Tauno Olavi Marttinen (Helsinki, 27 september 1912 — Janakkala, 18 juli 2008) was een Fins componist, muziekpedagoog, muziekcriticus en dirigent.
Levensloop Zijn eerste lessen kreeg hij van 1920 tot 1925 aan het Viipuri Music Institute. Voor zijn hoofdinstrument piano studeerde hij van 1930 tot 1935 aan hetzelfde instituut bij Eino Lindholm en compositie bij Peter Akimoff alsook privéstudies bij Peter Akimoff. Van 1935 tot 1937 studeerde hij verder piano bij Ilmari Hannikainen en bij Selim Palmgren aan de Sibelius-Akademie van Helsinki. In 1958 ging hij naar Ascona, Zwitserland, om bij Wladimir Vogel speciale lessen in de dodecafonie (twaalftoonstechniek) te volgen.
Van 1949 tot 1958 was hij dirigent van het Stedelijk Orkest Hämeenlinna. Eveneens in Hämeenlinna was hij van 1950 tot 1975 directeur van het muziekinstituut, dat hij heeft opgericht. Het gemengd koor van de Hämeenlinna Workers' Association kon hem als dirigent aantrekken voor de periode van 1953 tot 1955.
Ook heeft hij vanaf 1950 als recensent voor het dagblad Hämeen Sanomat gewerkt, maar hiervoor gebruikte hij het pseudoniem T.M. en Tritonus.
In 1972 kreeg hij uit handen van de toenmalige President Kekkonen een ereprofessoraat voor zijn verdiensten in de kunst en de muziek.
Als componist heeft hij een groot aantal werken in vele verschillende genres geschreven, waaronder tien symfonieën, twintig opera's, zeven balletten, concerten, werken voor harmonieorkest, orgelmuziek en kamermuziek. Ook schreef hij een kleine honderd sololiederen en vele werken voor verschillende koor bezettingen. Rond 300 werken hebben opusnummers, maar er zijn eveneens rond de 400 werken zonder opusnummer. Deze kregen een TM-nummer. In 2009 heeft Dirk Meijer uit Nederland een zo compleet mogelijke catalogus van zijn werken opgesteld. Ieder werk kreeg hierin een MV-nummer (Meijer Verzeichnis). Van zijn composities van voor 1958 heeft de componist zelf er tijdens zijn laatste levensjaren nog ruim honderd vernietigd.
In 1997 is een stichting in het leven geroepen: "Tauno Marttisen Kunniaksi" (ter ere van Tauno Marttinen), met Leeuwarden als domicilie. Deze stichting probeert Tauno Marttinen te promoten door het uitgeven van bladmuziek (veelal in samenwerking met "Johann Tilli Edition", met het "Fins Muziek Informatiecentrum" in Helsinki",) het uitbrengen van geluidsdragers en door het organiseren van concerten en concertreizen.
Stijl Zijn werken zijn een weerspiegeling van zijn persoonlijke ontwikkeling. Marttinen is een vertegenwoordiger van een groep Finse componisten, die zich uiten in een laat romantische, nationalistische stijl. Hierin schrijft hij ook nog na de Tweede Wereldoorlog (tot begin jaren vijftig).
Een van Marttinens meest uitgevoerde werken is "Kokko Ilman Lintu" uit 1956. Dit werk (gebaseerd op de Kalevala) is zijn definitieve doorbraak geweest. Twee jaar later gaat hij studeren in Zwitserland (Ascona) bij Wladimir Vogel. Kort na terugkeer schrijft hij onder andere zijn eerste en tweede symfonie en zijn vioolconcert. Deze werken zijn gebaseerd op het twaalftoons principe. Als basis zal hij deze schrijfwijze nooit meer uit het oog verliezen, ook al wordt deze steeds vrijer en gaat het gevoel bij Marttinen een steeds belangrijker rol spelen. Misschien kunnen we zijn muziek nog het beste vergelijken met die van Charles Ives. Ook zijn er raakvlakken met Olivier Messiaen. De instrumentatie wordt kleurrijker, bijvoorbeeld door het uitgebreid gebruik van het slagwerk. Marttinen kiest voor zijn composities vele onderwerpen: uit de Bijbel, uit de genoemde Kalevala, uit de sprookjes van Hans Christian Andersen, uit "de Zeven Gebroeders" van Aleksis Kivi, uit geschriften van Dostojevsky, Herman Hesse, et cetera, et cetera. Een van de belangrijkste personen uit zijn naaste omgeving is zijn vrouw Ilmi; zij was als balletdocente verbonden aan de muziekschool in Hämeenlinna. Het dansritme komt steeds weer terug in de muziek van Marttinen.
Composities Werken voor orkest Symfonieën 1958: Eerste symfonie voor orkest, op. 2, M.V. 2 Moderato Allegro molto vivace Presto 1959: Tweede symfonie, op. 4, M.V. 3 1962: Derde symfonie, op. 18, M.V. 4 1964: Vierde symfonie op. 31, M.V. 5 1967-1972: Vijfde symfonie – “The Shaman”, op. 35, M.V. 6 1974-1975: Zesde symfonie op. 92, M.V. 7 1977: Zevende symfonie op. 136, M.V. 8 1983: Achtste symfonie, op. 224, M.V. 9 1986: Negende symfonie op. 260, M.V. 10 1998: Tiende symfonie, voor declamatie en slagwerk, T.M. 213, M.V. 11
Concerten voor instrumenten en orkest 1962/1967: Rembrandt concerto voor cello en orkest, op. 11; definitieve versie M.V. 61 1962: Concerto voor viool en orkest, op. 13, M.V. 63 Introduction – Moderato Lento misterioso Allegro vivace 1964: Concerto no 1 voor piano en orkest, op. 23, M.V. 65 1966/1979: Concerto "Dalai Lama" voor cello en orkest, op.30, M.V. 67 1964/1978: Fantasia voor cello & orkest op. 154, M.V. 84 1971: rev.1983-1984 Concerto voor fagot en orkest, op. 40D, M.V. 73 1972: Concerto voor fluit en orkest, op. 72, M.V. 74 1974: Concerto voor klarinet en orkest, (Hirvenhiihto, on the tracks of the wintermoose) op. 89, M.V. 78 1975: Hämäläinen rapsodia (Hämeenlinna rapsodie) voor piano en orkest op. 103, M.V. 80 1979: Concertino voor accordeon en strijkorkest op. 171, M.V. 85 1983: Concerto grosso voor viool, altviool, cello, orgel en orkest, op. 216 no. 2, M.V. 89 1988: Concerto for kantele; 2 versies. Definitieve versie op. 145/2, M.V. 97 1978: Concerto Espagnole voor fluit en orkest, op. 144, M.V. 82 1972: Concerto no. 2 voor piano en orkest, op. 74, M.V. 76 1981: Concerto no. 3: versie 1 voor piano en orkest; versie 2 voor 2 piano's en orkest op. 200; resp. M.V. 86 en 88 1984: Concerto no. 4 voor piano en orkest op.241/1, M.V. 90
Andere werken voor orkest 1956: Kokko, ilman lintu (Eagle, Bird of the Air) Symfonisch gedicht voor mezzosopraan en orkest op teksten uit de Kalevala op 1, M.V. 1 1961: Linnunrata (De Melkweg) voor orkest, op. 7, M.V. 12 1964: Manalan linut (Vogels van de onderwereld) op. 38, M.V. 16 1965: Fauni op. 26, M.V. 13 1966: Panu, tulen jumala (Panu, de Vuurgod) voor orkest, op. 28 M.V. 14 1966: Maailman Synty (Geboorte van de Aarde) voor orkest T.M. 58, M.V. 31 1968: Mont Saint Michel op. 42, M.V. 17 1969: Pentalia op. 50, M.V. 19 1979: Elegia voor strijkers en harp, op. 169, M.V. 99 1979: Voces Polaris: sarja orkesterille ooperasta "Suuren Joen Laulu, eli Najaadi (Orkest suite uit de opera: het grote lied van de rivier, of Najaadi) T.M. 133/5, M.V. 136 1981-1984: Kalevala trilogie voor mezzosopraan en orkest 1981 Väinämöisen synty (De geboorte van Väinämöinen), op. 213, M.V. 21 1982 Pohjolan neiti (Het meisje uit het Noorden), op. 213 no. 1, M.V. 22 1982 Väinämöisen lähtö Pohjolaan (Väinämöinen's vertrek naar het Noorden), op. 213 no. 2, M.V. 23 1990: Lemminkäisen lähtö Pohjolan (Het vertrek van Lemminkänen naar het Noorden) op. 312, M.V. 24 1964: Lemminkäisen äiti (De moeder van Lemminkäinen – Tuonelan joella – de rivier de Tuonela) T.M. 49, M.V. 27 1965: Kalevala trilogie voor solokwartet, gemengd koor en orkest 1965 Lemminkäisen lähtö Pohjolan (Het vertrek van Lemminkäinen naar het Noorden) T.M. 50/1, M.V. 28 1965 Lemminkäinen Pohjolassa (Lemminkäinen uit het Noorden) T.M. 50/2, M.V. 29 1965 Lemminkäisen äiti (De moeder van Lemminkäinen) T.M. 50/3, M.V. 30 1984: Profeetta (de Profeet) op. 234, M.V. 35 1985: Tibetiläisen fantasia (Tibet fantasie) op. 250, M.V. 38 1984: "Matku aamun maahan" (Reis naar het Morgenland) ("hommage aan Hermann Hesse") voor strijkorkest op. 242, M.V. 781
Werken voor harmonieorkest 1967: Vanha ranskalainen paimentarina (Verhaal van de oude Franse herder) T.M. 71/2, M.V. 799 1973: Pohjolaisia (Van het Noorden), op. 76 M.V. 792; Symfonisch gedicht voor blaasorkest 1978: Yö linnakkeessa (Nacht in het kasteel) op. 150, M.V. 20 1978: Surumarssi puhallinorkesteri (Begrafenismars voor blaasorkest) op 291, M.V. 796 1980: Sirius, op. 181/2, M.V. 793, Symfonisch gedicht voor blaasorkest 1982: Fanfare (in memoriam John Mortani) T.M. 147, M.V. 802 1984: Konsertto Puhallinorkesteri (Concert voor blaasorkest), op. 241/2, M.V. 91 1967: Parnassus, op. 41/2, M.V. 791
Missen, cantates en geestelijke muziek 1960: Gabbata (naar het evangelie van Johannes, hoofdstuk 11 en 19: Jezus wekt Lazarus op uit de dood) cantate voor tenor, bariton, bas solo, gemengd koor en strijkorkest, op.27, M.V. 491 1976: Vox Angelica (enkelin ääni); versie 1: voor sopraan, viool en orgel (klavecimbel of piano) op. 107a, M.V. 526; versie 2: voor sopraan, hobo en orgel op 107b, M.V. 527 1981: Missa Choralis, voor achtstemmig gemengd koor à capella, op 203, M.V. 569 1984: Profeetta, fantasie voor orgel op. 234b, M.V. 651
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1962-1963 Päällysviitta (De overjas), televisieopera, op. 17, M.V. 105 1965, Helsinki, Finse televisie Nikolaj Vasyljevytsj Gogol 1964 Kihlaus (The Betrothal), op. 20, M.V. 106 Aleksis Kivi 1965-1966 Tulitikkuja lainaamassa" (Borrowing Matches), op. 25, M.V. 107 Maiju Lassila 1967 Lea op. 33, M.V. 108 19 augustus 1968, Turku Aleksis Kivi 1968 Poltettu oranssi (Burnt Orange), televisieopera, op. 41, M.V. 109 3 aktes 18 augustus 1971, Salzburg Eeva-Liisa Manner 1970-1974 Mestari Patelin" (Master Patelin), op. 69, M.V. 111 2 aktes 1 augustus 1983, Hämeenlinna van de componist naar een oude Franse tekst 1974-1975 Psykiatri (The Psychiatrist), op. 93, M.V. 113 1 bedrijf van de componist 1974-1976 Laestadiuksen saarna (Laestadius's Sermon), – ook bekend onder: Noitarumpu (The Shaman Drum) op 85, M.V. 112 3 aktes 29 april 1976, Oulu Nilla Outakoski naar teksten van Lars Levi Laestadius 1974-1976 Noitarumpu (De Heksentrom) Niila Outakoski 1975-1976 Meedio (The Medium), op. 105, M.V. 114 1 bedrijf 1978, Hämeenlinna van de componist 1977 Jaarlin sisar (The Earl’s Sister), op. 126, M.V. 115 2 aktes 3 april 1971, Hämeenlinna, kasteel Hämeen linna Veikko Isomäki 1978-1982 Faaraon kirje (The Pharaoh's Letter), op. 192, M.V. 117 9 december 1982, Tampere Erkki Mutru 1979 Yhden henkilön ooppera Hilda Husso (Single-person Opera Hilda Husso) mini-opera op. 175, M.V. 116 Maria Jotuni 1980 Suuren joen laulu eli Najaadi (Song of the Great River, or the Naiad) T.M. 133, M.V. 131 2 bedrijven 2 mei 1982, Kemi Taisto Yrjänä 1984 Häät (The Wedding), op. 244, M.V. 119 Anton Tsjechov 1986-1987 Hölmöläisooppera (Numbskull Opera) op. 261, M.V. 120 15 februari 1987, Kerava 1987 Seitsemän veljestä (Seven Brothers), op. 263, M.V. 121 Aleksis Kivi 1987 Noidan kirous (Vicieuze cirkel) op 273, M.V. 123 Erkki Mutru 1989 Veljesten myöhemmät vaiheet (The Brothers Later) T.M. 88/1, M.V. 130 Aleksis Kivi 1990 Mooses-ooppera (Moses Opera), op. 309, M.V. 125 Erkki Mutru 1992/1993 Minna Graucher, mini-opera op. 280, M.V. 124 2 aktes
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto choreografie 1965 Tikkaat (The Ladder) op. 21, M.V. 140 1969 Dorian Grayn muotokuva (A Portrait of Dorian Gray) op.48, M.V. 142 Oscar Wilde 1970 Lumikuningatar (Sneeuw Koningin) op.54, M.V. 143 Hans Christian Andersen 1970 Beatrice op.57, M.V. 144 24 februari 1972, Suomen Kansallisooppera Dante Alighieri Elsa Sylvestersson 1975-1977/1983 Päivänpäästö (The Sun out of the Moon) op. 120, M.V. 146 Uuno Klami naar teksten uit Kalevala 1976/1982-1983 Ruma ankanpoikanen (The Ugly Duckling) op. 115, M.V. 145 Hans Christian Andersen
Musicals Voltooid in Titel Uitvoeringen Première Libretto Verdere liedteksten Choreografie 1980 Kullanmuru (Golden Treasure), op. 180 Hans Christian Andersen
Werken voor koor Jouluilta, voor kinderkoor Veljesten paluu Jukolaan (The seven brothers' coming back to Jukola), voor mannenkoor
Liederen cycli voor solostem met piano/orkest begeleiding 1973: Suvipilvet (Summer clouds) liederencyclus voor sopraan en piano op. 79/1, M.V. 181 – tekst: Aaro Hellaakoski Heinäkuu (juli) Suvipilvet (zomerwolken) Ilta (avond)