miniatuur|Miniatuur van musicerende vrouwen in de 15e-eeuwse Franse vertaling van de De claris mulieribus, . British Libray Royal 16 G. V; f.3v. De mulieribus claris (Over beroemde vrouwen) is een verzameling van levensbeschrijvingen van beroemde historische, Bijbelse en mythische vrouwen geschreven door Giovanni Boccaccio in Certaldo tussen de zomer van 1361 en die van 1362. Het was opgedragen aan Andrea Acciaiuoli, gravin van Altavilla en zus van zijn goede vriend Niccolo Acciaiuoli. Het was de eerste verzameling van biografieën van vrouwen die in de westerse literatuur tot stand kwam.Boccaccio, Giovanni (2003). Famous Women. I Tatti Renaissance Library 1. Translated by Virginia Brown. Cambridge, MA: Harvard University Press, pp. XI.-XII. Boccaccio bleef het werk aanpassen tot aan zijn dood in 1375.
Ontstaan In het voorwoord schreef Boccaccio dat hij dit werk ondernam geïnspireerd door het werk van zijn vriend Petrarca over beroemde mannen, De viris illustribus. Dat zette hem aan een gelijkaardig werk te schrijven over beroemde vrouwen om voor het nageslacht de herinnering te bewaren aan vrouwen die bekend waren om hun grote daden. Hij voelde zich verplicht zowel de daden van slechte als van goede vrouwen te beschrijven, omdat volgens hem de weerzin die gewekt zou worden door de daden van slechte vrouwen des te meer zou aanzetten tot de deugdzaamheid getoond door de goede vrouwen.
Het werk ontstond volgens de studie van Zaccaria in negen fases.V. Zaccaria, "Le fasi redazionali del 'De mulieribus claris', Studi sul Boccaccio I, 1963, pp. 252-253. De hoofdmoot, een voorwoord en 102 hoofdstukken, werden geschreven in Certaldo in de zomer van 1361. In juni 1362 wordt hij uitgenodigd naar Napels door zijn vriend Niccolo Acciaiuoli. In Napels schrijft hij de opdracht aan Andrea Acciaiuoli, maar hij beschouwde zijn werk nog niet als voltooid. Vervolgens schrijft hij de huidige hoofdstukken XXXI en LXXX en aan enkele reeds bestaande hoofdstukken voegt hij moraliserende secties toe. Boccaccio zou overwogen hebben om het boek op te dragen aan koningin Johanna van Napels, maar zag daar uiteindelijk van af. Hij gaat nog jaren verder met het maken van kleine aanpassingen en het is pas tegen het einde van zijn leven dat hij een kopie maakt in een goed leesbaar script.Virginia Brown, 2003, pp. XXIII.-XXIV.
Omschrijving Het werk bestaat in zijn finale versie uit 104 hoofdstukken met 106 biografieën. De huidige publicaties bevatten meestal 106 hoofdstukken, één per biografie, maar in het origineel waren XI en XII en XIX en XX samengevoegd omdat ze het levensverhaal van respectievelijk Marpesia en Lampedon en Orithya en Antiope beschreven, die nauw met elkaar waren verbonden.
Receptie en invloed Het werk werd door de tijdgenoten van Boccaccio erg geapprecieerd, te oordelen naar de meer dan honderd manuscripten die bewaard zijn gebleven en gezien het feit dat het bijna onmiddellijk vertaald werd naar het vernaculair door Donato degli Albanzani en fra Antonio de San Lupido.Virginia Brown, 2003, p. XXI. Ook in gedrukte versie werd het werk zeer populair; de editio princeps werd gedrukt door Johann Zainer in Ulm in 1473 en er volgden talrijke andere incunabelen, zowel van de Latijnse versie als van vertalingen. De eerste editie in de Nederlanden was van Aegidius van der Heerstraten in Leuven in 1487. De eerste Nederlandse vertaling verscheen in 1525 bij Claes de Grave in Antwerpen.
Daarnaast inspireerde het werk ook tal van andere schrijvers zoals onder meer Christine de Pizan in haar Livre de la Cité des dames, en Geoffrey Chaucer was de eerste Engelse vertaler van een deel van het werk: zijn Monk's Tale van de Canterbury Tales bevat een vertaling van het volledige hoofdstuk van Zenobia uit de De mulieribus claris als een van de verhalen.Virginia Brown, 2003, p. XXII.Piero Boitani, Chaucer and the Italian Trecento, Cambridge University Press, 1985, p. 272.David Wallace, Chaucerian Polity, Absolutist Lineages and Associational Forms in England and Italy, Stanford University Press, 1997, p. 339. Maar ook in de 15e en 16e eeuw waren er nog tal van auteurs die zich lieten inspireren door Boccaccio's werk, zoals Alonso van Cartagena in zijn De las mujeres ilustres, Thomas Elyot in zijn Defense of Good Women, Giovanni Sabbadino degli Arienti met Gynevera de la clare donne, Iacopo Filippo Forest met zijn De plurimis claris selectisque mulierbus en Jean Lemaire de Belges in zijn Couronne margaritique.
Bronnen De enige bronnen die Boccaccio zelf opgeeft zijn de Bijbel, de apostel Paulus en Hieronymus, maar uit de tekst van de biografieën blijkt duidelijk dat hij gebruik maakte van de werken van de klassieke auteurs zoals Titus Livius, Ovidius, Vergilius, Valerius Maximus, Plinius de oudere, Publius Papinius Statius, Suetonius, Marcus Iunianus Iustinus, Lactantius en Orosius. Voor de biografieën van middeleeuwse dames gebruikte hij waarschijnlijk geschriften van tijdgenoten en kronieken.Virginia Brown, 2003, p. XVIII.
De 106 beroemde vrouwen 1. Eva, de eerste vrouw volgens de Bijbel 2. Semiramis, een legendarische Assyrische koningin 3. Ops, de vrouw van Saturnus 4. Juno, de heerseres van de hemelen 5. Ceres, godin van de oogst en koningin van Sicilië 6. Minerva, een personificatie van de goddelijke macht van het verstand. 7. Venus, de Romeinse godin van de liefde en koningin van Cyprus 8. Isis, koningin en godin van Egypte 9. Europa, een Fenicische prinses op wie oppergod Zeus het wellustig oog liet vallen 10. Libya, koningin van Libië 11 en 12. Marpesia en Lampedo, koninginnen van de Amazones 13. Thisbe, een meisje uit Babylon 14. Hypermnestra, koningin van the Argiven en priesteres van Juno 15. Niobe, koningin van Thebe 16. Hypsipyle, koningin van Limnos 17. Medea, koningin van Colchis 18. Arachne, de spinster 19 en 20. Orithyia en Antiope, koninginnen van de Amazones 21. De Sibille van Erythrae 22. Medusa, de dochter van Phorcys en Ceto 23. Iole, de dochter van koning Eurytus van de mythische stad Oechalia. 24. Deianira, de vrouw van Herakles 25. Iocaste, koningin van Thebes 26. Almathea de Sibille van Cumaea 27. Carmenta, dochter van koning Ionius 28. Prokris, de vrouw van Cephalus 29. Argia, de vrouw van Polynices en dochter van koning Adrastus 30. Manto, de dochter van Tiresias 31. De vrouwen van de Minyers 32. Penthesilea, koningin van de Amazones 33. Polyxena, dochter van koning Priamus van Troje 34. Hecuba, koningin van Troje 35. Cassandra, dochter van koning Priamus van Troje 36. Clytemnestra, koningin van Mycene 37. Helena, de vrouw van koning Menelaos 38. Circe, dochter van de zon 39. Camilla, koningin van de Volsken 40. Penelope, de vrouw van Odysseus 41. Lavinia, koningin van Laurentum 42. Dido, of Elissa, koningin van Carthago 43. Koningin van Sheba, koningin van Ethiopië 44. Pamphile, de dochter van Platea 45. Rhea Ilia, een Vestaalse maagd 46. Tanaquil, de vrouw van koning Tarquinius Priscus 47. Sappho, dichteres van het eiland Lesbos 48. Lucretia, de vrouw van Lucius Tarquinius Collatinus 49. Tamyris, koningin van Scythië 50. Leaena, een hetaere 51. Atalja, koningin van Juda 52. Cloelia, een Romeinse maagd 53. Hippo, een Griekse vrouw 54. Megullia Dotata, een Romeinse vrouw 55. Veturia, een Romeinse vrouw 56. Thamyris, een Griekse schilderes 57. Artemisia I, koningin van Halicarnassus 58. Verginia, een Romeinse maagd, dochter van Virginius 59. Eirene, een Griekse schilderes 60. Leontium, een leerlinge van Epicurus 61. Olympias, koningin van Macedonië en moeder van Alexander de Grote 62. Claudia, een vestaalse maagd 63. Virginia, de vrouw van Lucius Volumnius Flamma Violens 64. Flora de godin van de lente en de bloemen 65. Een jonge Romeinse vrouw 66. Marcia, een Romeinse schilderes 67. Sulpicia, de vrouw van Quintus Fulvius Flaccus 68. Harmonia, de dochter van Gelon, zoon van Hiëro II van Syracuse 69. Busa of Canosa di Puglia, een dame van adel uit Canosoa in Puglia 70. Sophonisba, een Carthaagse, koningin van Numidië 71. Theoxena, dochter van prins Herodicus van Thessalië 72. Laodice van Cappadocia of Berenice, koningin van Cappadocië 73. Chiomara, de vrouw van Orgiagon the Galatiër 74. Aemilia Paula Tertia, de vrouw van Scipio Africanus 75. Dripetrua, de dochter van Laodice van Cappadocië 76. Sempronia, de dochter van Gaius Sempronius Gracchus 77. Claudia Quinta, een Romeinse vrouw 78. Hypsicratea, Koningin van Pontus 79. Sempronia, een Romeinse vrouw 80. De vrouwen van de Cimbri 81. Julia, dochter van Julius Caesar 82. Portia, dochter van Cato Uticensis 83. Curia, de vrouw van Quintus Lucretius 84. Hortensia, dochter van Quintus Hortensius Hortalus 85. Sulpicia, de vrouw van Lucius Cornelius Lentulus Crus 86. Cornificia, een Romeinse dichteres 87. Mariamne, koningin van Juda, de vrouw van Herodes de Grote 88. Cleopatra, koningin van Egypte 89. Antonia Minor, de dochter van Marcus Antonius 90. Agrippina, de vrouw van Germanicus 91. Paulina, een Romeinse vrouw 92. Agrippina, de moeder van keizer Nero 93. Epicharis, een vrijgekochte Romeinse slavin die deelnam aan een samenzwering tegen Nero 94. Pompeia Paulina, de vrouw van Seneca 95. Poppaea Sabina, de vrouw van Nero 96. Triaria, de vrouw van Lucius Vitellius 97. Faltonia Betitia Proba, een Romeinse christelijke dichteres 98. Faustina de Jongere, de vrouw van Marcus Aurelius 99. Julia Soaemias, Romeinse keizerin 100. Zenobia, koningin van Palmyra 101. Pausin Johanna, een legendarische vrouwelijke paus 102. Irene van Byzantium, keizerin van het Byzantijnse Rijk 103. Gualdrada, een meisje uit Florence 104. Constance, keizerin van het Heilige Roomse Rijk en koningin van Sicilië 105. Camiola Turinga, een Sienese rijke weduwe 106. Johanna I van Napels, koningin van Napels
Weblinks Franse vertaling van De mulieribus claris op Gallica.
Categorie:Latijnse literatuur Categorie:14e-eeuwse literatuur Categorie:Latijns manuscript