Franciscus Cornelis Willibald Josephus (Frans) Theuws (Bergeijk, 7 juli 1953) is een Nederlands historicus, mediëvist en archeoloog.
Biografische schets Frans Theuws groeide op in het Noord-Brabantse dorp Bergeijk, waar in 1957 een grote Merovingische begraafplaats werd opgegraven. Wellicht leidden berichten over deze opgraving tot zijn latere interesse in vroegmiddeleeuwse archeologie.Zie o.a. de artikelen 'Ongeschonden Bergeijkse akkers schatkamers' en 'Prestigieuze archeologie van Brabant in publieksboek', in Eindhovens Dagblad, resp. 12-12-2007 en 12-6-2009.
Theuws studeerde geschiedenis en provinciaal-Romeinse archeologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (tegenwoordig: Radboud Universiteit) en daarna middeleeuwse archeologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), waar hij in 1983 cum laude afstudeerde. Zijn promotieonderzoek vond eveneens plaats in Amsterdam en ging over de vroegmiddeleeuwse maatschappij in Zuid-Nederland en Noord-België. In 1988 behaalde hij zijn doctorstitel cum laude. Zijn promotor was de eerste hoogleraar middeleeuwse archeologie aan de UvA, H.H. ("Carlos") van Regteren Altena (1927-2014). Al tijdens zijn studie was Frans Theuws initiatiefnemer van talrijke opgravingen in Noord-Brabant, waarvan de belangrijkste plaats vonden in Dommelen, Bergeijk, Bladel, Hulsel en Geldrop.F.C. Theuws/A.Verhoeven/H.H.van Regteren Altena 1988. Medieval Settlement at Dommelen. Part II. The Stream Valley Settlement. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 38, p.270 430.
Hierna was hij initiator en projectleider van het ESF-project The Transformation of the Roman world, alsmede diverse door NWO gefinancierde projecten op het gebied van laat-Romeinse en vroegmiddeleeuwse archeologie in het noordelijk deel van Gallië. Als archeoloog leidde hij opgravingen in Zuid-Nederland, onder andere op het Maastrichtse Vrijthof in 2003 (zie: Lijst van archeologische opgravingen op en rondom het Vrijthof). Vanaf 2003 gaf hij leiding aan het Sint Servatius Project, dat zich ten doel stelt alle opgravingen rondom het Vrijthof in onderlinge samenhang te bestuderen en te publiceren. In 2017 verscheen onder zijn redactie het eerste deel van een serie monografieën over dit onderwerp, The Saint-Servatius complex in Maastricht genaamd.Panhuysen (2016), p. 50, noten 1 en 2. In 2023 verscheen het tweede deel, onder redactie van Mirjam Kars.Boekomslag op academia.edu, geraadpleegd 15 juni 2024.
Van 2004 tot 2011 was hij hoogleraar historische archeologie aan de Universiteit van Amsterdam; vanaf 1 januari 2012 tot zijn emeritaat in 2019 was hij hoogleraar middeleeuwse archeologie aan de Universiteit Leiden. In Leiden hield Theuws zich vooral bezig met onderzoek naar vroegmiddeleeuwse nederzettingen en begraafplaatsen, waarbij de nadruk ligt op de complexe relaties en uitwisselingen tussen verschillende regio's in Europa en het Middellandse Zeegebied. Direct in verband daarmee staat het Udruh Project, een samenwerkingsverband tussen de Leidse universiteit en de Al-Hussein Bin Talal University in Jordanië. Naast het Sint Servatius Project gaf hij leiding aan het Anastasis Project (2009-2015), dat tot doel heeft alle Merovingische begraafplaatsen in Zuid- en Midden-Nederland te analyseren en publiceren.'The ANASTASIS project. The revival of Merovingian studies in the Netherlands' op universiteitleiden.nl.
https://www.nwo.nl/en/projects/315-60-001 Deze verschijnen in de reeks Merovingian Archaeology in the Low Countries.
Frans Theuws was hoofdredacteur, samen met professor Dries Tys van de Vrije Universiteit Brussel, van Medieval and Modern Matters, een internationaal academisch tijdschrift voor de archeologie van de Middeleeuwen en Moderne Tijd in de Benelux. Hiervan verschenen tussen 2010 en 2014 in totaal vijf delen. Het tijdschrift is opgegaan in The Medieval Low Countries.
Theuws is corresponding principal investigator voor het project Connected Communities in Early Medieval Europe (COCO) dat eind 2025 een ERC Synergy Grant ontving van ruim 11 miljoen euro voor een periode van zes jaar.
Publicaties (selectie) Theuws heeft een groot aantal wetenschappelijke publicaties op het terrein van zijn vakgebied op zijn naam staan. Hier volgt een selectie:Zie ook 'Frans Theuws - Publications' op universiteitleiden.nl. Gearchiveerd op 26 juni 2023. 1995: 'De vele lagen van de vroeg-middeleeuwse geschiedenis'. In: Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen, #9(3), pp. 133-149 1996: 'Haus, Hof und Siedlung im nordlichen Frankenreich'. In: Die Franken. Wegbereiter Europas vor 1500 Jahren: Konig Chlodwig und seine Erben, pp. 754-768. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 1999 (met ): Land and ancestors: cultural dynamics in the urnfield period and the middle ages in the southern Netherlands. Amsterdam University Press, Amsterdam 2000 (met ): Rituals of power: from late antiquity to the early Middle Ages. Brill, Leiden 2001: 'Maastricht as a centre of power in the early Middle Ages'. In: , Topographies of power in the early Middle Ages (The transformation of the Roman world, volume 6), Leiden (online tekst) 2004: 'Proloog van Brabant, verleden landschappen van Romeinen en Franken'. In: , Geschiedenis van Brabant van hertogdom tot heden, pp. 17-39. Zwolle/Leuven 2005: 'Drie modellen voor de ontwikkeling van het middeleeuwse Maastricht'. In: , Stadswording in de Nederlanden, op zoek naar een overzicht. Verloren, Hilversum, (online tekst) 2007: 'Where is the eighth century in the towns of the Meuse valley?'. In: (red.), Post-Roman Towns, Trade and Settlement in Europe and Byzantium, 1. The Heirs of the Roman West, pp. 153-164. De Gruyter, Berlijn/New York 2008: '"Terra non est": Zentralsiedlungen der Völkerwanderungszeit im Maas-Rhein-Gebiet'. In: , Höhensiedlungen zwischen Antike und Mittelalter von den Ardennen bis zur Adria, pp. 765-793. De Gruyter, Berlijn/New York 2009: 'Grave goods, ethnicity, and the rhetoric of burial rites in Late Antique Northern Gaul'. In: , Ethnic Constructs in Antiquity. The role of power and tradition, pp. 283-317. Amsterdam University Press, Amsterdam 2010: 'Early medieval transformations: aristocrats and dwellers in the pagus Texandria'. In: Medieval and Modern Matters, #1, pp. 37-71 2011: De archeologie van de Brabantse akkers. AAC/Diachron, Amsterdam (PDF) 2012: 'River-based trade centres in early medieval northwestern Europe. Some "reactionary’ thoughts"'. In: , From one Sea to another. Trading Places in the European and Mediterranean Early Middle Ages. Proceedings of the International Conference Comacchio, 27th-29th March 2009, pp. 25-45. Brepols, Turnhout 2012 (met ): 'Vroege Stadswording in Nederland. Een Romeinse erfenis, Karolingische impulsen en een stroomversnelling in de twaalfde eeuw'. In: , Nederland Stedenland. Continuïteit en Vernieuwing, pp. 91-107. NAi/010 Uitgevers, Rotterdam 2012 (met ): The Merovingian cemetery of Bergeijk-Fazantlaan. Habelt Verlag, Bonn 2015: 'Cultus, bezit en macht in de Vroege Middeleeuwen'. In: Limburg. Een geschiedenis, deel 1, Tot 1500. LGOG, Maastricht, 2017 (met , red.): The Saint-Servatius complex in Maastricht. The Vrijthof excavations (1969-1970). Habelt-Verlag, Bonn, (tekst deels online op academia.edu) 2021 (met ): Oegstgeest : A Riverine Settlement in the Early Medieval World System. Habelt-Verlag, Bonn (Merovingian Archaeology in the Low Countries 7), 2023 (met ): Distributing the Dead: Settlement Burials in the Pagus Texandrië and the Transformation of Merovingian Society c. 700 AD (Geldrop, Dommelen, Veldhoven, Mierlo) (Southern Netherlands). Habelt-Verlag, Bonn (Merovingian archaeology in the Low Countries 8), 2023 (redactie: ; bijdragen van o.a. ): The Saint-Servatius complex in Maastricht: The Pandhof excavations (1953-1954). Habelt-Verlag, Bonn,
Zie ook Kempenbende (archeologie)
Categorie:Nederlands mediëvist Categorie:Nederlands archeoloog Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden