thumb|Koning Arthur (ong. 1385, tapijt). Nevelen van Avalon (Engels: The Mists of Avalon) is een roman uit 1983 van Marion Zimmer Bradley. In deze veelgeprezen bestseller hervertelt zij de verhalen over koning Arthur vanuit het gezichtspunt van de vrouwelijke personages.
Het boek draait om het leven van Morgaine, de oudere halfzus van Arthur. Zij is priesteres van het oude, matriarchale, Keltische geloof, waarin een godin wordt vereerd. Dit geloof dreigt echter te verdwijnen door de opkomst van het patriarchale christendom, waarin een mannelijke god wordt aanbeden. Het verhaal wordt beurtelings verteld vanuit het gezichtspunt van Gwenhwyfar (Arthurs echtgenote), Viviane (Vrouwe van Avalon), Igraine (Arthurs moeder), Morgause (Arthurs tante) en Morgaine. In de oorspronkelijke Arthur-epiek spelen deze vrouwen gewoonlijk een marginale rol. In Zimmer Bradleys hervertelling zijn juist Arthur en de ridders van de ronde tafel bijfiguren.
De Nevelen van Avalon wijkt op verschillende vlakken sterk af van andere hervertellingen van Arthur-verhalen: inhoudelijk; de karakters van de personages en hun onderlinge verhoudingen; de aandacht voor de politieke en religieuze rol van vrouwen; en de achtergrond van het opkomende christendom ten koste van het heidendom. Bijvoorbeeld Morgaine (of Morgan le Fay) is in veel verhalen vaak een eendimensionale bijfiguur, een slechte tovenares, die de ridders van de ronde tafel tegenwerkt zonder dat duidelijk wordt waarom. In dit boek wordt Morgaine voorgesteld als een vrouw met uitzonderlijke gaven en verantwoordelijkheden in een tijd van grote politieke en spirituele veranderingen, die voor de bijna onmogelijke opgave wordt gesteld om het inheemse, matriarchale erfgoed te bewaren.
Het verhaal is verdeeld in vier lange delen: Meesteres van de magie (Mistress of magic), De opperkoningin (The high queen), Het koningshert (The king stag), en De gevangene in de eik (The prisoner in the oak). De roman was een bestseller. Zowel Zimmer Bradley als Diana L. Paxson schreven later vervolgdelen.
De Nederlandse vertaling, van de hand van Bert Coltof, verscheen in 1985 bij uitgeverij Elsevier (952 pagina's). Al in hetzelfde jaar verscheen de 2e druk, de 18e druk is van 2016.
In 2001 werd het boek als miniserie verfilmd, onder de titel The Mists of Avalon.
Inhoud thumb|Koning Arthur in Camelot (middeleeuwse miniatuur).
De Nevelen van Avalon is een hervertelling van de Arthur-epiek, tegen de achtergrond van de Bretons-Keltische cultuur (zie Matière de Bretagne). Het verhaal volgt de vrouwen rond koning Arthur en hun invloed op politiek en religie. De belangrijkste hoofdpersoon is Morgaine, priesteres van Avalon, de halfzuster van koning Arthur.
Morgaine is de dochter van Igraine en Gorlois, hertog van Cornwall. Als Gorlois omkomt in de strijd, trouwt Igraine met Uther Pendragon. Vlak voor Gorlois' dood echter, brengt zij al een nacht met Uther door. Viviane, hogepriesteres van Avalon, en Taliesin, de Merlijn van Brittannië, hebben voorzien dat zij een zoon zullen krijgen die eenheid en vrede zal kunnen brengen in heel Brittannië. Met behulp van magie brengt Taliesin Uther (vermomd als Gorlois) naar het kasteel Tintagel. In deze nacht wordt Arthur verwekt. Wanneer koning Ambrosius sterft, volgt Uther Pendragon hem op. Uther trouwt met Igraine, waarmee hij de stiefvader van Morgaine wordt, en Arthur wordt geboren, Morgaines halfbroer.
Als Morgaine elf jaar oud is, en Arther zes, wordt er een aanslag gepleegd op Arthurs leven. Hun tante van moederskant, hogepriesteres Viviane, komt naar Caerleon en raadt Uther aan om Arthur, voor zijn eigen veiligheid, niet aan het hof te laten opgroeien. Uther stemt in en staat ook toe dat Viviane Morgaine meeneemt naar Avalon, waar ze wordt opgeleid als priesteres in dienst van de godin. Het eiland Avalon ligt bij Glastonbury verborgen in de mist en alleen gewijde priesteressen kunnen door deze mist heen naar het eiland varen. Morgaine wordt zich bewust van de spanningen tussen het oude heidense geloof en het nieuwe christelijke geloof. Na zeven jaar wordt zij ingewijd als priesteres en Viviane stuurt erop aan dat zij de volgende Vrouwe van Avalon zal worden.
Enkele maanden later wordt Morgaine verkozen om deel te nemen aan het vruchtbaarheidsritueel van de aankomende koning van Brittannië. Het ritueel is geen persoonlijke vereniging, maar een symbool voor het huwelijk van de koning met het land dat hij zal verdedigen. Morgaine deelt hierbij het bed met Arthur. De volgende morgen echter, herkennen ze elkaar en beseffen ze tot hun afschuw wat ze gedaan hebben. Twee maanden later merkt Morgaine tot haar ontzetting dat ze in verwachting is van haar halfbroer.
thumb|Glastonbury Tor, waar Avalon, verscholen in de mist, bij zou hebben gelegen. Nadat Uther is gedood in de strijd tegen invallende Saksen, eist Arthur de troon van Brittannië op - ondanks de twijfels die er zijn of hij wel daadwerkelijk Uthers zoon is en niet die van Gorlois. De belangrijkste taak van Arthur is nu het verdedigen van Brittannië tegen de invallende Saksen. Viviane schenkt Arthur het heilige zwaard Excalibur en laat Morgaine hier een magische schede bij maken, waardoor hij geen bloed zal verliezen in een gevecht. Dankzij de verenigde machten van Avalon en Caerleon, weet Arthur de invallers te verdrijven.
Terwijl Morgaines zwangerschap vordert, voelt zij zich in toenemende mate bedrogen door Viviane en ze is woedend dat deze haar, door haar een rad voor ogen te draaien, zwanger heeft laten worden van haar eigen halfbroer. Ze wil niet langer in Avalon blijven en gaat naar het hof van haar tante Morgause, die getrouwd is met koning Lot van Orkney. Morgaine krijgt hier een zoon, Gwydion. Aangezet door haar eigen eerzucht en de ambitie van haar echtgenoot, haalt Morgause Morgaine over om haar zoon bij haar te laten opgroeien. Morgaine keert terug naar Arthurs hof en wordt hofdame van koningin Gwenhwyfar. Zij ziet Gwydion pas terug als hij volwassen is en een druïdepriester is geworden.
Gwenhwyfar kan geen kinderen krijgen en zij raakt ervan overtuigd dat God haar straft om haar zonden. Zij faalt, in haar eigen ogen, op twee manieren. Ten eerste lukt het haar niet om Arthur ervan te overtuigen dat hij het heidense geloof en de heidense rituelen in heel Brittannië moet verbieden. Ten tweede houdt zij heimelijk van Lancelot, Arthurs neef en beste ridder. Hoewel Lancelot Gwenhwyfars liefde beantwoordt, is hij een eerbare man die een diepe vriendschap voor Arthur koestert. Zowel Gwenhwyfar als Lancelot gaan zeer gebukt onder deze verborgen liefde.
De avond voor een beslissende strijd tegen de Saksen, laat Arthur zich door Gwenhwyfar overhalen om zijn Pendragon-banier te vervangen door een christelijke banier. Hierdoor groeien de spanningen tussen Avalon en Camelot. Wanhopig door een reeks aan miskramen, vraagt Gwenhwyfar aan Morgaine om haar te helpen en dreigt een affaire te beginnen, zodat ze zwanger kan raken van een andere man. Dan onthult Morgaine aan haar dat Arthur, zonder het te weten, een zoon heeft, en hun onvruchtbaarheid dus niet aan hem ligt. Gwenhwyfar zweert dit niet aan Arthur te zullen vertellen.
Na de strijd keert Arthur terug naar Camelot, dat beter te verdedigen is dan Caerleon. In de hoop de tragische liefdesband tussen Gwenhwyfar en Lancelot te verbreken, laat Morgaine Lancelot in een val lopen, waardoor hij gewongen is om te trouwen met Elaine (een nicht van Gwenhwyfar). Als Arthur en Gwenhwyfar later ruzie krijgen om het uitblijven van een erfgenaam, verbreekt zij haar belofte aan Morgaine en onthult aan Arthur dat hij een zoon heeft. Argwanend en geschokt laat hij Morgaine halen en dwingt haar om de waarheid te vertellen.
Gwenhwyfar raakt er nu van overtuigd dat de grote zonde waarvoor God hen met onvruchtbaarheid straft, het feit is dat Arthur, onwetend, incest heeft gepleegd met zijn halfzus. Zij haalt Arthur over om te gaan biechten bij de bisschop, die hem een uitgebreide boetedoening oplegt. Bovendien weet ze Arthur zover te krijgen dat hij Morgaine uithuwelijkt aan koning Uriens van Wales, een veel oudere man, terwijl Morgaine had willen trouwen met diens zoon, de druïde Accolon. Arthur wil graag dat zijn zoon Gwydion aan het hof opgroeit, maar Gwenhwyfar weigert.
thumb|Morgaine gooit de betoverde schede in een meer. Morgaine verhuist naar het verafgelegen Wales. Daar begint ze een verhouding met Accolon. Zijn oudere broer, Avalloch, uit hierover zijn vermoedens, maar Morgaine zorgt er met behulp van haar magie voor, dat hij wordt gedood tijdens een berenjacht. Accolon is nu de erfgenaam. Morgaine haalt hem over om Arthur van zijn troon te stoten en het koninkrijk weer onder invloed van Avalon te brengen. Dit plan mislukt echter en Arthur doodt Accolon in een tweegevecht. Uriens is gebroken door de dood van zijn tweede zoon en Morgaine verlaat Wales voorgoed.
Als Gwydion volwassen is geworden, wordt hij opgeleid als krijger aan het Saksische hof. De Saksen noemen hem Mordred ("slechte raadgever"). Enkele jaren later stelt hij zichzelf voor aan Arthurs hof als zoon van koningin Morgaine en stiefzoon van koningin Morgause (die hij "moeder" noemt). Door zijn gelijkenis, denken veel mensen dat hij de zoon van Lancelot is. Deze riddert hem als ridder van de ronde tafel.
Als de ridders van de ronde tafel vrijwel allemaal een queeste ondernemen naar de heilige graal, probeert Mordred de macht te grijpen. In een allesbeslissend gevecht staan de legers van Arthur en Mordred tegenover elkaar. Arthur raakt dodelijk gewond. Morgaine neemt haar stervende broer mee naar het eiland Avalon. Zij verzekert hem ervan dat hij niet heeft gefaald, dat hij Brittannië heeft behoed voor donkere tijden. Arthur sterft in haar armen, terwijl de boot de kust van Avalon nadert. Morgaine begraaft hem daar en legt haar kant van het verhaal vast.
Personages In de Nevelen van Avalon wijken de geschetste karakters en onderlinge verhoudingen van de personages soms sterk af van middeleeuwse Arthur-verhalen of andere hervertellingen.
De personages zijn uitvoerig uitgewerkt. Hun gedachten, beweegredenen, en de gesprekken die zij voeren, zijn uitgebreid genoteerd. Dit brengt niet alleen de personages in hoge mate tot leven, maar maakt ook invoelbaar hoe hun persoonlijke omstandigheden, politieke ontwikkelingen, religieuze overtuigingen of de handelingen van andere personages hun leven en beslissingen beïnvloeden.
Hoofdpersonen Morgaine is de hoofdpersoon van het verhaal. Zij is een gewijde priesteres in dienst van een heidense, Keltische godin. Ze heeft verschillende bovennatuurlijke gaven, zoals 'het gezicht' (helderziendheid), en ze heeft kennis van geneeskrachtige kruiden en van magie. Ze is een tragische figuur: haar jeugdliefde voor Lancelot blijft onbeantwoord; ze voelt zich gemanipuleerd tot het krijgen van een zoon met haar eigen halfbroer; door haar wrok verliest ze haar greep op Mordred en daarmee de kans om invloed uit te oefenen op Arthur en met hem het geloof van Avalon uit te dragen; ze loopt weg van macht terwijl ze de hogepriesteres had kunnen worden en faalt zo om bij te dragen aan de overleving van het Keltische geloof; haar zoon Mordred en haar broer Arthur doden elkaar; en ze is getuige van de langzame ondergang van het geloof in de Grote Godin. Meer dan met het christelijke geloof heeft ze moeite met het fanatisme en de kortzichtigheid van de priesters en bisschoppen. Ze vindt uiteindelijk berusting in de gedachte dat het vereren van het vrouwelijke in het christendom de vorm aangenomen heeft van de figuur van Maria.