstrijd van het team van zijn jongste zoon tegen SV Nieuw Sloten B1 uit Amsterdam Nieuw-West, een team dat eerder dat jaar al eens na misdragingen van het bestuur een gele kaart had gekregen en bij een volgend incident uit de competitie zou worden genomen."B1 Nieuw Sloten had waarschuwing", Nederlandse Omroep Stichting, 4 december 2012. Gearchiveerd op 25 juli 2021.
Direct na afloop van de grimmig verlopen wedstrijd werd Nieuwenhuizen aangevallen en neergeslagen door diverse spelers van SV Nieuw Sloten, omdat Nieuwenhuizen partijdig zou hebben gevlagd.ANP, "Verdachte noemt grensrechter Nieuwenhuizen 'partijdig'", NU.nl, 29 mei 2013. Gearchiveerd op 24 juli 2021. Door ingrijpen van omstanders kon Nieuwenhuizen aan zijn aanvallers ontkomen, maar die wisten hem opnieuw te tackelen, waarna hij tegen zijn hoofd, nek en rug geschopt en geslagen werd.Algemeen Dagblad, "'Richard was gewoon een enthousiaste voetbalvader'", 4 december 2012. Gearchiveerd op 28 juli 2021.
Na het incident sloeg Nieuwenhuizen medische hulp af. Na even thuis te zijn geweest keerde hij terug naar SC Buitenboys waar hij toeschouwer was bij een paar andere wedstrijden, totdat hij in elkaar zakte. Hij was nog aanspreekbaar, maar de aanwezige fysiotherapeut van de club vertrouwde de situatie niet en bestelde een ambulance. In het nabijgelegen Flevoziekenhuis verslechterde Nieuwenhuizens situatie snel en werd kort na middernacht besloten om Nieuwenhuizen over te brengen naar de afdeling neurochirurgie van het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein.Bax, 2013, p. 21. Daar overleed Nieuwenhuizen op de avond van 3 december. Als doodsoorzaak werd vastgesteld dat de verwondingen aan zijn hoofd een infarct in een beschadigde wervelslagader hadden veroorzaakt.Zantingh, Peter, "Wat gebeurde er bij Buitenboys - Nieuw Sloten? Vandaag begint de rechtszaak", NRC Handelsblad, 29 mei 2013. Gearchiveerd op 2 maart 2021.
Rechtszaak en uitspraak De rechtszaak tegen de daders begon op 29 mei 2013 in Lelystad. Op 17 juni 2013 werden zes jeugdspelers, die ten tijde van het incident 15 of 16 jaar oud waren, en de 50-jarige vader van een van de spelers, voor doodslag veroordeeld.
El-Hasan D., de vader, werd tot zes jaar gevangenisstraf veroordeeld; vijf van de jeugdspelers kregen de toenmalige maximumstraf van twee jaar jeugddetentie waarvan zes maanden voorwaardelijk opgelegd en een zesde speler, de zoon van de man, kreeg een jaar jeugddetentie waarvan twee maanden voorwaardelijk opgelegd. Een andere speler van 15 jaar werd van doodslag vrijgesproken maar kreeg wel 30 dagen jeugddetentie waarvan 17 dagen voorwaardelijk opgelegd voor de aanval op Nieuwenhuizen.Algemeen Dagblad, "Tot 6 jaar celstraf voor dood grensrechter Nieuwenhuizen", 17 juni 2013. Gearchiveerd op 28 juli 2021. Verder oordeelde de rechter dat de daders gezamenlijk een schadevergoeding van 58.000 euro moeten betalen. Hiervan is 25.000 euro "shock-schade" voor de jongste zoon, die getuige was van de doodslag. Met het overige bedrag worden de drie zonen van Nieuwenhuizen gecompenseerd. Elk kind heeft recht op onderhoud door hun ouders, wat hen volgens de rechter door de dood van hun vader deels is ontnomen."Maken daders dode grensrechter vandaag 68.000 euro over?", Nederlandse Omroep Stichting, 13 januari 2016. Gearchiveerd op 25 juli 2021.
Volgens de verdediging was de dood van Nieuwenhuizen op grond van een rapport door de Britse forensische patholoog Christopher Milroy te wijten aan de zeldzame genetische afwijking segmentale mediolytische arteriopathie (SMA), waardoor zijn halsslagader spontaan zou zijn gescheurd."Rechtszaak over dood grensrechter", De Telegraaf, 29 mei 2013. Deskundigen van het Nederlands Forensisch Instituut en de Belgische patholoog Emile Beuls bestreden deze zichtwijze en constateerden dat het toegepaste geweld de rechtstreekse aanleiding voor de dood was.
In hoger beroep oordeelde het gerechtshof in Leeuwarden op 19 december 2013 dat de straf van een speler iets verlaagd moest worden, maar dat alle andere opgelegde straffen gehandhaafd bleven.Coevert, Annemarie, "Hof handhaaft straffen in grensrechterzaak", NRC Handelsblad, 19 december 2013. Gearchiveerd op 20 januari 2022. In cassatie oordeelde de Hoge Raad dat het gerechtshof voldoende beargumenteerd heeft dat er bij Nieuwenhuizen vrijwel zeker geen sprake was van een andere doodsoorzaak dan de schoppen tegen hoofd en hals. Dit betekende dat de opgelegde straffen in stand bleven en dat de zaak niet heropend werd.Omroep Flevoland, "Hoge Raad: Straffen voor doden grensrechter blijven in stand", 14 april 2015. Gearchiveerd op 27 juli 2021.
De tuchtcommissie van de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB) wachtte de beroepsprocedure af voordat de passende tuchtmiddelen afgewogen werden. Vanwege de ernst van het voorval besloot de tuchtcommissie dat de gebruikelijke juniorregeling, met een maximumstraf van 10 maanden, in dit geval ongepast zou zijn. Op 26 oktober 2015 werd het oordeel bekendgemaakt. De voor doodslag veroordeelde spelers werden per direct levenslang uit het lidmaatschap van de KNVB ontzet, met uitzondering van een speler die blijk van verantwoordelijkheid voor zijn daden had betoond en duidelijk spijt had betuigd. Deze werd voor 60 maanden geschorst (met ingang van 3 december 2012). De tuchtcommissie voegde eraan toe dat de excessieve overtredingen en het tragische gevolg daarvan, naast het onvoorstelbare leed dat aan de directe nabestaanden is berokkend, de samenleving ernstig hebben geschokt. Directeur amateurvoetbal van de KNVB Jan Dirk van der Zee lichtte daarover toe: "Dit tragische incident is voor altijd onderdeel van de geschiedenis van het Nederlandse voetbal."van der Zee, Jan Dirk, "Maximale straffen voor betrokken voetballers tragisch incident Nieuwenhuizen", Koninklijke Nederlandse Voetbalbond, 26 oktober 2015.
Nadat El-Hasan D. wegens goed gedrag vervroegd werd vrijgelaten, waren in 2016 alle veroordeelden weer op vrije voeten.Kruyswijk, Marc, "Familie zamelt geld in voor veroordeelde voetbalvader". Het Parool, 27 december 2016.
Publieke reactie Maatschappelijke context Agressie van ouders langs de lijn bij jeugdvoetbalwedstrijden was al enige tijd een punt van zorg. Er werd onder meer aandacht aan besteed in het KRO-televisieprogramma Heibel langs de lijn, waarin ouders op verzoek van hun kinderen met opnamen van hun gedrag geconfronteerd worden. SIRE wijdde twee televisiecampagnes aan dit thema, in 2007 met de slogan "Geef kinderen hun spel terug" en vier jaar later in de campagne "Laat maandag tot en met vrijdag op zaterdag thuis", waarin de frustratie van ouders op hun werk met kindermishandeling in het weekend in verband wordt gebracht. Hierdoor was geweld rond het amateurvoetbal al regelmatig onderdeel van een maatschappelijk debat.
Een grote rol speelt ook de oververtegenwoordiging van Marokkaanse jongeren in geweld, criminaliteit, extremisme, en overlast binnen Nederland in het algemeen. De voetbalvereniging 'Nieuw Sloten' uit Amsterdam-West bestaat voor een groot gedeelte uit spelers met deze achtergrond. Dat juist spelers van deze vereniging de daders waren bij dit dodelijke geweldsincident bevestigde alle (voor)oordelen.Volkskrant,"Hebben de Marokkanen het nou weer gedaan?",10 december 2012. Gearchiveerd op 31 augustus 2017.
Een jaar voorafgaand aan de dood van Nieuwenhuizen vond er ook een incident met dodelijke afloop in het jeugdvoetbal plaats, toen een 77 jaar oude supporter die commentaar leverde op de borst werd getrapt door een speler van de tegenstander en een maand later daaraan bezweek. De rechter rekende de dader in dat geval zware mishandeling met de dood tot gevolg aan.RTL Nieuws/ANP, "Drie jaar voor doodschoppen bejaarde supporter", 29 november 2012. Wel moest Sporting Noord, de voetbalclub waarvoor de speler uitkwam, door het negatieve imago en onder druk van de plaatselijke politiek haar deuren sluiten. De KNVB had inmiddels al een programma ingevoerd waardoor amateurclubs respect beter thematiseren kunnen, scheidsrechters aanvullende trainingen konden ontvangen en spelers die officials aanvallen strenger gestraft zouden worden.James, Stuart, "Richard Nieuwenhuizen: Dutch football and the death of a linesman. A country and a sport are still trying to come to terms with how volunteering to officiate at his son's club cost a man his life", The Guardian, 21 december 2012. Verder beoordeelt een tuchtcommissie na elk weekend de voorgevallen incidenten. Twee weken voor het incident met Nieuwenhuizen had de KNVB een campagne gestart met de slogan "Hoe vaak piep jij?" om spelers van verbaal geweld op het voetbalveld bewust te maken.Bax, 2013, p. 27.
Reacties in de voetbalwereld en de media Aanvankelijk verklaarde het bestuur van SC Buitenboys zich door de KNVB in de steek gelaten te voelen, maar al gauw nam de voetbalbond alsnog het heft in handen.Bax, 2013, p. 23-27. Voor het eerst sinds de oliecrisis van 1973 werden alle 30.000 amateurwedstrijden in het weekend na de dood van Nieuwenhuizen afgelast."Duels afgelast vanwege dood grensrechter", De Telegraaf, 4 december 2012.Bax, 2003, p. 43. De wedstrijden in het betaald voetbal gingen door, maar er werd voorafgaand aan elke wedstrijd een minuut stilte gehouden en de spelers en arbiters droegen rouwbanden.Bax, 2013, p. 44. Met de belangeloze medewerking van diverse partners en media publiceerde de voetbalbond tevens een paginagrote advertentie in verschillende landelijke dagbladen met de tekst Zonder respect geen voetbal, die als poster kon worden opgehangen.van Nierop, Susanne, Advertentie KNVB tegen voetbalgeweld, Adformatie, 7 december 2012. Veel clubs hingen borden op met de slogan.NU.nl/ANP, "'Veel jongeren maken agressie in voetbal mee'", 8 december 2012. Gearchiveerd op 4 februari 2023."Voetbalclubs Alkmaar proosten op nog meer samenwerking", Koninklijke Nederlandse Voetbalbond, 16 september 2014. SV Nieuw Sloten royeerde per direct alle betrokken spelers,Bax, 2013, p. 18. blies tijdelijk alle voetbalwedstrijden afDe Telegraaf, "Voorlopig geen voetbal voor Nieuw Sloten", 3 december 2012 en drie van de 41 teams besloten zich van SV Nieuw Sloten af te scheiden.Huisman, Charlotte, "Drie elftallen bedanken bij voetbalclub Nieuw Sloten", De Volkskrant, 8 januari 2013. Gearchiveerd op 21 september 2017.